Психология және әлеуметтік көмек
Психология және әлеуметтік көмек – негізгі жұмыс құралдары тыңдай білу, түсіну және адамдарға қолдау көрсету дағдылары болып табылатын мамандықтар. Бұл сала мамандары эмоционалды қиындықтармен, күйзеліспен, тәуелділіктермен, отбасылық қақтығыстармен және жарақаттардың салдарымен күресуге көмектеседі. Клиникалық және мектеп психологтары, әлеуметтік қызметкерлер, психикалық денсаулық бойынша кеңесшілер, некеге және отбасы мәселелері бойынша терапевт мамандар – барлығы қиын өмірлік жағдайға тап болған адамдарға қолдау жүйесін жасайды. Осы категорияға қалпына келтіру саласының мамандары да кіреді: арт-терапевт мамандар мен музыкалық терапевттер шығармашылық арқылы эмоционалды жағдайды қалпына келтіреді, эрготерапевттер мүмкіндігі шектеулі адамдарға өздігінен өмір сүру дағдыларын дамытуға көмектеседі, ал логопедтер сенімді және түсінікті қарым-қатынас жасауға үйретеді. Бұл мамандықтарды бір нәрсе біріктіреді – адамның өзін жақсы сезінуіне, сенімді болуына және толыққанды өмірге оралуына көмектесуге ұмтылу.
Клиникалық және кеңес беру психологы
Бұл мамандар адамның психикалық және эмоционалдық жағдайын бақылау, әңгімелесу және арнайы тестілер арқылы түсінуге тырысады. Олар адамның өткен тәжірибесін зерттеп, қиындықтардың неден туындағанын анықтауға көмектеседі. Сондай-ақ, жеке немесе топтық кеңес беріп, оқуда, жұмыс таңдауда әрі қарым-қатынас орнатуда қолдау көрсетеді. Кейде мінез-құлықты өзгертуге арналған бағдарламалар жасап, басқа дәрігерлермен бірге емдеу жолдарын қарастырады.
Мектеп психологы
Бұл маман оқушылардың оқуына немесе мінез-құлқына байланысты қиындықтарды анықтап, оларды жеңуге арналған арнайы бағдарламалар жасайды. Ол оқушылардың үлгерімін бақылап, нәтижеге жету үшін жеке жоспар құрады және орындалуын бағалайды. Кейде ата-аналар мен мұғалімдермен бірге кеңес өткізіп, оқушыны қолдау жолдарын талқылайды. Сондай-ақ мектеп ішінде жалпыға ортақ ережелер немесе тәсілдер әзірлеуге қатысады.
Зиянды әдеттер және мінез-құлық бұзылыстары бойынша кеңесші
Бұл маман адамдарға алкоголь, темекі, есірткі сияқты зиянды заттардан және құмар ойындар мен тамақтану бұзылыстарынан шығуға көмектеседі. Ол жеке әңгіме өткізіп қана қоймай, отбасылармен және топпен де жұмыс істей алады. Кейде мектептерде не жастар орталықтарында алдын алу бағдарламаларын жүргізеді. Қазақстанда мұндай жұмыстың мақсаты – жастардың салауатты өмір салтын ұстануына жағдай жасау.
Неке және отбасы терапевті
Бұл мамандар отбасында немесе жұптар арасында туындайтын психикалық және эмоциялық мәселелерді анықтайды. Олар психотерапия әдістері мен отбасы жүйесі теорияларын пайдаланып, жеке адамдарға да, тұтас отбасыларға да қолдау көрсетеді. Күйзеліс, мінез-құлықтағы қиындықтар мен ойдағы өзгерістерге назар аударып, оларды жеңілдетуге көмектеседі. Қазақстанда бұндай қызметтерді емханаларда, мектептерде немесе орталықтарда табуға болады.
Психикалық денсаулық кеңесшісі
Бұл мамандар жасөспірімдердің эмоциялық және психикалық саулығын сақтауына көмектеседі. Олар тәуелділік пен мазасыздықпен күресуді үйретеді, сондай-ақ отбасындағы немесе достар арасындағы қиын жағдайларды шешуге бағыт береді. Күйзелісті басқару арқылы жас адам өзіне сенімді бола алады. Мұндай қолдау мектептерде де, емханаларда да ұсынылады.
Реабилитация кеңесшісі
Бұл мамандық иелері адамдарға денсаулық немесе өмірлік жағдайлар салдарынан туындаған қиындықтарды еңсеруге қолдау көрсетеді. Олар әр адамның қажеттілігін зерттеп, оқыту, кеңес беру және жұмысқа орналастыруды қамтитын арнайы бағдарлама жасайды. Сонымен бірге, емдеу және күтім орталықтарындағы іс-шараларды ұйымдастырып, адамдардың қоғамға бейімделуіне көмектеседі. Қазақстанда мұндай жұмыс денсаулық сақтау мен әлеуметтік қолдау салаларында маңызды орын алады.
Бала, отбасы және мектеп әлеуметтік қызметкері
Бұл мамандар балалар мен отбасылардың жағдайын жақсартуға көмектеседі және оқу үлгерімін қолдау үшін психологиялық көмек береді. Олар ата-аналарға тәрбиелеу мәселелерінде кеңес беріп, ата-анасыз қалған немесе қиындық көрген балаларды жаңа отбасына орналастырумен айналысады. Мектепте жасөспірімдердің тәртіп бұзуы, сабақтан қалуы немесе ерте жүктілік сияқты жағдайларды болдырмауға күш салады. Сондай-ақ олар мұғалімдерге оқушылармен жұмыс істеу барысында кеңес береді.
Денсаулық сақтау әлеуметтік қызметкері
Бұл мамандар адамдарға және олардың отбасына ауыр не жазылмайтын аурумен өмір сүруге бейімделуге көмектеседі. Олар туыстарға ақыл-кеңес айтып, науқастарға қажетті ақпарат береді, әрі қажет болса басқа қызметтерге жол көрсетеді. Кейде күтімді ұйымдастырып, істерді реттейді, сондай-ақ денсаулықты нығайтуға, аурудың алдын алуға қолдау жасайды. Қазақстанда мұндай қызмет емханалар мен оңалту орталықтарында қолданылады.
Психикалық денсаулық және тәуелділік мәселелері бойынша әлеуметтік қызметкер
Бұл мамандар психикалық немесе эмоциялық қиындықтары бар, сондай-ақ темекі, алкоголь не есірткіге тәуелді адамдарға қолдау көрсетеді. Олар жеке әңгімелесу мен топтық кездесулер ұйымдастырады, қажет сәтте дағдарыс кезінде көмек бере алады. Сонымен бірге қызметтерді үйлестіреді және адамның құқықтарын қорғауға атсалысады. Қазақстанда мұндай жұмыс жастарға зиянды әдеттердің алдын алуға және тәуелділіктен шығуға мүмкіндік беруде ерекше маңызға ие.
Жетекші психиатриялық мейіргер
Бұл маман адамдардың психикалық жағдайын зерттеп, қандай қиындық барын анықтайды және тиісті емдеу жолын ұсынады. Ол дәрі-дәрмек тағайындай алады және әртүрлі психотерапиялық әдістерді қолданады. Көмек тек жеке адамға ғана емес, оның отбасына да көрсетіледі. Қазақстанда мұндай қызмет көбіне психиатриялық және наркологиялық клиникаларда, сондай-ақ арнайы әлеуметтік мекемелерде қолданылады.
Психиатр
Бұл маман адамдардағы психикалық бұзылыстарды анықтап, оларды емдейді және алдын алуға көмектеседі. Науқастың жағдайын тексеріп, қажетті дәрілерді жазып береді. Ол емханада немесе арнайы орталықта қызмет етеді. Қазақстанда мұндай мамандар қоғамдағы адамдардың ойы мен сезімін сақтауда үлкен рөл атқарады.
Психиатриялық техник
Бұл мамандар психикалық немесе эмоционалдық қиындықтары бар адамдарға дәрігердің немесе басқа мамандардың нұсқауына сәйкес көмек көрсетеді. Олар науқастардың денсаулығы мен көңіл күйін бақылап, маңызды өзгертулерді медицина қызметкерлеріне жеткізеді. Кейде оңалту мен емдеу бағдарламаларына қатысып, дәрі қабылдауын ұйымдастырады. Қазақстанда олардың жұмысы психиатриялық клиникаларда және арнайы оңалту орындарында жүзеге асады.
Психиатриялық көмекші
Бұл қызмет иелері дәрігерлер мен мейірбикелердің бақылауымен науқастарға күнделікті істерде көмектеседі және тексерулерге немесе емге бірге барады. Олар емделушілерді ойын, оқу не демалыс шараларына тарта отырып, өзін қоғамда еркін сезінуге жәрдемдеседі. Кейде агрессивті әрекет еткен жағдайда қауіпсіздік талаптарын сақтап, оларды ұстап тұруға тура келеді. Мұндай жұмыс психикалық денсаулық орталықтары мен арнайы емханаларда жүргізіледі.
Әлеуметтік және қауымдастық қызметтері менеджері
Бұл мамандар қоғамға пайдалы жобаларды ұйымдастырып, әлеуметтік бағдарламалардың қалай жүретінін бақылайды. Олар қаржының дұрыс жұмсалуына назар аударады және қатысушылардың қандай көмек алатынын белгілейді. Кейде әлеуметтік қызметкерлер мен кеңесшілердің жұмысын үйлестіреді. Қазақстанда мұндай қызмет жастар орталықтары мен әлеуметтік қолдау мекемелерінде атқарылады.
Клиникалық нейропсихолог
Бұл салада жұмыс істейтіндер жүйке жүйесіне байланысты қиындықтарды анықтап, адамға не болып жатқанын түсіндіреді. Олар бас миының жарақаты, эпилепсия немесе есте сақтау бұзылыстары сияқты жағдайларды зерттеп, кейін қандай ем қолайлы екенін шешуге көмектеседі. Кейде дәрі-дәрмек, терапия не ота қажет болуы мүмкін. Сонымен бірге күрделі операция алдында да, одан кейін де адамның ойлау қабілеті мен көңіл-күйін бағалайды.
Пробация қызметкері және түзету жұмыстары жөніндегі маман
Бұл мамандар заң бұзған адамдардың өмірін дұрыс жолға салуға көмектеседі. Олар бақылауда жүрген немесе шартты түрде босатылғандарға арнайы жоспар жасайды. Мұндай жоспарда оқу курсына қатысу немесе тұрақты жұмыс табу сияқты шарттар болуы мүмкін. Қазақстанда бұл қызметтер пробация бөлімдерінде жүзеге асырылады.
Әлеуметтік және гуманитарлық қызмет көмекшісі
Бұл саладағы мамандар әртүрлі қызмет көрсететін әлеуметтік қызметкерлерге көмек береді. Олар адамдарға жәрдемақыларды немесе қауымға пайдалы қызметтерді табуға бағыт көрсетіп, отбасыларға қажет мәліметпен бөліседі. Кейде олар тәуелділіктің алдын алуға, қарым‑қатынас қиындықтарын шешуге арналған бағдарламаларды ұйымдастыруда қолдау жасайды. Қазақстанда мұндай көмек денсаулық сақтау мен әлеуметтік қорғау ұйымдарында жиі қажет етіледі.
Психология пәнінің оқытушысы, жоғары оқу орны
Бұл маман жасөспірімдерге бала психологиясы, клиникалық психология және даму психологиясы бойынша білім береді, сондай-ақ кеңес берудің негізгі әдістерін таныстырады. Оқыту жұмысының қатарында ғылыми ізденістер жүргізіп, тәжірибелік нәтижелерді талдайды. Психология адамның мінез-құлқын және ой‑сезімін зерттейтін ғылым ретінде түсіндіріледі. Қазақстандағы жоғары оқу орындарында мұндай мамандар дәріс беріп қана қоймай, ғылыми жобаларға қатысып, білім сапасының артуына ықпал етеді.
Әлеуметтік жұмыс оқытушысы, жоғары оқу орны
Бұл сала өкілдері университеттерде әлеуметтік жұмыс туралы пәндер жүргізеді. Олар студенттерге балаларға, қарттарға және отбасыларға қолдау көрсетудің жолдарын түсіндіреді. Сонымен қатар әлеуметтік қызметтердің қалай жұмыс істейтінін үйретеді. Кейбірі ғылыми зерттеулермен айналысып, жаңа тәсілдер ұсынады. Қазақстанда бұл білім қоғамдағы көмек жүйесін жетілдіруге әсер етеді.
Өнер терапевті
Бұл сала мамандары сурет салу, коллаж немесе мүсіндеу арқылы адамның сезімін жеткізуге жағдай жасайды. Олар арнайы бағдарлама құрып, сессияны ұйымдастырады және әр қатысушының шығармашылық қадамын бағыттайды. Осындай жұмыс көңіл-күйді тұрақтандыруға, ойды жинақтауға әрі эмоцияны дұрыс ашуға көмектеседі. Қазақстанда мұндай тәжірибе мектептерде, жастар орталықтарында және емдік мекемелерде біртіндеп дамып келеді.
Музыка терапевті
Бұл маман музыка арқылы адамның денсаулығын жақсартуға көмектеседі. Ол арнайы бағдарлама әзірлеп, емдік жаттығуларды ұйымдастырады және олардың әсерін бағалайды. Жұмыс барысында психологиялық, когнитивтік немесе мінез-құлық жағдайын оң өзгертуге назар аударады. Қазақстанда мұндай қызмет денсаулық сақтау мен білім беру мекемелерінде біртіндеп дамып келеді.
Генетикалық кеңесші
Бұл мамандар адам мен отбасының тұқым қуалайтын аурулар немесе туа біткен ақаулар қаупін бағалайды. Олар дәрігерлерге қосымша деректер ұсынады және отбасыға шешім қабылдауға көмектеседі. Сондай-ақ, психологиялық қолдау көрсетіп, тәуекелді жағдайлармен күресуге бағыт береді. Қазақстанда мұндай қызметтер медициналық-генетикалық орталықтар мен перинаталдық клиникаларда қолжетімді.
Жеке күтім көмекшісі
Бұл маман күнделікті өмірде қолдауды қажет ететін адамдарға көмек көрсетеді: жуынуға, киінуге, тамақтануға немесе жүріп-тұруға жәрдемдеседі. Сонымен бірге жеңіл шаруалармен айналысады, мысалы ас әзірлеу немесе кір жуу. Көмек көбіне үйде, кейде арнайы орталықтарда немесе қоғамдастықта ұйымдастырылады. Мұндай қызмет ерекше қамқорлықты қажет ететін жандардың өмірін жеңілдетіп, оларға сенімді серік болуға мүмкіндік береді.
Балабақша тәрбиешісі
Бұл мамандар балалардың күнделікті күтімін ұйымдастырады. Олар балабақшаларда, мектептерде немесе үйлерде киіну, тамақтану және жуыну сияқты істерге көмектеседі. Сондай-ақ, ойын кезінде қауіпсіздікке назар аударып, әр баланың көңіл-күйіне мән береді. Қазақстанда мұндай қолдау балалардың жаңа дағдыларды тез үйренуіне және қарым-қатынасын жақсартуына мүмкіндік береді.
Бала күтуші
Бұл мамандар балаларға үйде қауіпсіз әрі жайлы орта жасап береді. Олар ас мәзірін ойластырып, тамақ дайындайды, киімдерді жуып, таза ұстауды қадағалайды. Балаларға арналған ойындар мен серуендерді ұйымдастырып, олардың тіл дағдысы мен ойлау қабілетін дамытуға көмектеседі. Сонымен бірге тәртіпке үйретіп, зияткерлік қызығушылықты арттыруға ықпал етеді.
Өндірістік-ұйымдық психолог
Бұл мамандар жұмыс орнында адамдардың жағдайын зерттеп, адам ресурстарын іріктеу мен оқыту жоспарына ықпал етеді. Олар ережелер мен саясаттарды жетілдіріп, еңбек өнімділігін арттыру жолдарын қарастырады. Көбіне басқарушылық шешімдерді талдап, ұжымдағы қарым-қатынасты жақсартуға көмектеседі. Қазақстанда мұндай қызмет білім беру, өндіріс пен маркетинг салаларында сұранысқа ие.
Нейропсихолог
Бұл мамандар адамның миының жұмысын зерттеп, есте сақтау мен ойлаудағы өзгерістерді бағалайды. Олар физиологиялық жағдайлардың мінез-құлық пен көңіл-күйге қалай әсер ететінін түсіндіреді. Қазақстанда мұндай зерттеулер медициналық орталықтарда және ғылыми зертханаларда жүргізіледі. Арнайы бағдарламалар мен әдістер арқылы адамдардың сауығуына көмектесіп, өмір сапасын жақсартуға ықпал етеді.
Білім беру, бағыт-бағдар және мансап жөніндегі кеңесші
Бұл мамандар жасөспірімге оқу жолын түсініп, болашақта таңдауға болатын кәсіби бағыттарды ойластыруға көмектеседі. Олар мектептегі пәндер мен үйірмелер жайлы мәлімет ұсынып, пайдалы курстарды таңдауға жол сілтейді. Әңгімелесу немесе шағын тапсырмалар арқылы оқушының қабілеттерін байқап, соған сәйкес кеңес береді. Осындай қолдау арқылы жасөспірім өз қызығушылығын еңбек нарығы сұранысымен үйлестіре алады.
Қауымдастық денсаулық қызметкері
Бұл маман жастар мен ересектерге пайдалы әдеттерді қалыптастыруға көмектеседі. Ол тұрғындар мен дәрігерлер арасында дәнекер болып, қажет болған жағдайда әлеуметтік қолдауға жол көрсетеді. Қан қысымын өлшеу сияқты тексерулер жүргізіп, қауымдастық денсаулығын нығайтуға атсалысады. Сондай-ақ ол деректер жинап, қай салаға көбірек көңіл бөлу керек екенін анықтауға үлес қосады.
Дін қызметкері
Бұл мамандар діни рәсімдер өткізіп, адамдарға сенім жолында көмектеседі. Олар уағыз арқылы рух беріп, қиын сәттерде кеңес айтады. Қауымның сұрақтарына жауап беріп, ішкі тыныштық табуға жол көрсетеді. Қазақстанда олар діни білім таратып, мәдени шараларда қоғамның рухани өміріне үлес қосады.
Діни қызмет және білім беру директоры
Бұл салада жұмыс істейтіндер арнайы оқу бағдарламаларын жоспарлап, түрлі мерекелік және рухани шаралар ұйымдастырады. Олар қауыммен байланыс орнатып, түсіндіру жұмыстарын өткізеді. Сондай-ақ некеге, денсаулыққа немесе қаржыға қатысты кеңес беріп, адамдарға бағыт көрсетеді. Көбіне мұндай қызмет қоғамдық ұйымдар мен діни бірлестіктерде жүзеге асады.
Арбитр, медиатор немесе татуластырушы
Бұл мамандар дауласқан адамдарға мәселені сотсыз шешуге мүмкіндік береді. Олар әңгімелесу ұйымдастырып, әр тараптың пікірін тыңдап, ортақ мәмілеге келуге жол ашады. Осындай қызмет еңбек орындарында, оқу орнында немесе кәсіби қатынастарда жиі қолданылады. Мұндайда бейтарап тұлға тараптарға әділдік сақтап, келісімге келуге көмектеседі.
Мектепке дейінгі арнайы білім беру мұғалімі
Бұл маман мектепке дейінгі балаларға оқу, қарым-қатынас және өздігінше әрекет ету дағдыларын дамытуды үйретеді. Ол көруі немесе естуі шектеулі, сондай-ақ ой-өрісінде ерекше қажеттілігі бар балаларды қолдайды. Жұмыс барысында арнайы әдістемелерді қолдана отырып, жеке және топтық сабақтар ұйымдастырады. Мұндай еңбек балабақшалардағы инклюзивті ортаға үлкен үлес қосады.
Мектепке дейінгі арнайы білім беру мұғалімі
Бұл маман мектепке дейінгі балаларға оқу, қарым-қатынас және күнделікті өмір дағдыларын игеруге көмектеседі. Ол есту немесе көру қабілеті шектеулі, сондай-ақ зияттық даму ерекшелігі бар балалармен жұмыс істеп, арнайы әдістер қолданады. Кейде жеке оқу жоспарын құрып, бейімделген оқу материалдарын дайындайды. Мұндай еңбек баланың өз ортасымен сенімді араласуына және мектепке дайындалуына мүмкіндік береді.
Бастауыш мектептің арнайы білім беру мұғалімі
Бұл саладағы мамандар бастауыштағы балаларға оқу, қарым-қатынас пен күнделікті өмірге қажет дағдыларды меңгеруге көмектеседі. Көру немесе есту қабілеті шектеулі, сондай-ақ зияттық даму ерекшелігі бар оқушыларға олар жеке тәсіл қолданады. Инклюзивті ортада әр бала өз мүмкіндігін ашып, сыныптастарымен бірге үйренуге жағдай жасалады. Қазақстан мектептерінде мұндай қолдау оқушылардың өзін сенімді сезінуіне және тиімді білім алуына ықпал етеді.
Арнайы білім беру мұғалімі, орта мектеп
Бұл мамандар орта буындағы балаларға оқу, қарым-қатынас және күнделікті өмірге қажетті дағдыларды түсіндіреді. Олар көру немесе есту қабілеті бұзылған оқушыларға арнайы әдістер қолданады, ал ойлау ерекшелігі барларға жеке қолдау ұсынады. Қазақстандағы мектептерде осындай жұмыс инклюзивті білімнің дамуына ықпал етеді. Сонымен қатар олар оқушылардың әлеуметтік ортаға бейімделуіне көмектесіп, сыныпта достарымен жақсы қарым-қатынас орнатуына жағдай жасайды.
Арнайы білім беру мұғалімі, орта мектеп
Бұл маман орта буын оқушыларына оқу пәндерін меңгеруге жәрдемдесіп, өмірде қажет әлеуметтік дағдыларды үйретеді. Ол көзі нашар көретін немесе естуінде қиындықтары бар балаларға арнайы әдістер қолданады. Сонымен бірге, ақыл‑ойында ерекшелігі бар оқушыларға түсінікті тапсырмалар дайындайды. Түрлі тәсілдер арқылы сабақтар барлық жасөспірімдер үшін қолжетімді болып, олар өздерін табысты әрі сенімді сезінеді.
Еңбек терапевті
Бұл мамандық иелері дамуында қиындықтары бар адамдарға күнделікті өмірге бейімделуге көмектеседі. Олар арнайы тәсілдер қолданып, адамның ортасын ыңғайлап, күрделі тапсырмаларды жеңілдетеді. Мұндай қолдау жеке адамның өзін күтуіне, үй шаруасын атқаруына және болашақта оқуға немесе еңбекке араласуына жағдай жасайды. Қазақстанда бұл бағыт денсаулық сақтау мен әлеуметтік салада бірдей маңызды рөл атқарады.
Рекреациялық терапевт
Бұл мамандар емханалар мен қарттар үйлерінде әртүрлі бос уақыт бағдарламаларын ұйымдастырады. Олар спорт ойындарын, серуендерді, әлеуметтік шараларды немесе қолөнер үйірмелерін өткізеді. Әр адамның денсаулығына қарай тиісті белсенділік таңдалады. Қазақстанда мұндай жұмыстар адамдардың өзін жақсы сезінуіне және көңіл-күйін көтеруге көмектеседі.
Сөйлеу тілі патологы
Бұл маман сөйлеу, тіл, дауыс және ырғақты жеткізуге байланысты мәселелерді анықтап, оларды түзетуге бағытталған жұмыс жүргізеді. Оқушыларға немесе ересектерге суреттер мен арнайы құрылғылар арқылы тілдесу жолын үйретуі мүмкін. Флюенттілік ұғымы сөйлеудің еркін әрі тоқтаусыз жүруін аңғартады. Қазақстанда олар мектептерде, емханаларда және түрлі оңалту орталықтарында қолдау көрсетеді.
Үйдегі денсаулық көмекшісі
Бұл маман сырқаты бар адамның жағдайын қадағалап, қажет болса жараны таңады немесе дәріні уақытында береді. Ол жуынуға, тамақ ішуге және жүріп-тұруға көмектеседі. Кейде ас дайындау, үйді жеңіл жинау немесе кір жуу сияқты жұмыстарды атқарады. Осындай қолдау адамға үй жағдайында өзін жайлы әрі қауіпсіз сезінуге мүмкіндік береді.
Сөйлеу тілі патологиясы көмекшісі
Бұл мамандық иелері сөйлеу және тіл қиындығы бар адамдарға көмек көрсететін мамандармен бірге жұмыс істейді. Олар арнайы дайындалған бағдарламаларды орындап, жаттығулар өткізіп, тілді дамытуға қолдау береді. Сондай-ақ сөйлеуді жеңілдететін құрылғылардың дұрыс қолданылуын бақылайды. Мұндай жұмыс мектептерде, емханаларда және оңалту орталықтарында жүргізіледі.
Жерлеу рәсімін ұйымдастырушы
Бұл маман марқұмды соңғы сапарға шығарып салуға дайындық жасайды. Ол денені мәйітханаға жеткізуді қадағалап, отбасы мүшелерімен бірге рәсімнің егжей‑тегжейін келіседі. Сондай‑ақ табыт көтерушілерді таңдауға көмектесіп, діни жоралғыға қажетті қызметкерлерді шақыруға қолдау көрсетеді. Қаралы жиынға келгендер үшін арнайы көлік те ұйымдастырылады. Мұндай еңбек қоғамда маңызды әлеуметтік міндет атқарады.
Тұрғын үйлер кеңесшісі
Бұл маман мектеп немесе колледж жатақханасында тұратын жастардың өмірін реттеп отырады. Ол бөлмелерді әділ бөліп, керек-жарақ пен жиһазға тапсырыс береді, бұзылған жерлерді жөндеуге назар аударады. Кейде оқушыларға тұрмыстық немесе жеке мәселелерін шешуде жол көрсетіп, қажет болса кеңес берушіге бағыттайды. Мұндай қызмет оқу орнының ішінде жайлы әрі қауіпсіз орта қалыптастыруға көмектеседі.
Мемлекеттік бағдарламалар бойынша өтініштерді қараушы
Бұл маман азаматтардың мемлекеттік қолдауға жарамдылығын анықтайды. Ол өтініш бергендердің құжаттарын қарап, табыс деңгейі мен тұрмыстық жағдайын тексереді. Жұмыс барысында әлеуметтік жәрдемақы, жұмыссыздық төлемі және тұрғын үй көмегі сияқты бағыттар қамтылады. Соңында маман әр адамға лайықты көмек түрін рәсімдеуге көмектесіп, олардың құқығын ресми түрде бекітеді.
Несие кеңесшісі
Бұл маман жастарға қарызды қалай дұрыс басқаруды түсіндіреді және қаржылық шешім қабылдауға көмектеседі. Ол әртүрлі несие түрлерін салыстырып, олардың шарттары мен шектеулерін түсінікті етіп жеткізеді. Сондай-ақ қарызды өтеу жоспарын жасап, студенттерге арналған гранттар мен стипендиялар жайында кеңес береді. Қазақстанда жасөспірімдерге бюджет құруды үйретіп, болашақта ипотека немесе оқу ақысын төлеуге дайындалуға қолдау көрсетеді.
Социолог
Бұл мамандар қоғам мен адамдардың мінез-құлқын зерттейді. Олар түрлі топтардың құрылымын, олардың қалай дамитынын және мүшелерге қалай әсер ететінін талдайды. Сондай-ақ діни, саяси және экономикалық ұйымдардың қоғамдағы рөлін қарастырады. Қазақстанда мұндай зерттеулер жастардың құндылықтарын түсінуге, білім беру саласын зерттеуге және қоғамдық өзгерістерді бағалауға көмектеседі.
Денсаулық сақтау бойынша білім беру маманы
Бұл мамандық иелері жастар мен отбасыларға салауатты өмір салты туралы түсіндіреді және арнайы бағдарламалар ұйымдастырады. Олар алдымен қауымдастықтың денсаулыққа қатысты қажеттіліктерін деректер арқылы анықтайды, содан кейін жоспар құрып, оны іске асырып, нәтижесін қадағалайды. Денсаулық сақтау мекемелері мен тұрғындар арасындағы байланысты күшейтіп, қажетті қызметке қол жеткізуге көмектеседі. Қазақстанда мұндай мамандар мектептерде, емханаларда және жастарға арналған орталықтарда маңызды рөл атқарады.
Әлеуметтану оқытушысы, жоғары оқу орны
Бұл маман жоғары оқу орнында қоғам мен мәдениетке қатысты пәндерді оқытады. Ол дәрістер жүргізіп, семинарларда талқылау ұйымдастырады және студенттердің ғылыми жобаларына жетекшілік етеді. Кейде зерттеу жұмыстарымен айналысып, әлеуметтік үдерістерді талдауға қатысады. Қазақстандағы университеттерде бұл сала жастардың қоғамдағы құбылыстарды тереңірек түсінуіне мүмкіндік береді.
Жоғары оқу орнындағы білім беру оқытушысы
Бұл мамандар университетте болашақ ұстаздарға арналған пәндерді оқытады. Оларға оқыту әдістемесі мен оқу бағдарламаларын түсіндіріп, кәсіби бағыт-бағдар береді. Кейде ғылыми-зерттеу жүргізіп, білім беру тәжірибесін сараптайды. Қазақстандағы педагогикалық жоғары оқу орындарында олардың еңбегі ерекше маңызды.
Арнайы білім беруден тыс мектепке дейінгі тәрбиеші
Бұл мамандар мектепке дейінгі балаларға сурет салу, ән айту және ойын арқылы үйретеді. Олар арнайы жоспарға сүйеніп, тілдік, ойлау және қозғалыс қабілеттерін дамытуға назар аударады. Балалар бірге ойнап, сөйлесіп, өзара қарым-қатынасты үйренеді. Қазақстандағы балабақша мен даму орталықтарында олар балаларды мектепке дайын болуына көмектеседі.
Бейімделген дене шынықтыру маманы
Бұл мамандар ерекше қажеттіліктері бар балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге арналған дене жаттығуларын өздеріне лайықтап жүргізеді. Олар қозғалысы кешеуілдеп дамыған немесе түрлі денсаулық шектеулері бар адамдарға жеке тәсіл қолданады. Арнайы ойындар мен жаттығулар таңдалып, әркімнің мүмкіндігіне қарай бейімделеді. Қазақстанда мұндай қызмет жалпы мектептерде, арнайы сыныптарда және оңалту орталықтарында жүзеге асады.
Арнайы білім беру көмекшісі
Бұл бағыттағы мамандар оқуда, қарым-қатынаста немесе қозғалыста қиындық көретін балаларға қолдау көрсетеді. Олар сабақ түсіндіру кезінде қосымша түсіндірме береді, оқушының тапсырманы орындауына көмектеседі. Сондай-ақ достарымен араласу дағдыларын дамытуға және күнделікті іс‑әрекеттерді меңгеруге жағдай жасайды. Негізгі оқу бағдарламасын мұғалім жүргізсе, көмекші оның табысты жүзеге асуына үлес қосады.
Диетолог және нутрициолог
Бұл мамандар адамдарға дұрыс тамақтану жолын көрсетіп, денсаулықты күшейтуге көмектеседі. Олар аурудың алдын алу үшін кеңес береді және тағам құрамын зерттей алады. Кейде үлкен асханалардағы тамақ сапасын қадағалап, көпшілікке арналған мәзірді реттейді. Қазақстанда олар мектепте, ауруханада немесе қоғамдық тамақтану орындарында жұмыс істей алады.
Көру қабілеті төмен терапевт, Бағыт-бағдар және Қозғалыс маманы, Көруді қалпына келтіру терапевті
Бұл маман көруі шектеулі адамдарға күнделікті өмірде сенімді болуға көмектеседі. Ол компьютерді дұрыс пайдалануды үйретіп, қарым-қатынас дағдыларын дамытуға бағыттайды. Үй шаруасын ұйымдастыру жолдарын түсіндіріп, адамға өз бетінше әрекет етуге мүмкіндік береді. Қазақстанда мұндай қолдау көбіне арнайы мектептерде мен оңалту орталықтарында ұсынылады.
Отбасылық дәрігер
Бұл маман әр жастағы адамның денсаулығын бақылап, сырқаттарды анықтайды және емдейді. Ол аурудың алдын алу үшін кеңес беріп, денсаулықты сақтау жолдарын түсіндіреді. Кей жағдайда белгілі бір сала бойынша тәжірибесі бар дәрігерге жібереді. Қазақстанда мұндай қызмет иелері алғашқы медициналық мекемелерде еңбек етіп, тұрғындарға қолжетімді көмек көрсетеді.
Педиатр дәрігер
Бұл дәрігерлер балалардағы ауруларды анықтап, емдейді және жарақаттың алдын алуға көмектеседі. Кейде олар баланы қосымша тексеру үшін басқа маманға жібереді. Негізгі мақсаты – балалардың денсаулығын қорғау және күшейту. Сондай-ақ «диагноз» ұғымы науқастың жағдайын түсіндіруге және дұрыс ем таңдауға мүмкіндік береді.
Физикалық медицина және оңалту дәрігері
Бұл маман жарақаттан кейінгі немесе ұзаққа созылған аурулардан кейін адамның қозғалуын қайта қалпына келтіруге көмектеседі. Ол бұлшықет пен буынға байланысты қиындықтарды анықтап, физиотерапия тәсілдерін қолданады. Сонымен бірге, психикалық жағдайды жақсартуға және еңбекке бейімделуге жол көрсетеді. Қазақстанда мұндай қызмет медициналық орталықтар мен арнайы оңалту бөлімдерінде көрсетіледі, сондықтан науқастар күнделікті өмірге қайта оралуға мүмкіндік алады.
Акупунктурист
Бұл маман түрлі ауруларды анықтап, емдеумен қатар олардың алдын алуға көмектеседі. Ол дененің белгілі нүктелеріне арнайы инелер қадап, ағзаның өзін-өзі қалпына келтіруін белсендіреді. Кейде шыныаяқпен емдеу, массаж немесе табиғи қоспалар қолданылады. Қазақстанда мұндай қызметті көбіне жеке клиникалар мен қалалық орталықтар ұсынады.
Натуропат дәрігер
Бұл мамандар адамның ағзасында бар табиғи күшті пайдалануға көңіл бөледі. Олар ауруларды ерте анықтап, емдеуде физиологиялық немесе психологиялық әдістерді қолдана алады. Әдетте шөптер, тағамдар немесе табиғи қоспалар да қолданылады. Кей жағдайларда дәстүрлі дәрілерге жүгінеді. Негізгі мақсат – денсаулықты күшейту және сырқаттың алдын алу.
Босандырушы
Бұл маман жүкті әйелдің жағдайын бақылап, жүктіліктің дұрыс дамуына назар аударады. Ол босану кезінде ананы қолдап, жаңа өмірдің қауіпсіз дүниеге келуіне көмектеседі. Негізгі жұмыстың ішінде антенатальды кезеңдегі тексерулер мен кеңестер бар. Мұндай қызмет көбіне перзентханалар мен әйелдерге арналған орталықтарда атқарылады.
Мейіргер көмекшісі
Бұл мамандар науқастарға күнделікті күтім көрсетіп, олардың саулығын бақылауға көмектеседі. Олар дәрігер немесе мейірбике нұсқауымен тамақтандыру, жуындыру, киіндіру және жүріп-тұруға қолдау жасайды. Кейде дәріні уақытында беру сияқты міндеттерді де орындайды. Қазақстандағы ауруханалар мен емханаларда осындай қолдау науқастардың өздерін жайлы сезінуіне мүмкіндік береді.
Еңбек терапиясы көмекшісі
Бұл мамандар адамға жарақаттан немесе аурудан кейін қайта қалыпқа келуге көмектеседі. Олар жетекші маманмен бірге жаттығуларды көрсетіп, күнделікті әрекеттерге арналған бағдарламаларды жүргізеді. Науқастың қадам сайынғы жетістігін жазып отырады және қажет болса емдеу жоспарын жасауға қатысады. Осындай жұмыс адамның қозғалу қабілетін жақсартып, өмірге белсенді оралуына мүмкіндік береді.
Массаж терапевті
Бұл маман дененің жұмсақ тіндері мен буындарына емдік массаж жасап, қалыпты қозғалысты сақтауға көмектеседі. Ол қимыл ауқымын тексеріп, бұлшықет күшін бағалауға қатыса алады. Сондай-ақ адамның жағдайына қарай арнайы жоспар құрып, оңалуға қолдау көрсетеді. Қазақстанда мұндай қызмет спортпен айналысатындарға, жарақаттан кейін қалпына келтірілетіндерге жиі қажет.
Демалыс ұйымдастырушысы
Бұл мамандар мәдениет үйлерінде, қоғамдық орталықтарда немесе еріктілер клубтарында түрлі шараларды ұйымдастырады. Олар спорттық ойындар, қолөнер, музыка және театрлық қойылымдар өткізіп, қатысушылардың жеке қызығушылығын ескереді. Әсіресе жазғы лагерьлер мен мектептен кейінгі үйірмелерде белсенді жұмыс істейді. Мұндай орта жасөспірімдердің жаңа достар табуына, шығармашылық қабілеттерін ашуына және уақытын пайдалы өткізуіне мүмкіндік береді.
