Өндіріс және өнеркәсіп
Өндіріс және өнеркәсіп – экономика негізі болып табылатын, әрбір адамның пайдаланатын өнімдер жасалатын сала. Бұл саланың мамандары – өндіріс менеджерлері, зауыттардың дәл жұмыс істеуін қадағалайды, өнімнің уақытында шығуын және сапасына сәйкес болуын қамтамасыз етеді. Өндірісті ұйымдастыру инженерлері процестерді жылдам, қауіпсіз және үнемді етіп оңтайландырады. Технолог-инженерлер өндірістік процестерді әзірлейді және жетілдіреді, өнімдердің қолжетімді әрі сапалы болуын қамтамасыз етеді. Автоматтандыру дамыған сайын робототехника техникалары сұранысқа ие– олар өндіріс желілерінде роботтарды жинайды, баптайды және қызмет көрсетеді. Өнеркәсіптік инженерия мамандары жұмыс орындары мен процестерді талдап, еңбек тиімділігін және қауіпсіздігін арттырады. Осы категорияға жобалаудан және басқарудан бастап, жабдыққа техникалық қызмет көрсету, сапаны бақылау және материалдармен жұмыс істеуге дейін 150-ден астам мамандық кіреді. Бұл мамандықтар техникалық ойлау қабілеті бар, технологияларға қызығатын, детальдарға мұқият және өз еңбегінің нақты нәтижесін – дайын өнімдерді көргісі келетін адамдарға лайық..
Өндірістік өндіріс менеджері
Бұл маман өндіріс орнында жұмыстардың жоспарланып, дұрыс орындалуын ұйымдастырады. Ол шығындар мен сапа талаптарын бақылайды, сондай-ақ өнім көлемінің белгіленген деңгейге сәйкес болуын қамтамасыз етеді. Жұмыс барысында материалдар мен жабдықтардың жеткілікті әрі тиімді қолданылуы маңызды. Мұндай қызмет иелері машина жасау, тамақ немесе жеңіл өнеркәсіпте еңбек ете алады.
Өндірістік инженер
Бұл мамандар өндіріс жолында әр қадамды дұрыс ұйымдастыруға көмектеседі. Олар сапаны бақылауды қадағалап, қоймадағы қалдықтарды тиімді есептейді. Сондай-ақ, логистиканы және материалдардың қозғалысын оңтайландырып, шығындарды азайтуға үлес қосады. Қазақстанда олардың еңбегі машина жасау мен тағам өнеркәсібінде, сондай-ақ көлік саласында ерекше қажет.
Өндіріс инженері
Олар зауыттағы жүйелерді құрастырып, өндіріс барысын тиімді етеді. Жаңа өнімді шығару жеңіл болу үшін сызбаларды қарап, арзан әрі қолайлы жолдарын табады. Кейде өнеркәсіптік дизайнерлермен кездесіп, заттың пішіні мен бөлшектерін өзгертеді. Қазақстанда бұл мамандар машина жасау, металл өңдеу және тұрмыстық техника саласында керек.
Робототехника технигі
Бұл мамандар зауыттарда және өндіріс алаңдарында роботтық жабдықтарды құрастырады, орнатады әрі сынақтан өткізеді. Олар автоматтандырылған жүйелердің үздіксіз жұмысын тексеріп, қажет болса жөндеу жұмыстарын жасайды. Мұндай еңбек өндірістегі процестерді жеделдетуге және қауіпсіздікті күшейтуге ықпал етеді. Қазақстанда олар машина жасау, тағам цехтары мен көлік өнеркәсібінде сұранысқа ие.
Өндірістік инженерия технологы және технигі
Бұл маман зауыттар мен фабрикаларда өндірісті дұрыс жоспарлауға атсалысады. Ол инженерлік қағидалар негізінде цехтардың орналасуын талдап, процестерді тиімді ету жолдарын қарастырады. Жұмыс барысында уақыт пен қозғалысты өлшеп, стандартты өндіріс көрсеткіштерін анықтайды. Қазақстанда бұл қызмет иелері машина жасау, тамақ өнеркәсібі және басқа өнеркәсіп салаларында қажет.
Өндірістік машиналар механигі
Бұл маман зауыттар мен өндіріс орындарында техникамен айналысады. Ол жабдықтарды орнатып, қажет болса жөндеп, жұмысын реттейді. Кейде құбыр желілерін немесе ауыр машиналарды бөлшектеп, қайтадан құрастырады. Мұндай жұмыс өнеркәсіптегі үзіліссіз өндірісті сақтауға көмектеседі.
Ұшақ құрылымы, беттері, жабдықтау және жүйелер құрастырушысы
Бұл мамандар ұшақтың қанаттарын, құйрығын, фюзеляжын және қонуға арналған тіректерін жинап, бекітеді. Олар бөлшектерді дәл қосып, басқару жабдықтары мен желдету жүйелерін орнатады. Әрбір қадам ұшудың қауіпсіздігі мен тұрақтылығына әсер етеді. Қазақстанда мұндай жұмыс әуе қатынасының дамуына үлкен үлес қосады.
Орама ораушы, таспалаушы және әрлеуші
Бұл мамандар сымдарды арнайы қалыппен орап, катушка жасайды. Олар трансформатор мен генератордың ішінде кездесетін өзектерді дайындайды. Сондай-ақ қозғалтқыш пен басқару жабдықтарында қолданылатын бөліктерді құрастырады. Осындай жұмыс электр құрылғыларының дұрыс әрі ұзақ қызмет етуіне көмектеседі.
Электр және электрондық жабдықтарды құрастырушы
Бұл маман электр мен электрон бөлшектерін бір жүйеге жинап, қажет болса оларды қайта реттейді. Ол компьютерлерді, сынаққа арналған құрылғыларды, телеметрия жүйелерін, электр қозғалтқыштарын және аккумуляторларды құрастырады. Мұндай жұмыс көбіне өндіріс орындарында кездеседі, сонымен қатар байланыс пен энергетика саласында да керек. Телеметрия деректерді датчик арқылы қашықтан жинап, орталыққа жеткізуге мүмкіндік береді.
Электромеханикалық жабдық құрастырушысы
Бұл жұмыс иелері электр мен механиканы біріктіретін құрылғыларды жинап, реттеумен айналысады. Олар сервомеханизмдер мен гироскоптарды құрастырып, динамометрлер мен магниттік барабандарды да сәйкестендіреді. Қозғалысты іске қосатын арнайы тетіктер — актуаторлар да олардың қолынан өтеді. Мұндай мамандық Қазақстандағы өнеркәсіп пен тұрмыстық техника өндірісінде маңызды орын алады.
Қозғалтқыш және басқа машиналар құрастырушысы
Бұл маман зауытта немесе цехта қозғалтқыш пен турбинаны біріктіріп, дайын механизм жасайды. Ол бөлшектердің дұрыс орнығып тұрғанын тексеріп, қателік шықса түзетеді. Жиналған машина құрылыс пен тау-кенде, тоқыма фабрикасында немесе қағаз өндіретін кәсіпорында қолданылады. Осындай жұмыс барысында техниканың сенімді жұмыс істеуі қамтамасыз етіледі.
Құрылымдық металл құрастырушы және орнатушы
Бұл мамандар металлдан жасалған бөліктерді дайындап, оларды дұрыс орнату және бір-біріне сәйкестендірумен айналысады. Олар бөлшектерді кесіп, пішіндеп, дәнекерлеп, конструкцияны мықты етеді. Мұндай жұмыс үлкен ғимарат қаңқасын тұрғызғанда немесе көпір жасағанда қажет. Қазақстанда мұндай еңбек зауыттар мен құрылыс алаңдарында жиі кездеседі.
Шыны талшықты ламинаттаушы және құрастырушы
Бұл мамандық иелері шыныталшық қабаттарын қалыпқа тегіс жайып, оларды шайыр арқылы қатайтады. Сол арқылы қайықтың палубасы мен корпусы сияқты бөлшектер дайындалады. Сондай-ақ олар жеңіл көліктерге немесе арбаша секілді шағын техникаларға арнап сыртын қалыптастырады. Мұндай жұмыс көбіне көлік жасау мен кеме өндірісінде қолданылады.
Уақыт өлшеу құрылғыларын құрастырушы және реттеуші
Бұл мамандар өте мұқият жұмыс істеп, уақыт өлшейтін құрылғыларды жинайды және реттейді. Олар цифрлық сағаттағы немесе басқа тұтынушылық құрылғылардағы ұсақ бөлшектердің дәлдігін тексереді. Нәзік бөліктерді құрастыру кезінде кішкене қателік те құрылғының дұрыс жүрмеуіне әкелуі мүмкін. Қазақстанда мұндай мамандарды тұрмыстық техника зауыттарында немесе зертханалық құрал-жабдық шығаратын өндірістерде кездестіруге болады.
Команда құрастырушысы
Бұл саладағы мамандар зауытта немесе өндірістік орындарда бір топпен бірге жұмыс істейді. Олар кейде бөлшектерді біріктіріп өнімді құрайды, кейде дайын затты қарап шығады. Әр адам әртүрлі міндетті кезекпен орындап, бір ғана жұмыспен шектелмейді. Кейде ұжым атынан өндірістің қалай жүретініне байланысты шешім қабылдауға қатыса алады.
Ет өңдеуші
Бұл саладағы мамандар малды союдан кейін етті дұрыс бөлшектеумен айналысады, сонымен бірге үлкен бөліктерді стандартты немесе жоғары сапалы кесінділерге айналдырады. Олар шұжық өнімдерін жасап, етті сақтау шарттарына сәйкес қаптап, орап береді. Мұндай жұмыс Қазақстандағы ет комбинаттарында немесе көтерме жеткізу орындарында атқарылады және тағам өндірісінің маңызды бөлігі болып саналады. «Етті өңдеу» ұғымы өнімді тұтынушыға жеткенше қауіпсіз әрі қолдануға ыңғайлы ету процесін қамтиды.
Азық-түлік және темекі қуыру, пісіру және кептіру машиналарының операторы
Бұл маман арнайы пештер мен қуыру жабдықтарын іске қосып, өнімнің дұрыс дайындалуын қадағалайды. Ол ошақ пешін, вакуумдық кептіргішті немесе қуыру барабанын басқарып, температураны реттейді. Мұндай жұмыс тамақ өнеркәсібінде де, темекі өңдеу саласында да қажет. Кептіру арқылы өнімнің дәмі сақталып, сақтау мерзімі ұзарады.
Тағам партиясын жасаушы
Бұл мамандық иелері тағам дайындауда қолданылатын құралдарды баптап, іске қосады. Олар қоспаларды өлшеп, біркелкі араластыруға жауап береді. Кәмпит немесе ірімшік өндірісінде әр дәмнің тұрақты шығуы үшін нақты өлшемдерді сақтайды. Мұндай жұмыс сапаны бақылауды да, өндіріс барысын дұрыс ұйымдастыруды да талап етеді.
Тамақ пісіру жабдықтарының операторы
Бұл мамандар өндіріс орындарында бу қайнатқыш, қысым қазаны немесе үлкен қазандарды қолданып, тағам дайындайды. Олар температура мен қысымды қадағалап, жабдықтың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Мұндай іс дайын өнім шығаратын зауыттарда жиі кездеседі. Жұмыс процесінде арнайы құрылғылар арқылы көп мөлшерде тағамды бірдей деңгейде пісіруге мүмкіндік туады.
Экструзия және сызу станогының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман зауыттағы станоктарды баптап, олардың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Ол термопластик пен металды өңдеп, түтік, сым немесе шыбық жасап шығарады. Мұндай бұйымдар машина жасау саласына да, құрылысқа да қажет. Жұмыс барысында материал қысым күшімен қалыптан өткізіліп, нақты формаға келтіріледі.
Металл және пластик қалыптау станогының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл жұмыста адам металл мен пластиктен жасалған бөлшектерге пішін беру үшін соғу машиналарын баптап, іске қосады. Ол бөлшектерді жіңішкертіп немесе нақты өлшемге келтіріп, дұрыс формаға жеткізеді. Қалыптау кезінде материалға қысым түсіріліп, қажетті нәтиже алынады. Мұндай еңбек Қазақстандағы машина жасау зауыттарында және металл өңдеу саласында жиі кездеседі.
Прокаттау машинасының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл жұмыстағы адамдар металл мен пластикті өңдейтін станоктарды баптап, олардың дұрыс жұмыс істеуін қадағалайды. Олар материалды тегістеп, қалыңдығын азайтады немесе арнайы иілімдер мен өрнектер жасайды. Мұндай міндеттер көбіне зауыттарда, құрылыс материалдарын шығаруда және машина жасау саласында қажет. Қазақстандағы өндіріс орындарында бұл мамандарсыз дайын өнімнің сапасын сақтау мүмкін емес.
Металл және пластик кесу, тескіш және престеу станоктарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл маман зауыттағы металл мен пластикпен жұмыс істейтін арнайы станоктарды баптап, басқарады. Ол кесу, тесу, ию және түзеу сияқты процестерді орындап, құралдардың ақаусыз жүруін қадағалайды. «Штамптау» деп аталатын әдіс арқылы материалдан қажет пішіндер алынады. Мұндай жұмыс Қазақстандағы машина жасау мен құрылыс материалдарын шығаруда жиі кездеседі.
Бұрғылау және бұрғылау станоктарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман металл мен пластик бөлшектерінде бұрғылау, кеңейту және тегістеу сияқты жұмыстарды орындайды. Ол станокты дұрыс баптап, бұйымдағы тесіктердің өлшемін дәл сақтайды. «Реамдау» деп аталатын тәсіл тесікті нақтылап, оның бетін тегіс етеді. Мұндай міндеттер машина жасау кәсіпорындары мен құрылыс өндірісінде жиі қажет болады.
Тегістеу, жылтырату және өңдеу станоктарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман зауытта металл мен пластик бөлшектерін өңдеуге қатысады. Ол арнайы құралды дұрыс баптап, артық шығатын кішкентай бөліктерді кетіреді және қырларын анық етіп шығарады. Сондай-ақ бөлшектерді тегістеп, жылтыратып, сапасын жақсартады. Мұндай жұмыс машина жасау мен тұрмыстық техника өндірісінде қажет.
Токарь және жону станоктарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман станоктарды дұрыс баптап, үздіксіз жұмысын бақылайды. Ол металл мен пластмассадан жасалған сымдар немесе шыбықтарды жонып, бұрғылап немесе ойық салады. Жону барысында бөлшектің артық материалы алынып, қажетті пішін қалыптасады. Мұндай еңбек қосалқы бөлшектер шығаратын өндірістерде де, жөндеу шеберханаларында да қажет.
Фрезерлеу және жону станоктарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман металл мен пластмассадан жасалған бөлшектерді өңдейтін станоктарды баптап, іске қосады және жұмыс процесін бақылайды. Ол кесу құралдарын дұрыс орнатып, дайындаманы өлшеміне сай өңдеп, оған ойық немесе ерекше пішін бере алады. Фрезерлік жұмыс кезінде айналмалы кескіш артық қабатты алып тастайды, ал ажарлау арқылы беті тегіс болады. Мұндай еңбек машина жасау зауыттарында, құрылыс техникасын өндіруде және әртүрлі металл бұйымдарын дайындауда қажет.
Токарь
Бұл маман металлдан құрылымдық бөлшектер мен дәл аспаптарды жасау үшін түрлі станоктарды баптап, іске қосады. Ол күрделі құралдарды құрастырып, өзгертіп не жөндеп, өндірістік қондырғылардың бөлшектерін қайта қалпына келтіреді. Жұмыс барысында механика заңдылықтарын, есептеу әдістерін және металдың ерекшеліктерін пайдаланып, өлшем сызбаларын мұқият оқиды. Қазақстанда мұндай еңбек машина жасау зауыттарында, көлік және энергетика салаларымен байланысты кәсіпорындарда сұранысқа ие.
Металл қорыту пешінің операторы
Бұл саладағы мамандар металлды балқытып, оны тазарту үшін әртүрлі пештерді басқарады. Олар газ, мұнай, көмір немесе электрмен істейтін пештерді бақылап, болаттың нақты түрін алуға жағдай жасайды. Негізгі жұмыстардың қатарында пештің температурасын дәл реттеу және қоспаның сапасын қадағалау бар. Қазақстандағы зауыттарда мұндай еңбек қара және түсті металл өндіруде маңызды рөл атқарады.
Металл құюшы
Бұл маман қолмен басқарылатын құрылғылар арқылы балқытылған металдың ағынын реттеп, оны арнайы қалыптарға құяды. Жұмыс нәтижесінде құйма немесе құйма тақталар дайындалады, олар кейін өндірісте пайдаланылады. Құю процесі металлға белгілі бір пішін беруге көмектеседі. Мұндай іс көбіне металлургия мен машина жасау саласында қажет.
Құйма қалыптаушы
Бұл мамандар металл құюға арналған құм не балауыз қалыптарын жасайды. Олар алдын ала пішіндерді жинақтап, өндіріс цехына береді. Қалып метал құйғанда оның пішінін анықтайды, сондықтан жұмыс өте жауапты. Қазақстанда мұндай еңбек металлургия зауыттарында және машина жасау өндірісінде қажет.
Қалыптау, өзек жасау және құю машинасының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман металл немесе пластмасса өнімдерін жасау үшін машиналарды дайындайды және жұмысын бақылайды. Ол қалыпты орнатып, құрылғы параметрлерін дәлдейді және құю үдерісін қадағалайды. Арнайы пішін бөлшекке нақты өлшем мен форма береді. Мұндай еңбек жолы машина жасау мен көлікке қажет бөлшектерді, тұрмыстық техника немесе құрылысқа арналған заттарды шығаруда маңызды рөл атқарады.
Металл және пластик бойынша көп станокты баптаушы, оператор және қызмет көрсетуші
Бұл маман зауытта металл мен пластиктен бөлшек өндіру үшін бірнеше түрлі кесу және қалыптау құрылғыларын басқарады. Ол машиналарды алдын ала баптап, олардың дұрыс жұмыс істеуін тексереді. Қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтау қажет, себебі роботтар мен құралдар жоғары жылдамдықпен қозғалады. Мұндай еңбек машина жасау мен тұрмыстық техника өндірісінде маңызды рөл атқарады.
Жылу өңдеу жабдықтарын баптаушы, оператор және қызмет көрсетуші, металл және пластик
Бұл маман металл мен пластик бөлшектерді қыздыру арқылы өңдейді. Ол пештерді, жалынмен шынықтыру жабдықтарын немесе вакуумдық құрылғыларды реттеп, жұмысқа қосады. Жиі қолданылатын әдістердің бірі – шынықтыру, ол қаттылығын арттырып, ұзақ пайдалануға мүмкіндік береді. Мұндай жұмыс Қазақстандағы зауыттарда, әсіресе машина жасау өндірісінде қажет.
Қаптау машинасының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл мамандар металл не пластик бұйымдарды ерекше қондырғыларда қаптайды. Олар мысалы, хром немесе мырышты ерітіндіде пайдаланып, затты соған батырады. Осылайша бұйым ұзаққа шыдамды болып, әдемі көрінеді. Қазақстанда мұндай еңбек көлік немесе тұрмыстық техника шығаратын зауыттарда кездеседі.
Баспа станогының операторы
Бұл маман полиграфияда түрлі баспа станоктарын іске қосып, жұмысына жауап береді. Ол сандық және литографиялық құрылғыларды баптап, қысқа тиражды басылымдар шығарады. Қағаз бен бояуды дұрыс дайындап, өнім сапасын тексеріп отырады. Қазақстанда мұндай еңбек кітап, газет және орама қаптаманы басып шығаруға қажет.
Баспашы, тоқыма, киім және қатысты материалдар
Бұл кәсіп иелері киімді немесе мата бұйымдарын арнайы құралдармен тегістеп, дұрыс пішін береді. Олар матаны созып түзетеді, қатпарларды жояды, дайын киімнің қонымын жақсартады. Үтіктеу құрылғысы киімнің сәнді әрі жинақы болуына көмектеседі. Мұндай жұмыс тігін фабрикаларында және жергілікті ательелерде кездеседі.
Тігін машинасының операторы
Бұл мамандар тігін машинасымен бөлшектерді біріктіріп, матаға қосымша тігіс түсіріп, оның беріктігін арттырады. Олар сәндік өрнек салып, дайын киімнің көрінісі әдемі әрі сапалы болуына жауап береді. Жеңіл өнеркәсіпте мұндай жұмыс барысында әрбір қадам ретпен орындалады. Қазақстанда киім-кешек, тұрмыстық тоқыма және өндірістік форма осы салада жасалады.
Аяқ киім машинасының операторы
Бұл маман зауытта әртүрлі станоктарды қолданып, былғары мен матадан жасалған бөлшектерді біріктіреді. Ол аяқ киімге сәндік элементтерді бекітеді және тігістерін мықтап өңдейді. Сонымен қатар қырларын тегістеп, аяқ киімді толық дайын күйге келтіреді. Мұндай жұмыс өндірістің қалай жүретінін көріп, қол еңбегінің нәтижесін бағалауға жағдай жасайды.
Тоқыма ағарту және бояу машинасының операторы
Бұл мамандық иелері маталарды ағарту, бояу немесе жуу үшін арнайы станоктарды басқарады. Жұмыс барысында олар талшықтардың сапасын бақылап, түстің біркелкі әрі берік шығуын қадағалайды. «Талшық» дегеніміз – мата тоқуға арналған жіңішке жіпке ұқсас өнім. Мұндай кәсіп Қазақстандағы тоқыма фабрикаларында, әсіресе жеңіл өнеркәсіп орындарында қолданылады. Негізгі мақсат – дайын матаның түр-түсін тартымды етіп, сапасын арттыру.
Тоқыма кесу машинасының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл мамандар тоқыма цехында маталарды кестеуге арналған станоктарды баптап, олардың үздіксіз жұмысын бақылап тұрады. Олар пышақтардың өткірлігін тексеріп, матаның қалыңдығына қарай кесу тәртібін реттейді. Осындай еңбектің арқасында мектеп формасы, төсек жабдықтары және күнделікті тұрмысқа қажет маталар дұрыс пішіледі. Қазақстандағы жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары үшін олардың жұмысы дайын өнімнің сапасын айқындайды.
Тоқыма және тоқу машиналарын баптаушы, оператор және қызмет көрсетуші
Бұл мамандар фабрикаларда тоқыма машиналарын баптап, іске қосады және олардың дұрыс жұмыс істеуін бақылайды. Олар жіпті енгізіп, ілмектерді жасап, мата құрылымының біркелкі шығуын қадағалайды. Мұндай еңбек киім, тұрмыстық бұйым немесе өндірістік материалдар жасауға қажет. Қазақстанда бұл сала сән индустриясы мен жеңіл өнеркәсіптің дамуына үлес қосады.
Тоқыма иіру, бұрау және созу машиналарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл маман иірілген жіп пен әртүрлі талшықтарды өңдейтін арнайы машиналарды басқарады. Ол жіпті ширату, орау және талшық шоғырларын созу арқылы мата өндірісіне қажет сапаны сақтайды. Мұндай жұмыс мақта, жүн, зығыр және синтетикалық талшық дайындалатын фабрикаларда кездеседі. Арнайы құрылғыларда талшық шоғы біркелкі әрі мықты жіпке айналады.
Синтетикалық және шыны талшықтарды экструзиялау және қалыптау машинасының операторы
Бұл мамандар өндірісте қолданылатын арнайы машиналарды басқарады. Олар сұйық полимер немесе вискозаны өңдеп, ұзын жіп тәрізді талшық қалыптастырады. Экструзия деп аталатын әдіс материалды қысыммен өткізіп, жаңа пішін жасауға мүмкіндік береді. Қазақстанда мұндай жұмыс тоқыма саласында және шыны талшықтан жасалған құрылыс материалдарын шығаруда қолданылады.
Жиһаз жасаушы ағаш шебері
Бұл салада жұмыс істейтіндер ағашты кесіп, тегістеп, нақты пішін береді. Олар станоктарда жұмыс істеп, бөлшектерді құрастырып, дайын бұйым жасайды. Қолданатын құралдардың қатарында электр арасы, фугавальный және ойық салатын станоктар бар. Мұндай мамандық жиһаз жасауда, құрылыс пен ағаш бұйымдарын өндіруде маңызды рөл атқарады.
Ағаш кесу станогының баптаушысы және операторы
Бұл мамандар ағаш кесетін станоктарды орнатып, олардың қауіпсіз және тұрақты жұмысын бақылап отырады. Олар өлшемдердің дәлдігін тексеріп, кейде сандық басқару жүйесімен жабдықталған құралдарды пайдаланады. Қазақстанда мұндай жұмыс жиһаз жасайтын цехтарда және құрылыс материалдарын өндіретін кәсіпорындарда жиі қажет болады. Осылайша әртүрлі мақсатқа сай дайын ағаш бөлшектері шығарылады.
Ағаш өңдеу станоктарын баптаушы, оператор және қызмет көрсетуші (аралау станоктарынан басқа)
Бұл мамандар ағаш өңдеу цехтарында бұрғылау станоктары, токарлық білдектер, тегістегіштер мен басқа құралдарды іске қосады. Олар бөлшектердің өлшемі мен пішінін қадағалап, жұмыс сапасын сақтайды. Кейде өндірісте дәлдікті арттыру үшін сандық басқарылатын қондырғыларды пайдаланады. Қазақстанда олар жиһаз жасайтын зауыттар мен тұрмыстық бұйымдар шығаратын кәсіпорындарда еңбек етеді.
Химиялық зауыт және жүйе операторы
Бұл мамандар химиялық процестерді толық басқарып, зауыттағы машиналардың жүйелі жұмысын қамтамасыз етеді. Олар қысым мен температураны бақылап, қажет кезінде параметрлерді реттейді. Сонымен қатар шикізаттың үздіксіз берілуі мен дайын өнімнің шығуын қадағалайды. Қазақстандағы мұнай-химия комбинаттарында және тыңайтқыш зауыттарында олардың еңбегі өндірістің сапасы мен қауіпсіздігі үшін шешуші рөл атқарады.
Химиялық жабдық операторлары және қызмет көрсетуші
Бұл мамандық иелері химиялық үдерістерді жүзеге асыратын қондырғыларды басқарады. Олар реакторларда жүретін өзгерістерді бақылап, бу қабықшалы қазандардың дұрыс жұмысын қамтамасыз етеді. Девулканизатор сияқты құрылғыларды қолдану арқылы өндірісте қажетті жағдай жасайды. Мұндай жұмыс көбіне Қазақстандағы химия және мұнай-химия зауыттарында атқарылады.
Сұйықтықтарды, газдарды немесе қатты заттарды бөлу, сүзу, тазарту, тұндыру және айдау машиналарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл мамандар сүзгі-пресстерді, центрифугаларды немесе буландыру ыдыстарын қолдана отырып, өндірістік процестердің тұрақты жүруін қамтамасыз етеді. Олар қоспалардан сұйықтықты, газды немесе қатты заттарды бөліп, соңғы өнімді тазалайды. Мұндай жұмыс тамақ саласында, соның ішінде сүт өнімдерін өңдеуде, сондай-ақ химия мен сусындар өндірісінде маңызды орын алады. Сүзгілеу – қажетсіз бөлшектерді ұстап қалып, өнім сапасын жақсартуға көмектесетін тәсіл.
Ұсақтау, ұнтақтау және жылтырату машиналарының операторы
Бұл маман өндірісте қолданылатын күрделі жабдықтарды орнатып, олардың жұмысын басқарады. Ол көмір, әйнек, дән немесе тас сияқты материалдарды ұсақтап, кейде жылтыратуға жауапты. Әр кезеңде қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтап, жабдықтың тоқтаусыз жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Мұндай жұмыс әсіресе Қазақстандағы тау-кен саласында және азық-түлік кәсіпорындарында маңызды орын алады.
Араластыру және Блендерлеу Машиналарының Операторы
Бұл мамандар өндіріс орындарында арнайы машиналарды баптап, жұмыс барысын қадағалайды. Олар химикаттар мен сұйықтықтарды, бояу пигменттерін немесе басқа да қоспаларды белгілі бір тәртіппен араластырады. Негізгі мақсат – дайын өнімнің сапасын біркелкі ету және қателіктерге жол бермеу. Мұндай жұмыс химия зауыттарында, тамақ өндірісінде және құрылыс материалдарын дайындауда қажет.
Кесу және тілгіш машина операторы
Бұл маман өндірісте қолданылатын машиналарды басқарып, материалдарды белгілі өлшемге кеседі. Ол әйнек, тас, резеңке, қағаз немесе тағам өнімдерін өңдеп, оларды әрі қарай пайдалануға дайындайды. Жұмыста негізгі міндет – құралдың параметрлерін дұрыс баптау және үнемі бақылау. Мұндай еңбек тамақ өндірісінде, жеңіл өнеркәсіпте және құрылыс материалдарын шығару саласында қажет.
Экструзиялау, қалыптау, престеу және нығыздау машиналарының реттеушісі, операторы және қызметшісі
Бұл маман зауытта өнімге пішін беретін аппараттарды баптап, олардың жұмысын бақылайды. Ол әйнек қалыптау машиналары немесе сабын илеу құрылғылары арқылы шикізатты қажетті формаға түсіреді. Нәтижесінде кірпіш, плитка, әйнек бұйымдары немесе тұрмыстық химия заттары дайындалады. Мұндай жұмыс құрылыс материалдары мен күнделікті қолданылатын өнімдерге тікелей қатысты.
Пеш, күйдіру пеші, пеш, кептіргіш және қазан операторлары мен қызметшісі
Бұл мамандар түрлі пештер мен қазандарды басқарып, материалдарды қажетті деңгейде қыздырады не кептіреді. Олардың күнделікті жұмысында әйнекті арнайы өңдеп шыныны мықты ету, ағашты сапалы кептіру, резеңкені қатайту немесе сабынды қайнату секілді үдерістер бар. Мұндай дайын өнімдер құрылысқа, тұрмысқа және өндірістің басқа салаларына қолданылады. Жұмыс барысында энергияны дұрыс пайдалану мен қауіпсіздік ережелерін сақтау ерекше маңызды.
Қаптау және толтыру машиналарының операторы
Бұл маман зауытта өнімдерді орау мен жөнелтуге арналған арнайы станоктарды басқарады. Ол банкаға тағам құю, пакетті тығыздау және қораптарды орналастыру сияқты әрекеттерді орындайды. Мұндай жұмыс тамақ өндірісінде, тұрмыстық тауар шығаратын кәсіпорындарда және қойма-логистика орталықтарында кездеседі. Жасөспірімдер бұл мамандықты таңдаса, өндірістегі тәртіп пен техникалық дағдыларды меңгере алады.
Қаптау, бояу және бүрку машинасының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл маман түрлі бұйымдардың бетіне қорғаныш немесе әшекей қабат жағып, арнайы станоктарды баптап басқарады. Әйнек, мата, керамика, металл, ағаш сияқты материалдарға лак, эмаль немесе тотқа қарсы қоспа түсіреді. Сондай-ақ көлік жөндеу орталықтарында машиналардың сыртын сырлауға қатыса алады. Қазақстанда осындай жұмыс көбіне машина жасау мен жиһаз өндірісінде қажет.
Жартылай өткізгіш өңдеу технигі
Бұл саладағы мамандар электронды құрылғылардың негізін құрайтын материалдармен жұмыс істейді. Олар кремний кесектерін арнайы пешке салып, кристалл өсіру камерасындағы параметрлерді қадағалайды. Сондай-ақ рентген құрылғысын қолданып, кристалл осін анықтайды және кесілген пластиналарды химиялық ерітінділерде тазартып, жылтыратады. Қазақстанда мұндай мамандар электроника зауыттарында, ғылыми зертханаларда және жаңа технологияларды дамыту бағыттарында қажет.
Компьютерлік сандық басқарылатын құрал операторы
Бұл маман өндірістегі станоктарды арнайы бағдарлама арқылы іске қосып, металл, пластмасса, ағаш немесе тас бөлшектерін дәл өңдейді. Ол жұмыс алдында құралдарды баптап, өлшемдердің дұрыс шығуын тексереді және процесте ақауларға жол бермеуге тырысады. Мұндай жұмыс машина жасау мен өндірістік салада жиі кездеседі. Бағдарламамен басқару құралдардың қозғалысын автоматты түрде реттеуге мүмкіндік береді.
Желімдеу машинасының операторы
Бұл салада мамандар желімдейтін машиналарды басқарып, түрлі материалдарды біріктіреді. Олар фанер жасау үшін жұқа ағаш қабаттарын жапсырады, қағазды біріктіреді немесе резеңке мен жасанды былғары бөліктерін қосады. Мұндай жұмыс өндірісте дайын өнімнің сапасын арттырады және жаңа заттардың пайда болуына мүмкіндік береді. Қазақстанда бұл қызмет ағаш өңдеу, жиһаз шығару және құрылыс материалдарын өндіруде қолданылады.
Жуу, тазалау және металл өңдеу жабдықтарының операторы
Бұл мамандар зауыттарда арнайы машиналарды басқарып, өнімдерді жуу мен тазартуды жүргізеді. Олар бөшке, әйнек бұйымдар, резеңке және пластик заттарды өңдеп, артық қоспаларды кетіреді. Қышқылмен тазарту металдың бетіндегі қақтан арылуға көмектеседі. Қазақстандағы металл өңдеу және азық-түлік өндірісінде мұндай жұмыс ерекше маңызды.
Қағаз өнімдері машиналарын баптаушы, оператор және қызмет көрсетуші
Бұл мамандар қағаз және қатырма қағазды түрлендіріп, одан әртүрлі бұйымдар жасайтын машиналармен жұмыс істейді. Олар қағазды кесіп, қатпарлап, қорап не қап секілді өнімдерді қалыптастыруға жауапты. Процесте қаптау немесе орау сияқты кезеңдер де бар. Қазақстанда мұндай жұмыс баспахана саласында және қаптама өндіретін кәсіпорындарда жиі кездеседі.
Шина құрастырушы
Бұл маман иелері зауыттағы заманауи станоктарды басқарып, әртүрлі резеңке қабаттарын біріктіреді. Олар қалыпқа материалды дәл салып, дөңгелектің мықты әрі дұрыс пішін алуын қамтамасыз етеді. Әр бөлшек бір-бірімен үйлесіп, соңында дайын шина пайда болады. Осындай еңбек автокөліктердің жолда сенімді жүріп-тұруына ықпал етеді.
Сапаны бақылау жүйесінің менеджері
Бұл маман кәсіпорындағы сапаға қатысты ережелерді жасап, олардың дұрыс орындалуын бақылайды. Ол арнайы бағдарламалар арқылы өндірістегі және зертханадағы нәтижелерді қадағалап, өнімнің талапқа сай болуын қамтамасыз етеді. Жұмыс барысында сапа саясатын жоспарлау мен оны жүзеге асыру маңызды рөл атқарады. Қазақстанда мұндай мамандар тамақ өнеркәсібі, фармацевтика немесе машина жасау саласында жиі кездеседі.
Химиялық инженер
Бұл мамандар зауыттағы қондырғыларды жобалап, өндірістің қалай жүретінін реттейді. Олар бензин, синтетикалық резеңке, пластмасса немесе жуғыш зат сияқты заттарды шығару әдістерін ойлап табады. «Процесс» дегеніміз – шикізатты дайын өнімге айналдыратын кезекті қадамдар. Қазақстанда бұл жұмыс мұнай-химия, құрылыс материалдары мен қағаз өндірісінде маңызды орын алады.
Валидация инженері
Бұл саладағы мамандар өндірістік жабдық пен үдерістердің талапқа сай жұмыс істеуін бақылап, арнайы нұсқаулар жасайды. Олар өнімнің тазалығы мен қауіпсіздігін тексеріп, сапа деңгейінің стандарттарға сәйкес болуын қадағалайды. Жұмыс барысында құжат жүргізіп, сынақ нәтижелерін саралап, ақауларды табады. Қазақстанда мұндай мамандар фармацевтика мен тамақ өнеркәсібінде маңызды рөл атқарады.
Материалтанушы инженер
Бұл мамандар материалдардың сапасын зерттеп, оларды өндіру тәсілдерін жетілдіреді. Олар жаңа композиттерді құрастырып, металдар мен қорытпалардың мүмкіндіктерін тексереді, керамика мен пластиктен бұйым шығарудың жолдарын іздейді. Мысалы, қорытпа — бірнеше металдың қосындысынан жасалып, беріктікті арттыруға қолданылады. Қазақстанда осындай мамандар металлургия мен машина жасауда, сонымен қатар құрылыс пен мұнай-газ саласында жаңа шешімдер ұсынады.
Автомобиль инженері
Бұл мамандар көлік құрылымдарының бөлшектерін, қозғалтқыштарды және беріліс қораптарын жетілдіреді. Олар компьютер арқылы сызбалар жасап, жаңа идеяларды енгізеді. Жаңа бөлшектер дайын болғанда, оларды жинау мен өзгерту жұмыстарына жетекшілік етеді. Қазақстанда мұндай қызмет иелері автозауыттарда немесе көлікке арналған сынақ орталықтарында еңбек етеді.
Нанотехнология инженер-технологы және технигі
Бұл мамандар өндірістік үдерістерді жүзеге асырып, арнайы жабдықтар арқылы ерекше құрамды материалдар мен құрылғыларды сынақтан өткізеді. Олар наноөлшемді объектілерді басқару үшін жоғары дәлдіктегі микроскоптарды пайдаланады. Наноөлшем – бір метрдің миллиардтан бір бөлігіне тең өте кішкентай өлшем. Қазақстанда бұл сала ғылыми орталықтарда, заманауи өндіріс орындарында және медициналық зертханаларда дамып келеді. Мұндай жұмыс бағыттары жаңа материалдар құруға және олардың сапасын арттыруға мүмкіндік береді.
Тағамтану технигі
Бұл мамандық иелері тағам зертханасында сынақтар жасап, азық-түлік пен сусындардың сапасын тексереді. Олар физикалық және химиялық қасиеттерді анықтап, жаңа өндіріс тәсілдерін жетілдіруге көмектеседі. Сонымен бірге өнімнің қаптамасын жақсартып, сақталу мерзімін ұзарту бағытында зерттеулерге қатысады. Қазақстанда мұндай жұмысшылардың еңбегі тамақ өнеркәсібінде және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуде үлкен маңызға ие.
Сапа бақылау талдаушысы
Бұл мамандар өндіріс барысында шикізаттан бастап, дайын өнімге дейін тексеріп, сапаның талаптарға сай болуын қадағалайды. Олар зертханада құралдармен жұмыс істеп, кейде өнімнің тұрақтылық сынамаларын орындайды. «Сапа» ұғымы өнімнің белгіленген стандарттарға сәйкес келуін білдіреді. Қазақстанда олардың еңбегі тамақ және фармацевтика саласында ерекше қажет.
Өндіріс, жоспарлау және жеделдету қызметкері
Бұл маман өндіріс цехтарындағы жұмыс пен материалдардың орын ауыстыруын реттейді. Ол жұмыс және жөнелту кестелерін қарап, бөліп таратады. Сондай-ақ басшылармен сөйлесіп, істің қашан бітетінін анықтайды. Қазақстанда мұндай мамандар тамақ өңдеу мен машина жасау зауыттарында керек.
Машина жөндеуші
Бұл саладағы мамандар өндіріс орындарында машиналардың ұзақ әрі тұрақты жұмысын қадағалайды. Олар құрылғыларды майлап, уақыт өткенде тозған бөлшектерді ауыстырады. Сонымен қатар жоспарлы тексерістер арқылы ақауларды ерте анықтап, істен шығудың алдын алады. Қазақстандағы зауыттарда олардың еңбегі өнімнің сапасын сақтауға және жұмыстың тоқтап қалмауына көмектеседі.
Машина құрастырушы
Бұл мамандар зауыттар мен фабрикаларда ауыр машиналарды орнатып, қажет болса бөлшектеп, жаңа орынға көшіреді. Олар сызбалар мен жоспарларды қарап, құрылғыларды нақты белгіленген жерге дұрыс қояды. Сызба арқылы әр бөлшектің қайда орналасуы тиіс екені анық көрінеді. Қазақстандағы металлургия, машина жасау және ірі кәсіпорындарда олардың еңбегі өндірістің қауіпсіз әрі тұрақты жүруіне көмектеседі.
Отқа төзімді материалдар жөндеуші
Бұл маман зауыттардағы пештерді, қазандықтарды, конвертерлерді және балқыту шөміштерін қалпына келтіреді немесе жаңадан құрастырады. Ол ішкі қабырғаларды жөндеп, отқа төзімді қоспаларды қолдана отырып, жабындыны ауыстырады. Осындай жұмыс металлургия мен энергетика саласында жиі қажет. Нәтижесінде өндірістегі жылу қондырғылары сенімді әрі ұзақ уақыт қызмет етеді.
Өндіріс және пайдалану жұмысшыларының бірінші деңгейдегі жетекшісі
Бұл мамандар зауыттағы жұмысшылардың күнделікті ісін ұйымдастырады. Олар инспекторлармен, станок баптаушылармен және жинақтаушылармен бірге жұмыс барысын реттейді. Негізгі мақсаты – өндіріс процесінің қауіпсіз әрі талапқа сай жүруін қадағалау. Осындай қызмет иелері өнеркәсіп орындарында өнімнің сапалы шығуына ықпал етеді.
Ет, құс және балық кесуші және тазалаушы
Бұл кәсіп иесі етті, құсты немесе балықты қолмен немесе құрал көмегімен кесіп дайындайды. Ол қажетсіз сүйек пен майды алып тастап, өнімді ыңғайлы пішінге келтіреді. Мұндай жұмыс пышақ сияқты қарапайым құралдарды дәл қолдануды талап етеді. Қазақстандағы ет комбинаттары мен балық өңдеу цехтарында мұндай мамандардың еңбегі жиі қолданылады.
Құрал-сайман және қалып жасаушы
Бұл мамандық иелері алдымен сызбаларды зерттеп, металл дайындамаларды өлшеп-белгілейді. Олар станоктарды баптап, бөлшектерді кесу мен қалыптау жұмыстарын атқарады. Сонымен қатар дайын элементтерді дәл құрастырып, қалыптар мен кескіш құралдарды жасайды әрі жөндейді. Мұндай еңбек Қазақстандағы машина жасау зауыттарында және өндірістік құрал-сайман цехтарында қажет. Термин: «қалып» – металды белгілі пішінге келтіруге арналған арнайы құрал.
Дәнекерлеуші
Бұл сала мамандары металды арнайы құралдармен пісіреді, кеседі немесе қыздыру арқылы біріктіреді. Олар жалын арқылы бөлшектерді қажетті формаға келтіреді және бұйымдағы ойықтар мен тігістерді толтырады. Мұндай жұмыс машина жасау мен құрылыс орындарында жиі кездеседі, себебі ол берік әрі сенімді өнім шығаруға көмектеседі.
Дәнекерлеу, дәнекерлеу және пісіру машиналарын баптаушы, оператор және қызмет көрсетуші
Бұл мамандар металл бөлшектерін біріктіру үшін дәнекерлеу, пісіру немесе қыздыру қондырғыларын баптап, басқарады. Олар арнайы жабдықтармен және лазерлі кесу құрылғыларымен жұмыс істеп, металдың дәл формасын жасайды. Жоғары температурада металды қыздыру арқылы оның беріктігін күшейтеді. Мұндай еңбек Қазақстандағы құрылыс, машина жасау және металл өңдеу салаларында үлкен маңызға ие.
Құрал қайраушы
Бұл маман металл заттарды тегістеп, жылтыратады және өткірлейді. Ол арнайы станоктарда құралды өңдеп, оның сапасы мен дәлдігін күшейтеді. Мұндай жұмыс машина жасау мен құрылыс өндірісінде сұранысқа ие. Тегістеу кезінде бұйымның артық бөлігі алынып, оған нақты пішін мен өткірлік беріледі. Бұл еңбек шыдамдылық пен ұқыптылықты талап етеді.
Баспа түптеу және әрлеу маманы
Бұл саладағы кәсіби адамдар кітаптар мен журналдарды жинақтап, мұқаба қондырып, беттерін мұқият кеседі. Олар кейде қолмен жұмыс істесе, кейде арнайы станоктарды баптайды. Түптеу процесі басылымды ыңғайлы әрі ұзақ пайдалануға мүмкіндік береді. Қазақстанда бұл еңбек оқулықтар мен ресми басылымдардың сапасын қамтамасыз етеді.
Кір жуу және құрғақ тазалау қызметкері
Бұл жұмыс иесіне киім мен тұрмыстық бұйымдарды таза әрі ұқыпты етіп қайтарады. Күн сайын арнайы машиналар перде, көрпе, кілем сияқты заттарды жуып, дақтарды кетіруге көмектеседі. Сондай-ақ кейде тері немесе жұқа матадан жасалған киімнің түсін жаңартып бояйды. Мұндай еңбек жастарға тұрмыста тазалық пен ұқыптылықтың маңызын көрсетеді.
Аяқ киім және былғары шебері
Бұл кәсіп иелері былғарыдан немесе оған ұқсас материалдардан түрлі бұйымдар жасайды, сәндейді және жөндейді. Олар аяқ киімді қайта қалыпқа келтіріп, чемодан тұтқасын бекітіп немесе ертоқымның жыртылған жерін тігіп береді. Былғары – мал терісінен өңделетін берік материал, ол күнделікті заттардың сапасын арттырады. Қазақстанда мұндай жұмыс тұрмыстық қызмет көрсету орындары мен шағын шеберханаларда жиі кездеседі.
Қолмен тігуші
Бұл маман ине мен жіптің көмегімен мата бөлшектерін біріктіріп, бұйымды берік әрі ұқыпты етіп жасайды. Ол киімнің шеттерін өңдеп, сәндік тігістермен толықтырады. Жұмысы барысында жиектерді күшейту және әдемі көрініс беру міндетті бөлік саналады. Қазақстанда мұндай қолөнер шеберлері фабрикаларда да, шағын тігін шеберханаларында да еңбек етеді.
Жиһаз қаптаушы
Олар диван мен орындыққа жаңа қаптау жасап, көліктің орындығын да жөндей алады. Мамандар матаны немесе былғарыны өлшеп, қажетті бөліктерді кесіп, мықтап қояды. Сол арқылы жиһаз тартымды әрі ыңғайлы көрінеді. Қазақстанда олардың еңбегі пәтерді жаңартқанда және автобустар мен жеңіл көліктердің салонын жақсартқанда көп қолданылады.
Жиһаз әрлеуші
Бұл кәсіби шебер ағаш жиһаздың пішінін түзетіп, бетін тазалап, қажетті түске келтіреді. Ол ескірген үстел мен орындықтарды жаңартып, сәндік әрі қорғаныш қабатын қалыптастырады. Мұндай жұмыс жиһазды жаңа деңгейге шығарып, оған ұзақ қызмет етуге мүмкіндік береді. Қазақстандағы шеберханаларда бұл мамандық қолөнерге қызығатын жастарға тартымды бағыт болып саналады.
Ағаш модель жасаушы
Бұл салада жұмыс істейтіндер ағаштан бұйымдардың толық көлемдегі не шағын үлгілерін дәл жасап шығарады. Олар макеттерді құрастырғанда ағаш қондырғыларын дайындайды, өлшемдерді есептеп, бөлшектерге дұрыс пішін береді. Мұндай шеберлік көбіне инженерия мен дизайнда қолданылады, сондықтан Қазақстанда жаңа өнімді сынау алдында жиі қажет болады.
Ағаш үлгі жасаушы
Бұл саладағы маман ағаштан құйма жасауға арналған үлгілерді ойластырып, жоспарлайды және құрастырады. Ол ағашты кесіп, өлшемдерін дәл есептеп, бөлшектерді құм қалыпқа сай етіп жинайды. Үлгі уақытша пішін ретінде қолданылады, кейін сол арқылы балқытылған металл құйылады. Мұндай жұмыс металлургия мен машина жасау өндірісінде үлкен рөл атқарады, себебі дұрыс дайындалған үлгісіз сапалы құйма шығару мүмкін емес.
Қолмен тегістеуші және жылтыратушы жұмысшы
Бұл маман қол құралдары мен шағын электр құралдарын пайдаланып ағаш, металл, тас немесе шыны секілді материалдардың бетін өңдейді. Ол затты тегістеп, жылтыратып, шетін дұрыстайды. Жұмыс барысында чиппер немесе буфер сияқты құралдар қолданылады. Қазақстанда мұндай мамандарды жиһаз цехтарынан, құрылыс нысандарынан не машина жасау орындарынан кездестіруге болады.
Қолмен кесуші және қырғыш
Бұл маман әртүрлі материалдарды қолмен не шағын құралдардың көмегімен кесіп, пішіндейді. Ол кілем, мата, тас, шыны және резеңке сияқты заттарды өңдеп, дайын үлгілерге сәйкес келтіреді. Жұмыс барысында шеттерін тегістеп, өнімнің сапасына назар аударады. Мұндай еңбек жиһаз өндірісі мен құрылыс саласында қажет болады.
Инспектор-тексеруші
Бұл саладағы мамандар зауыттарда дайындалған бөлшектерді мұқият тексеріп, сапасын бағалайды. Олар шикізаттан сынама алып, салмағын өлшейді және арнайы құралдар арқылы стандартқа сәйкестігін анықтайды. Жұмыс барысында микрометр секілді дәл өлшейтін аспаптар қолданылады, ол өте кішкентай ауытқуларды көруге мүмкіндік береді. Қазақстандағы өндіріс орындарында олардың еңбегі өнімнің сапалы шығуына тікелей әсер етеді.
Бояушы, қаптаушы және әшекейлеуші
Бұл мамандар түрлі бұйымдарға бояу жағып, оларды сәндейді немесе қорғаныш қабатын түсіреді. Көбіне жиһаз, әйнек ыдыс, қыш заттар және әшекей бұйымдар сияқты күнделікті қолданылатын немесе әсемдікке арналған заттармен жұмыс істейді. Олардың мақсаты — бұйымның сырт келбетін әдемілеу және ұзақ сақталуына жағдай жасау. Қазақстанда мұндай еңбек қолөнер орталықтарында, өндіріс орындарында және дизайн бағытында сұранысқа ие.
Компьютерлік сандық басқарылатын құрал бағдарламашысы
Бұл қызмет өндіріске арналған станоктардың жұмысын басқару бағдарламаларын жазумен байланысты. Мұндай адам материалдарды кесу немесе өңдеу үдерісін компьютер арқылы дәл реттеп, зауыттағы үрдісті жылдам әрі сапалы етеді. Қажет болса, ол құралды баптап немесе оған техникалық қызмет көрсете алады. Бұл мамандық машина жасау мен металл өңдеу саласында жиі қажет.
Салқындату және мұздату жабдықтарының операторы
Бұл мамандық иесі салқындатқыш қондырғыларды, тоңазытқыштарды және мұздату туннельдерін басқарып, олардың үздіксіз жұмысын бақылайды. Ол азық-түлікті, қан плазмасын және химиялық заттарды қажетті деңгейде мұздатып немесе салқындатады. Негізгі міндет – өнімнің сапасын сақтау үшін төмен температураны тұрақты ұстау. Қазақстанда бұл маман иелері тамақ өндіру саласында, медицинада және химия кәсіпорындарында қажет.
Қалыптаушы, пішіндеуші және құюшы (металл мен пластиктен басқа)
Бұл мамандар саз, шыны және гипс сияқты материалдардан әртүрлі бұйымдар жасайды. Олар қалыпқа құю, қашау және пішін беру арқылы заттарға ерекше түр береді. Мысалы, плитка, құбыр немесе шам әзірлеу кезінде олардың қолтаңбасы анық көрінеді. Осындай жұмыс құрылыста да, өнеркәсіпте де, қолөнерде де маңызды рөл атқарады.
Тас кесуші және оюшы, өндіріс
Бұл саладағы шеберлер тасты сызба мен үлгіге қарап өңдейді. Олар қасбеттерде, ескерткіштерде және сәндік бөлшектерде қолданылатын пішіндерді жасайды. Жұмыс барысында қашау арқылы қатты материалға өрнек не қажет форма беріледі. Мұндай еңбек сәулет пен құрылысқа ғана емес, қолданбалы өнерге де пайдалы.
Шыны үрлеуші, қалыптаушы, иіп өңдеуші
Бұл кәсіп иесі балқытылған әйнекті үлгіге қарап бағыттайды. Ол қызған материалды созып, иіп не қалыпқа құйып, жаңа пішін шығарады. Осы әдістер арқылы шам плафондары, үйге арналған ыдыстар және әшекей бұйымдар жасалады. Суыған кезде әйнек берік әрі жарқырап көрінеді.
Қыш шебері
Бұл маман иленген сазды өңдеу үшін қондырғыларды, мысалы, жиггер немесе құмырашы дөңгелегін пайдаланады. Ол пішін қалыптастырып, бұйымды кептіруге және кейінгі кезеңдерге дайындайды. Керамика осының нәтижесінде жасалып, ыдыс-аяқтан бастап сәндік заттарға дейін қолдануға жарайды. Қазақстанда мұндай еңбек тұрмыста да, құрылысқа арналған керамикалық материалдар өндірісінде де маңызды орын алады.
Өндіріс жұмысшысының көмекшісі
Бұл маман иелері зауытта немесе фабрикада негізгі қызметкерлерге көмек береді. Олар құралдар мен материалдарды жеткізіп, кейде қолында ұстап тұрады. Сондай-ақ, жабдықты және жұмыс орнын тазалап, тәртіп пен қауіпсіздікті сақтауға үлес қосады. Мұндай жұмысшылар машина жасау мен тамақ өндірісі сияқты салаларда қажет болып табылады.
Конвейер операторы
Бұл маман зауыттар мен қоймаларда материалдарды конвейер жүйесі арқылы реттеп басқарады. Ол тасымалдың бағытын анықтап, қажет болғанда жылдамдығын өзгерте алады. Жұмыс өнімдердің қауіпсіз әрі уақтылы жеткізілуіне мүмкіндік береді. Қазақстандағы өндіріс орындары мен логистикалық орталықтарда мұндай қызмет процестердің дұрыс ұйымдасуына ықпал етеді.
Машинаға материал беруші және жинап алушы
Бұл маман зауытта материалдарды автоматты жабдыққа салып немесе дайын өнімді алып шығады. Ол үдерісті қасындағы басқа қызметкерлермен үйлестіріп атқарады. Мұндай жұмыс тамақ өндірісінде, жеңіл өнеркәсіпте және құрылысқа арналған бұйымдар шығаруда қолданылады. Жастарға бұл сала тәртіпке бейімделіп, ұқыптылық пен жауапкершілікті дамытуға жағдай жасайды.
Еңбек және қауіпсіздік инженері, тау-кен қауіпсіздігі инженерлері мен инспекторларын қоспағанда
Бұл маман өндірістік ортада адамдардың еңбек қауіпсіздігін күшейтуге көмектеседі. Ол механика, химия және психология туралы білімін пайдаланып, қауіпті жағдайларды тауып, алдын алу жолдарын жасайды. Қазақстанда кәсіпорындарда жабдықтардың қауіпсіздігін тексеріп, заң талаптарына сай болуын бақылайды. Мұндай жұмысшылар өнімнің сапасы мен жұмыс орнында денсаулыққа зиян келтірмеуді қадағалайды.
Механикалық инженер
Бұл мамандар әртүрлі машиналар мен құралдарды ойластырып, олардың қалай жұмыс істейтінін жоспарлайды. Олар қозғалтқыштар мен механизмдердің сызбаларын жасайды және құрылғылардың дұрыс әрі қауіпсіз жұмысын қадағалайды. Сонымен қатар орталықтандырылған жылу, су, газ және бу жүйелерін орнатып, олардың жөндеуін іске асырады. Қазақстанда мұндай жұмыс өнеркәсіпте де, коммуналдық шаруашылықта да қажет.
Электромеханикалық және мехатроника технологы және технигі
Бұл мамандар түрлі автоматтандырылған және электрмеханикалық құралдарды іске қосып, олардың дұрыс жұмыс істеуін тексереді. Кейде олар ұшқышсыз құрылғылармен мұнай платформалары немесе егіс алқаптары сияқты нысандарда деректер жинайды. Сондай-ақ инженерлерге жаңа роботтық жүйелерді құрастыру мен сынақ жүргізуде қолдау көрсетеді. Қазақстанда бұл сала энергетикада, ауыл шаруашылығында және зауыттардағы өндірісте қолданылады.
Механикалық инженерия технигі
Бұл мамандар машина жасау саласында жұмыс істеп, түрлі жабдықтарды жетілдіруге көмектеседі. Олар инженерлердің басшылығымен машиналарды тексеріп, қажет жерін өзгертіп отырады. Кейде жаңа құрылғыларды дамыту үшін есептеулер жасап, дайын өнімнің қалай жұмыс істейтінін бағалайды. Қазақстанда мұндай мамандар өнеркәсіп орындарында, көлік пен энергетика саласында қажет болады.
Азық-түлік ғалымы және технологы
Бұл саладағы мамандар тағам құрамындағы дәрумендер мен ақуыздың деңгейін тексереді. Олар химия мен микробиологияны қолданып, өнімдердің неге бұзылатынын зерттейді. Жаңа тағам көзін табуға тырысып, өңделген өнімдердің дәмді әрі қауіпсіз болуына көңіл бөледі. Қазақстанда бұл еңбек азық‑түлік зауыттары мен ғылыми орталықтарда қажет.
Химик
Бұл мамандар зертханада заттардың құрамын тексеріп, сандық және сапалық талдау жүргізеді. Олар тәжірибелер арқылы жаңа өнімдерге қажетті деректер жинап, өндірістегі сапаны қадағалайды. Сапалық зерттеу зат ішінде қандай элементтер барын көрсетсе, сандық талдау олардың мөлшерін анықтайды. Қазақстанда мұндай жұмыс биотехнология, мұнай-химия, фармацевтика және экологиялық бақылау салаларында маңызды орын алады.
Материалтанушы
Бұл мамандар табиғи және жасанды заттардың құрылымын зерттеп, олардың химиялық қасиеттерін түсіндіреді. Олар металдар, керамика, шыны және полимерлермен тәжірибе жасап, мықтылықты арттырудың немесе жаңа қасиет берудің жолдарын іздейді. **Құрама материал (композит)** – бірнеше затты біріктіру арқылы жасалған ерекше өнім. Мұндай еңбектің нәтижесі Қазақстандағы құрылыс, электроника және машина жасау салаларына пайдасын тигізеді.
Өндірістік эколог
Бұл салада жұмыс істейтіндер табиғи экожүйелердің жұмысын зерттеп, оның үлгісін өндірістік жүйелерге қолданады. Олар физика мен әлеуметтік ғылымдағы білімді біріктіріп, ресурстарды тиімді пайдалану жолдарын ұсынады. Мысалы, тауар өндіру кезінде қалдықты азайтып, қайта өңдеу тәсілдерін дамытады. Қазақстанда олар экологиялық жобаларға қатысып, тұрақты дамуға ықпал етеді.
Такелажшы
Бұл мамандар ауыр заттарды орнату немесе жылжыту үшін арқан мен тізбектерді дұрыс бекітеді. Қажет болған кезде құралдарды жөндеп, жұмыс барысының қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Такелаж жүйелері зауыттарда және кеме жөндеу аймақтарында қолданылады. Қазақстанда олар мәдени шараларда сахнаны құруға да атсалысады.
Металл және пластик үлгі жасаушы
Бұл мамандық иелері металл және пластик үлгілерін жасау үшін токарь, фрезерлеу мен гравюра станоктарын қолданады. Олар дәлдікті қажет ететін тесіктерді арнайы құрылғылар арқылы бұрғылап, шаблондарды әзірлейді. Осындай үлгілер жаңа өнімдердің алғашқы нұсқасын шығаруда және өндірісті сынауда қажет болады. Олардың жұмысы заттың өлшемі мен пішінін нақты көшіруге көмектеседі.
Металл және пластик үлгі жасаушы
Бұл маман металл және пластиктен жасалатын қалыптарға қажетті үлгілерді дайындайды. Ол бөлшектерді сызба бойынша белгілеп, машиналарда өңдеп, құрастырады. Жұмыс барысында құм өзегін қалыптауға арналған арнайы қорапшалар да қолданылады. Қазақстандағы зауыттар мен өндірістік орталықтарда мұндай қызмет дайын өнімнің сапасын жақсартуға көмектеседі.
Металл және пластик бойынша сызба жасаушы
Бұл мамандар металл немесе пластиктен жасалған табақ, плита, құбыр немесе құйма бетіне өлшемдер мен нүктелерді дәл түсіреді. Осындай белгілеулер кейін бөлшектерді кесу, бұрғылау және құрастыру кезінде қажет болады. Қазақстандағы машина жасау зауыттарында, кеме жөндеу орындарында және құрылыс нысандарында олардың еңбегі өнімнің сапасы мен дәлдігін сақтауға көмектеседі. Термин «құйма» қалыпқа құйылып, қатқан металл затты білдіреді.
Тігінші
Бұл сала мамандары киімді ойлап тауып, мата кесіп, тігіп береді. Олар өлшемін дәл алып, киімді денеге ыңғайлап өзгертеді немесе жыртылған жерін реттейді. Үлгі арқылы жасалған сызба киімнің қалай көрінетінін алдын ала көрсетеді. Осындай жұмыс Қазақстандағы жеңіл өнеркәсіпте де, тапсырысқа киім тігетін шағын ательелерде де кездеседі.
Мата және киім үлгісін жасаушы
Бұл маман киім өндірісінде матаның негізгі үлгілерін дәл өлшеммен сызады және оларды құрастырады. Ол дайын сызбалар арқылы матаны белгілеп, қажет болғанда кесу жұмыстарын орындайды. Үлгі – киімнің өлшемі мен пішінін анықтайтын негізгі нұсқа, ол қағазға да, электронды форматта да жасалуы мүмкін. Мұндай жұмыс жеңіл өнеркәсіпте, әсіресе тігін және тоқыма салаларында маңызды орын алады.
Гауһар және асыл тас өңдеуші
Бұл мамандар бағалы тастар мен гауһарларды өңдеп, олардың сапасын тексереді. Арнайы құралдар көмегімен тастарды қырлап, жылтыратады, осылайша зергерлік бұйымдар немесе өндірістік құралдар жасауға жарамды етеді. «Фасеттеу» кезінде тас белгілі бір бұрыштармен қырланып, жарықты әдемі шағылыстыруға мүмкіндік береді. Қазақстанда мұндай жұмыс зергерлік шеберханалар мен өңдеу кәсіпорындарында кездеседі.
Фотосурет өңдеуші және өңдеу машинасының операторы
Бұл мамандар фотоплёнкадан немесе сандық тасымалдағыштан алынған суреттерді өңдеп, дайын кескін жасайды. Олар пленканы арнайы ерітінділер арқылы өңдеп, кейін компьютерде түстер мен жарықты реттейді. Кейде фотонегативтер мен баспаға арналған материалдарға дәл түзетулер енгізеді. Мұндай жұмыс баспасөз редакцияларында, жарнама саласында немесе зертханалық студияларда қажет болып табылады.
Оюшы және гравер
Бұл мамандар металл, ағаш не резеңке сияқты материалдардың бетіне сурет пен жазуды ойып түсіреді. Олардың ісінде пантограф секілді құралдарды пайдаланып өрнек көшіру немесе электрондық платалардағы сызбаларды дәл қашау жиі кездеседі. Гравюра тәсілі қолмен де, арнайы қондырғымен де орындалады. Қазақстанда мұндай еңбек зергерлік әшекейде, жарнамалық бұйымда немесе техника бөлшектерін даярлауда қажет.
Қайта өңдеу және қалпына келтіру маманы
Бұл салада жұмыс істейтіндер тұрмыстық техниканы бөлшектеп, қайта қолдануға жарамды металл мен пластикті іріктейді. Олар қауіпті заттарды дер кезінде анықтап, арнайы орындарға тапсырады. Қайта өңдеу арқылы шикізат үнемделіп, табиғатқа түсетін зиян азаяды. Қазақстанда мұндай еңбек қалаларды таза ұстауға және экологиялық мәдениетті дамытуға көмектеседі.
Сатып алу агенті (көтерме, бөлшек және ауыл шаруашылығы өнімдерінен басқа)
Бұл маман өндіріс үшін қажетті жабдықтар мен қосалқы бөлшектерді сатып алады. Сондай-ақ ол шикізат пен жартылай фабрикаттарды жеткізуге жауап береді. Келісімшарттар жасасып, ұсыныстарды салыстырады және сапаны бақылайды. Қазақстанда мұндай жұмыс зауыттарда, көлік саласында және түрлі қызмет көрсету ұйымдарында қажет.
Құн бағалаушы
Бұл маман өнім шығару, құрылыс жобасы немесе қызмет көрсету шығындарын алдын ала есептейді. Ол сметаны құрып, оған материалдар мен жұмыс күшін енгізеді. Бұл есеп жобаның бағасын анықтап, тендерге қатысуға көмектеседі. Қазақстанда мұндай жұмыс көбіне құрылыс пен өнеркәсіп саласында кездеседі.
Аэроғарыш инженері
Бұл мамандар ұшақтар, зымырандар және ғарыш аппараттарын жобалап, құрастырады, әрі олардың сынақ жұмыстарын жүргізеді. Олар материалдардың беріктігін зерттеп, өндірісте қолдануға лайықты түрлерін анықтайды. Техникалық жабдықтарды жетілдіру ұсыныстарын жасап, сынақ әдістерін жақсартуға үлес қосады. Негізгі қызмет саласы – авиация мен ғарыш техникасы өнеркәсібі, зерттеулері жаңа буынның көлік құралдарын дамытуға бағытталады. Термин: «сынақ» – құрылғы немесе материалдың қауіпсіздігі мен сапасын тәжірибе арқылы тексеру үдерісі.
Компьютерлік жабдық инженері
Бұл мамандар компьютердің құрылғыларын зерттеп, жобалап, жаңа үлгілерін жасайды. Олар өндіріс барысына бақылау қойып, дайын бөлшектердің дұрыс орнатылуын тексереді. Компоненттерге процессор немесе жады модулі сияқты маңызды бөлшектер жатады. Қазақстанда бұл бағыт ақпараттық технология саласында, өндірістік кәсіпорындарда және ғылыми зертханаларда қолданылады.
Электр инженері
Бұл мамандар электр жабдықтары мен жүйелерін зерттеп, жобалайды және жаңа шешімдер шығарады. Олар өндіріс орындарында немесе ғылыми зертханаларда сынақ жүргізіп, құрылғылардың дұрыс орнатылуын қадағалайды. Электр жүйесі токты өндіруден бастап, оны тарату мен тұтынуға дейінгі толық үдерісті қамтиды. Қазақстанда олар энергетика, өнеркәсіп және байланыс салаларында қоғам үшін қажет жобаларды іске асырады.
Компьютерден басқа электроника инженері
Бұл мамандар электрондық теорияны пайдаланып, жаңа құрылғыларды зерттейді, жобалайды әрі сынақтан өткізеді. Олар телекоммуникацияға қажет сызбалар құрастырып, басқару жүйелеріне арналған бөлшектерді жасайды. Сондай-ақ әуе техникасының бағыттау құралдары мен акустикалық құрылғыларды жетілдіруге қатысады. Қазақстанда мұндай жұмыс өнеркәсіп пен әскери салада ғана емес, ғылыми зерттеу орталықтарында да қажет.
Теңіз инженері және кеме құрастырушы
Бұл саладағы мамандар кеме жобасын өңдеп, қозғалтқыштар мен қуат беретін жүйелердің тиімді жұмысын тексереді. Олар жабдықтардың сенімділігін талдап, кеме механизмдерінің дұрыс қызметін қамтамасыз етуге тырысады. Пропульсия жүйесі кемеге қажетті жылдамдық беретін негізгі бөлік ретінде бағаланады. Қазақстан жағдайында олардың еңбегі өзен флотын жетілдіруге, жаңа көлік бағыттарын дамытуға және кеме жөндеу ісін жақсартуға ықпал етеді.
Отын элементі инженері
Бұл саладағы мамандар көліктерге, үйге арналған станцияларға, әрі шағын құрылғыларға қажет жүйелерді құрастырады. Олар бөлшектерін тексеріп, өзгерістер енгізеді және жаңа үлгілер ойлап табады. Отындық элемент сутектен электр қуатын өндіреді. Қазақстанда мұндай жұмыс экологиялық көліктер мен жасыл энергияның дамуына жол ашады.
Мехатроника инженері
Бұл саладағы мамандар автоматтандыру жүйелерін зерттеп, ақылды құрылғыларды жобалайды. Олар жаңа смарт құрылғыларды дамытып, олардың жұмысын сынайды. Интеллектуалды жүйелер мен өнеркәсіптік басқару әдістері бұл жұмыста ерекше рөл атқарады. Қазақстанда мұндай біліктілік заманауи зауыттарда, тау-кен өндірісінде және машина жасауда сұранысқа ие.
Робототехника инженері
Бұл саладағы мамандар роботтарды зерттеп, жаңа жүйелерді жасайды және сынақтан өткізеді. Олар сенсорларды біріктіріп, басқару бағдарламаларын құрайды, осылайша құрылғылардың тұрақты жұмысын қамтамасыз етеді. Алгоритмдер роботқа бағыт табу немесе өндірістегі бөлшектерді жинау сияқты тапсырмаларды дұрыс орындауға мүмкіндік береді. Қазақстанда мұндай жобалар зауыттарда, ауыл шаруашылығы техникасында және оқушыларға арналған үйрету курстарында қолданылып келеді.
Электр және электроника сызбашысы
Бұл маман электр жабдықтарына арналған сымдар сызбаларын, плата құрастыру үлгілерін және құрылғылардың орналасу жобаларын жасайды. Оның еңбегі жаңа техника шығару кезінде, құрылғыларды құрастыру барысында және ақауды жөндеуде қолданылады. «Схема» дегеніміз — электр бөліктерінің қалай байланысатынын шартты белгілермен көрсететін сурет. Қазақстанда бұл жұмыс энергетика, машина жасау және құрылыс бағыттарында сұранысқа ие.
Механикалық сызушы
Бұл маман машиналар мен құрылғылардың сызбаларын өте дәл көрсетіп жасайды. Құжатта өлшемдер, бекіту жолдары және басқа да техникалық деректер болады. Осындай сызбалар өндірісте негізгі нұсқаулық ретінде пайдаланылады, сондықтан әр бөлік дұрыс жасалуы үшін маңызды. Қазақстанда олар машина жасау мен өнеркәсіп жабдықтарын құрастыру саласында қажет.
Электр және электрондық инженерия технигі
Бұл маман электр мен электроника бойынша білімін пайдаланып, тізбектерді құрастырады және басқару құрылғыларын реттейді. Ол машиналарды жөндеп, олардың жұмысын сынақтан өткізеді. Мұндай жұмыс зауыттарда, энергетика нысандарында және өндірістік цехтарда қажет. Жиналған мәлімет кейін инженерлерге дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі.
Автомобиль инженериясының технигі
Бұл сала мамандары көлік техникасында жұмыс істеп, инженерлерге жаңа дизайн өзгерістерінің тиімділігін тексеруге көмектеседі. Олар арнайы құрылғылар арқылы өнімділік пен беріктікті зерттейді, сондай-ақ ұзақ мерзімді пайдалану мүмкіндіктерін бағалайды. Мұндай тәжірибелер көліктің қаншалықты сенімді, әрі қауіпсіз болатынын көрсетеді. Қазақстанда олар автокөліктерді жетілдіру және өндіріс сапасын күшейту ісінде маңызды үлес қосады.
Калибрлеу технологы және технигі
Бұл мамандар арнайы құрылғылардың дәлдігін тексеріп, олардың дұрыс жұмыс істеуіне көмектеседі. Олар математика, физика және электроника саласынан білімін қолданып, өлшеу тәсілдерін бейімдейді не жетілдіреді. Калибрлеу барысында құрал эталондық өлшеммен салыстырылады. Қазақстанда олардың білімі өндіріс орындарында, зертханаларда, энергетика мен байланыс саласында қажет. Егер сәйкессіздік табылса, олар тиісті түзету жасайды.
Бұзбайтын бақылау маманы
Бұл мамандар ғимараттардағы металл бөліктердің, көліктердің немесе кеме бөлшектерінің сенімділігін тексереді. Олар рентген, ультрадыбыс және талшықты-оптикалық құралдар арқылы көзге көрінбейтін ақауларды табады. «Бұзбай бақылау» әдісінің мәні — сынақ үлгіні зақымдамай іске асуы. Қазақстанда мұндай мамандар металлургияда, мұнай-газ және көлік саласында қажет.
Химиялық техник
Бұл мамандар зертханада қатты, сұйық және газ түріндегі заттарды тексеріп, олардың құрамын анықтайды. Олар ғалымдарға жаңа өнімдер жасау мен өндірісте сапаны қадағалауда көмектеседі. Мұндай жұмыс заттардың сапалық әрі сандық талдауына негізделген. Қазақстанда бұл сала өнеркәсіпте, экологияда және өндірістік қауіпсіздікті сақтауда маңызды орын алады.
Кәсіптік/техникалық білім беру оқытушысы, жоғары оқу орнынан кейінгі
Бұл маман орта білімнен кейінгі колледждер мен кәсіби орталықтарда оқытады. Ол құрылыс пен көлік ісі, сондай-ақ механика немесе шаштараз ісі секілді салаларда дәріс және тәжірибелік сабақ жүргізеді. Осындай сабақтарға қатысқан жастар белгілі бір кәсіпті меңгеріп, нақты жұмыс орнында қажет болатын дағдыларға ие болады. Соның арқасында олар өндіріс пен қызмет көрсету саласында еңбекке дайын болып шығады.
Орта мектептегі кәсіптік/техникалық білім беру мұғалімі
Бұл маман орта буын оқушыларына түрлі кәсіби бағыттарды таныстырып, техника мен құрал-жабдықтарды қалай қолдануды үйретеді. Ол сабақта қауіпсіздік ережелерін түсіндіріп, тәжірибелік тапсырмаларды орындату арқылы білімді бекітеді. Мұндай дайындық жасөспірімдерге өз қызығушылықтарын анықтап, болашақта таңдауға болатын салалар туралы ой қалыптастырады. Қазақстан мектептерінде бұл бағыт еңбекке баулу мен технология пәндерінің мазмұнында көрініс табады.
Кәсіптік/Техникалық білім беру мұғалімі, орта мектеп
Бұл маман иелері жоғары сынып оқушыларына техникалық және кәсіптік салалардағы пәндерді үйретеді. Сабақтарда құрал-жабдықты қолданудың жолдары мен қауіпсіздік ережелері қарастырылады. Мұндай дайындық жастарға әртүрлі еңбек бағытын көруге және өз қызығушылығын анықтауға жағдай жасайды. Қазақстанда бұл тәжірибе болашақ мамандықты таңдауда сенімді шешім қабылдауға қолдау көрсетеді.
Коммерциялық және өнеркәсіптік дизайнер
Бұл маман зауытта шығарылатын әртүрлі бұйымдардың сыртқы көрінісін және қолданыс ыңғайын ойластырады. Ол көлік, тұрмыстық техника және балалар ойыншықтары сияқты тауарларды жобалап, олардың пішіні мен материалына назар аударады. Жұмыс барысында жастардың қызығушылығын тудыратын дизайн табу үшін тұтынушылардың қалауын, нарық зерттеулерін және өнімді пайдалану тәсілдерін ескереді. Мұндай қызмет өнер, технология және күнделікті өмірді біріктіретін қызықты бағыт болып саналады.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін сұрыптаушы
Бұл маман ауыл шаруашылығынан келген шикізатты түріне қарай сұрыптайды. Ол жемістер мен көкөністерді өлшемі мен салмағына қарап бөледі, кейде түсі мен сапасына назар аударады. Осындай жұмыс өнімнің сапалысын таңдауға және дүкендерге дұрыс тауар жеткізуге көмектеседі. Қазақстанда мұндай қызмет тағам өндірісінде, қоймаларда және қайта өңдеу орындарында қажет.
Коммерциялық және өнеркәсіптік жабдықтардың электр және электроника жөндеушісі
Бұл саладағы маман зауыттарда және өндіріс орындарында қолданылатын электрондық жүйелерді жөндеп, тексереді және баптайды. Ол антенналар орнатып, таратқыштар мен басқару құрылғыларының дұрыс жұмыс істеуіне жауап береді. Осындай жұмыс өндірістің тоқтап қалмауын және байланыс жүйелерінің үзіліссіз қызметін қамтамасыз етеді. Қазақстанда бұл мамандарға өндіріс, байланыс және энергетика салаларында сұраныс бар.
Орнату, техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмыстарына көмекші
Бұл саладағы мамандар шеберлерге әртүрлі техникалық жұмыстарда сүйемел болады. Олар құралдар мен бөлшектерді жеткізеді, жұмыс орнын реттейді және қажет кезде материалдарды ұстап тұрады. Мұндай көмек көлік жөндеу орталықтарында, зауыттағы өндірістік машиналарды күтіп-баптауда немесе электр жүйелерін тексеруде маңызды рөл атқарады. Осындай қолдау арқылы жабдық ұзақ уақыт бойы сенімді әрі қауіпсіз жұмыс істейді.
Наубайшы
Бұл саладағы мамандар ұн, қант, май сияқты ингредиенттерді қосып, әртүрлі нан, самса, тәтті тоқаш, печенье және торт пісіреді. Олар қамырды илеу, ашыту және пеште пісіруді қадағалайды. Қамыр дұрыс ашығанда өнім жұмсақ әрі дәмді болады. Мұндай еңбек көбіне наубайханалар мен кондитерлік цехтарда көрінеді, ал дайын тағамдар адамдардың күнделікті дастарқанына жетеді.
Қасапшы
Бұл мамандық иелері етті кесіп, қажетсіз сүйек пен майдан тазалайды. Олар базар мен дүкенге дайын үлестер дайындап, әр бөлікті тұтынушыға ыңғайлы етеді. Жұмыс барысында санитарлық талаптарды сақтап, өнімнің сапасын қорғауға назар аударады. Сонымен қатар асханалар мен сауда орындары үшін жеткілікті әрі қолайлы ет үлестерін қамтамасыз етеді.
Баспаға дейінгі техник
Бұл маман мәтін мен суреттерді тексеріп, оларды дұрыс бетке орналастырады. Ол дизайнерлер мен тапсырыс берушілер жіберетін материалды қате жібермей өңдейді. Жұмыс барысында сандық не фототиптеу тәсілдерін қолданады. Қазақстанда мұндай еңбек баспахана мен медиа саласында қажет.
Қозғалмайтын қондырғылар инженері және қазандық операторы
Бұл маман иелері ғимараттар мен өндіріс орындарына жылу мен электр қуатын жеткізетін қондырғыларды басқарады. Олар қазандықтар мен турбиналарды іске қосып, генераторлар мен қозғалтқыштардың дұрыс жұмыс істеуін қадағалайды. Мұндай іс ірі зауыттарда, кен орындарында және тұрғын үйлерде жүзеге асырылып, тұрғындарға тұрақты энергия мен ыстық су береді. Осындай еңбек қаланың инженерлік жүйелерін сенімді ұстап тұруға көмектеседі.
Мұнай сорғы жүйесінің операторы, мұнай өңдеу зауытының операторы және өлшеуші
Бұл қызмет иелері мұнай өңдеу қондырғыларын басқарып, олардың дұрыс жұмыс істеуін бақылайды. Олар қоймадағы мұнай көлемін өлшеп, сынақтар жүргізеді. Сондай-ақ құбыр жүйесіндегі қысымды реттеп, ағынды қадағалайды. Осындай міндеттер Қазақстандағы энергетика тұрақтылығына үлес қосады.
Зергер және асыл тас пен металл өңдеуші
Бұл мамандар алтын мен күміс сияқты бағалы металдардан әшекей жасайды және асыл тастарды өңдейді. Олар сақина, сырға немесе алқаны жөндейді және өлшемін өзгертеді. Сондай-ақ бұйымның сапасы мен бағасын анықтай алады. Мұндай жұмыс сәнге қызығатын жастар үшін тартымды.
Тіс зертханашысы
Бұл маман жасанды тістерді жасап, қажет болса оларды жөндейді. Ол толық және жартылай протездерді қалыптап, арнайы тіс аппараттарын түзетумен шұғылданады. Мұндай жұмыс адамдардың тісін қалыпқа келтіріп, күлуіне сенімділік береді. Қазақстанда бұл қызмет стоматология орталықтарында жиі қолданылады.
Медициналық құрал-жабдық технигі
Бұл маман әртүрлі медициналық құрылғыларды жасап, жөндейді және олардың адамның денесіне сай болуын қадағалайды. Ол протездер, брейстер мен табанға арналған тіректерді дайындайды, сондай-ақ олардың күнделікті қолдануға ыңғайлы және сенімді болуын қамтамасыз етеді. Мұндай құралдар қозғалысы шектеулі жандарға жүріп-тұруды жеңілдетеді немесе отадан кейін тезірек сауығуға көмектеседі. Қазақстанда мұндай қызмет түрі медициналық орталықтар мен арнайы клиникаларда қолданылады, сондықтан ол адамдардың өмір сапасын жақсартуға үлкен үлес қосады.
Офтальмологиялық зертхана технигі
Бұл мамандар линзаларды кесіп, тегістеп, жылтырата алады. Олар дайын элементтерді көзілдіріктің қаптамасына орналастырады және линзаны дәл келтіреді. Оптикалық бөлшектер жарықтың бағытын өзгертуге көмектеседі, сондықтан көзге дұрыс бейне түседі. Қазақстанда олардың еңбегі медициналық мекемелерде де, оптика салондарында да қажет, өйткені олар тұрғындарға сапалы көзілдірік пен линзалар ұсынады.
Қолмен ораушы
Бұл маман түрлі заттарды қолмен қаптап, қорапқа немесе пакетке салады. Ол тауарды дұрыс орналастырып, оның бүлінбей әрі таза сақталуын қадағалайды. Әдетте мұндай жұмыс зауытта, қоймада немесе дүкенге жеткізілетін өнімдермен байланысты. Қазақстанда азық-түлік пен киім сияқты заттарды дайындауда осы кәсіп иелерінің еңбегі көп қажет етіледі.
