Инженерия және техникалық процестер
Инженерия және техникалық процестер – білімді нақты шешімдерге айналдыратын мамандықтар. Инженерлер жүйелер мен құрылғыларды жобалайды, есептейді және жасайды, олардың болмауы қазіргі өмірді мүмкін емес етеді. Электр инженерлері электр жүйелері мен жабдықтарын әзірлейді. Химия инженерлері пластиктен бастап жанармайға дейін материалдарды өндіру технологияларын жасайды. Компьютерлік жабдық инженерлері процессорлар, бейне карталар және басқа техникалық компоненттерді жобалайды. Әуе-ғарыш инженерлері ұшақтар, зымырандар және ғарыш аппараттарын әзірлейді. Телекоммуникациялық жүйелер мамандары ұялы байланыстан бастап спутниктік жүйелерге дейін байланыс желілерінің жұмысын қамтамасыз етеді. Бұл мамандықтар терең техникалық білімді, есептермен жұмыс істей білу қабілетін және нәтижеге жауапкершілікті талап етеді. Инженерия саласындағы мансап техникалық ойлау қабілеті бар, зерттеуге қызығушылығы жоғары және бүкіл әлем қолданатын нәрселерді жасағысы келетін адамдарға лайық..
Телекоммуникация инженер-специалисі
Бұл маман сымды, сымсыз және спутниктік байланыс жүйелерін жобалап, оларды дауыс, бейне мен деректерді жеткізу үшін баптайды. Ол орнату жұмыстарын қадағалап, жүйенің қызмет көрсетуі мен техникалық күтімін ұйымдастырады. Жабдықты конфигурациялау кезінде нақты жағдайға сәйкес бейімдеу жүргізіледі. Қазақстанда мұндай мамандар телекоммуникация және ақпараттық технологиялар бағытында сұранысқа ие.
Аэроғарыш инженері
Бұл мамандар ұшақтар, зымырандар және ғарыш аппараттарын жобалап, құрастырады, әрі олардың сынақ жұмыстарын жүргізеді. Олар материалдардың беріктігін зерттеп, өндірісте қолдануға лайықты түрлерін анықтайды. Техникалық жабдықтарды жетілдіру ұсыныстарын жасап, сынақ әдістерін жақсартуға үлес қосады. Негізгі қызмет саласы – авиация мен ғарыш техникасы өнеркәсібі, зерттеулері жаңа буынның көлік құралдарын дамытуға бағытталады. Термин: «сынақ» – құрылғы немесе материалдың қауіпсіздігі мен сапасын тәжірибе арқылы тексеру үдерісі.
Химиялық инженер
Бұл мамандар зауыттағы қондырғыларды жобалап, өндірістің қалай жүретінін реттейді. Олар бензин, синтетикалық резеңке, пластмасса немесе жуғыш зат сияқты заттарды шығару әдістерін ойлап табады. «Процесс» дегеніміз – шикізатты дайын өнімге айналдыратын кезекті қадамдар. Қазақстанда бұл жұмыс мұнай-химия, құрылыс материалдары мен қағаз өндірісінде маңызды орын алады.
Компьютерлік жабдық инженері
Бұл мамандар компьютердің құрылғыларын зерттеп, жобалап, жаңа үлгілерін жасайды. Олар өндіріс барысына бақылау қойып, дайын бөлшектердің дұрыс орнатылуын тексереді. Компоненттерге процессор немесе жады модулі сияқты маңызды бөлшектер жатады. Қазақстанда бұл бағыт ақпараттық технология саласында, өндірістік кәсіпорындарда және ғылыми зертханаларда қолданылады.
Электр инженері
Бұл мамандар электр жабдықтары мен жүйелерін зерттеп, жобалайды және жаңа шешімдер шығарады. Олар өндіріс орындарында немесе ғылыми зертханаларда сынақ жүргізіп, құрылғылардың дұрыс орнатылуын қадағалайды. Электр жүйесі токты өндіруден бастап, оны тарату мен тұтынуға дейінгі толық үдерісті қамтиды. Қазақстанда олар энергетика, өнеркәсіп және байланыс салаларында қоғам үшін қажет жобаларды іске асырады.
Компьютерден басқа электроника инженері
Бұл мамандар электрондық теорияны пайдаланып, жаңа құрылғыларды зерттейді, жобалайды әрі сынақтан өткізеді. Олар телекоммуникацияға қажет сызбалар құрастырып, басқару жүйелеріне арналған бөлшектерді жасайды. Сондай-ақ әуе техникасының бағыттау құралдары мен акустикалық құрылғыларды жетілдіруге қатысады. Қазақстанда мұндай жұмыс өнеркәсіп пен әскери салада ғана емес, ғылыми зерттеу орталықтарында да қажет.
Теңіз инженері және кеме құрастырушы
Бұл саладағы мамандар кеме жобасын өңдеп, қозғалтқыштар мен қуат беретін жүйелердің тиімді жұмысын тексереді. Олар жабдықтардың сенімділігін талдап, кеме механизмдерінің дұрыс қызметін қамтамасыз етуге тырысады. Пропульсия жүйесі кемеге қажетті жылдамдық беретін негізгі бөлік ретінде бағаланады. Қазақстан жағдайында олардың еңбегі өзен флотын жетілдіруге, жаңа көлік бағыттарын дамытуға және кеме жөндеу ісін жақсартуға ықпал етеді.
Материалтанушы инженер
Бұл мамандар материалдардың сапасын зерттеп, оларды өндіру тәсілдерін жетілдіреді. Олар жаңа композиттерді құрастырып, металдар мен қорытпалардың мүмкіндіктерін тексереді, керамика мен пластиктен бұйым шығарудың жолдарын іздейді. Мысалы, қорытпа — бірнеше металдың қосындысынан жасалып, беріктікті арттыруға қолданылады. Қазақстанда осындай мамандар металлургия мен машина жасауда, сонымен қатар құрылыс пен мұнай-газ саласында жаңа шешімдер ұсынады.
Механикалық инженер
Бұл мамандар әртүрлі машиналар мен құралдарды ойластырып, олардың қалай жұмыс істейтінін жоспарлайды. Олар қозғалтқыштар мен механизмдердің сызбаларын жасайды және құрылғылардың дұрыс әрі қауіпсіз жұмысын қадағалайды. Сонымен қатар орталықтандырылған жылу, су, газ және бу жүйелерін орнатып, олардың жөндеуін іске асырады. Қазақстанда мұндай жұмыс өнеркәсіпте де, коммуналдық шаруашылықта да қажет.
Отын элементі инженері
Бұл саладағы мамандар көліктерге, үйге арналған станцияларға, әрі шағын құрылғыларға қажет жүйелерді құрастырады. Олар бөлшектерін тексеріп, өзгерістер енгізеді және жаңа үлгілер ойлап табады. Отындық элемент сутектен электр қуатын өндіреді. Қазақстанда мұндай жұмыс экологиялық көліктер мен жасыл энергияның дамуына жол ашады.
Автомобиль инженері
Бұл мамандар көлік құрылымдарының бөлшектерін, қозғалтқыштарды және беріліс қораптарын жетілдіреді. Олар компьютер арқылы сызбалар жасап, жаңа идеяларды енгізеді. Жаңа бөлшектер дайын болғанда, оларды жинау мен өзгерту жұмыстарына жетекшілік етеді. Қазақстанда мұндай қызмет иелері автозауыттарда немесе көлікке арналған сынақ орталықтарында еңбек етеді.
Мехатроника инженері
Бұл саладағы мамандар автоматтандыру жүйелерін зерттеп, ақылды құрылғыларды жобалайды. Олар жаңа смарт құрылғыларды дамытып, олардың жұмысын сынайды. Интеллектуалды жүйелер мен өнеркәсіптік басқару әдістері бұл жұмыста ерекше рөл атқарады. Қазақстанда мұндай біліктілік заманауи зауыттарда, тау-кен өндірісінде және машина жасауда сұранысқа ие.
Робототехника инженері
Бұл саладағы мамандар роботтарды зерттеп, жаңа жүйелерді жасайды және сынақтан өткізеді. Олар сенсорларды біріктіріп, басқару бағдарламаларын құрайды, осылайша құрылғылардың тұрақты жұмысын қамтамасыз етеді. Алгоритмдер роботқа бағыт табу немесе өндірістегі бөлшектерді жинау сияқты тапсырмаларды дұрыс орындауға мүмкіндік береді. Қазақстанда мұндай жобалар зауыттарда, ауыл шаруашылығы техникасында және оқушыларға арналған үйрету курстарында қолданылып келеді.
Автомобиль инженериясының технигі
Бұл сала мамандары көлік техникасында жұмыс істеп, инженерлерге жаңа дизайн өзгерістерінің тиімділігін тексеруге көмектеседі. Олар арнайы құрылғылар арқылы өнімділік пен беріктікті зерттейді, сондай-ақ ұзақ мерзімді пайдалану мүмкіндіктерін бағалайды. Мұндай тәжірибелер көліктің қаншалықты сенімді, әрі қауіпсіз болатынын көрсетеді. Қазақстанда олар автокөліктерді жетілдіру және өндіріс сапасын күшейту ісінде маңызды үлес қосады.
Калибрлеу технологы және технигі
Бұл мамандар арнайы құрылғылардың дәлдігін тексеріп, олардың дұрыс жұмыс істеуіне көмектеседі. Олар математика, физика және электроника саласынан білімін қолданып, өлшеу тәсілдерін бейімдейді не жетілдіреді. Калибрлеу барысында құрал эталондық өлшеммен салыстырылады. Қазақстанда олардың білімі өндіріс орындарында, зертханаларда, энергетика мен байланыс саласында қажет. Егер сәйкессіздік табылса, олар тиісті түзету жасайды.
Бұзбайтын бақылау маманы
Бұл мамандар ғимараттардағы металл бөліктердің, көліктердің немесе кеме бөлшектерінің сенімділігін тексереді. Олар рентген, ультрадыбыс және талшықты-оптикалық құралдар арқылы көзге көрінбейтін ақауларды табады. «Бұзбай бақылау» әдісінің мәні — сынақ үлгіні зақымдамай іске асуы. Қазақстанда мұндай мамандар металлургияда, мұнай-газ және көлік саласында қажет.
Фотоника технигі
Бұл мамандар оптикалық жабдықты құрастырып, орнатады және тексереді. Лазерлерді, линзалар мен айналарды реттегенде олар спектрометр немесе интерферометр сияқты құралдарды пайдаланады. Оптикалық талшық арқылы жарықты ұзақ қашықтыққа жеткізіп, сапасын бақылайды. Мұндай білім телекоммуникация саласында да, медицинада да маңызды рөл атқарады.
Сатылым инженері
Бұл мамандар компаниялармен жұмыс істеп, техникалық білімі бар адамға ғана түсінікті тауар мен қызметті сатады. Олар тапсырыс берушіге құрылғының қалай істейтінін және оның артықшылығын анық көрсетеді. Инженерлік негіздері қиын жүйелерді түсіндіруді жеңілдетеді. Қазақстанда мұндай қызметкерлер өнеркәсіп, энергетика және құрылыс бағытында жиі кездеседі.
Радио, ұялы және мұнара жабдықтарын орнатушы және жөндеуші
Бұл мамандар радио таратқыштар мен қабылдағыштарды орнатып, жөндейді және оларға тұрақты қызмет көрсетеді. Олар екіжақты радиобайланыс жүйелерін тексеріп, желінің күші қай жерде жоғары, қай жерде төмен екенін анықтайды. Қазақстанда олардың еңбегі ұялы байланыс операторларында, әуежайларда, сондай-ақ төтенше жағдай қызметтерінің көліктерінде ерекше қажет. Жұмыс барысында олар мобильді интернет пен байланыс сапасының үздіксіз болуына ықпал етеді.
Авиаэлектроника технигі
Бұл маман ұшақтар мен ғарыш аппараттарына радиолокациялық жүйелерді, байланыс құралдарын және навигациялық құрылғыларды орнатып, олардың жұмысын бақылайды. Қажет болғанда жабдықты реттеп немесе жөндейді. Ол электрондық басқару мен қауіпсіз ұшуды қамтамасыз етуге тікелей қатысады. Қазақстанда мұндай қызмет иелері азаматтық және әскери әуе техникасын қолдап, әуежайлардың техникалық орталықтарында жұмыс істейді.
Электр қозғалтқышы, қуат құралы және оларға қатысты жөндеуші
Бұл маман электр қозғалтқыштарын жөндеп, олардың ақаусыз жұмысын қадағалайды. Ол сымдарды тартып, қосқыштарды орнатып, жүйелердің қауіпсіздігін тексеруге жауапты. Мұндай жұмыс өндірістегі жабдықтар мен үйдегі тұрмыстық техникаға бірдей қажет. Қазақстандағы зауыттарда да, үй шаруашылығында да осындай қызмет сұранысқа ие. Оның еңбегі құралдардың сенімді әрі ұзақ қызмет етуіне жағдай жасайды.
Электр және электроника қондырғыларын орнатушы және жөндеуші, көлік жабдықтары бойынша маман
Бұл маман пойыздарда, кемелерде және басқа да көліктерде орнатылған электрондық құрылғыларды іске қосады және реттейді. Ол дыбыс беру жүйелерін, навигациялық жабдықтарды, сондай-ақ қауіпсіздік құрылғыларын тексеріп, қажет болса жөндейді. Кей жағдайда су астын бақылауға арналған сонар құралдарын пайдаланып, қашықтықты өлшейді. Оның еңбегі көлік қозғалысының сенімді және қауіпсіз жүруіне мүмкіндік береді.
Коммерциялық және өнеркәсіптік жабдықтардың электр және электроника жөндеушісі
Бұл саладағы маман зауыттарда және өндіріс орындарында қолданылатын электрондық жүйелерді жөндеп, тексереді және баптайды. Ол антенналар орнатып, таратқыштар мен басқару құрылғыларының дұрыс жұмыс істеуіне жауап береді. Осындай жұмыс өндірістің тоқтап қалмауын және байланыс жүйелерінің үзіліссіз қызметін қамтамасыз етеді. Қазақстанда бұл мамандарға өндіріс, байланыс және энергетика салаларында сұраныс бар.
Автокөлік электрондық жабдықтарын орнатушы және жөндеуші
Бұл мамандар көліктерге дыбыс жүйесін орнатып, байланыс құралдарын тексереді және ақауларды жөндейді. Олар навигация құрылғыларын орнатып, қауіпсіздік жүйесін қадағалайды. Жұмыс көбіне автосервистер мен техникалық орталықтарда жүреді. Қазақстанда мұндай қызмет жүргізушілерге көлікті заманауи әрі қолайлы қолдануға көмектеседі.
Ұшақ механигі және қызмет көрсету технигі
Бұл мамандар ұшақ қозғалтқыштарын тексеріп, ақауларын анықтайды және қажет болса жөндейді. Олар гидравликалық пен пневматикалық жүйелерді қалпына келтіріп, бөліктерді қайта жинайды. Жұмыс көбіне әуежайдағы техникалық орталықтарда жүреді. Қазақстанда олардың міндеті – әуе сапарларының қауіпсіздігін үздіксіз сақтау.
Автокөлік жөндеуші техник
Бұл маман көлікті тексеріп, қозғалтқыштағы ақауды анықтап, қажет болған жағдайда бөлшектерін жөндейді. Ол тежегіш жүйесін қалпына келтіріп, электр бөліктерін реттейді және автокөліктің жолға дайын болуын қамтамасыз етеді. Қазақстандағы сервистік орталықтарда жастар мұндай кәсібилікті жиі көреді, себебі диагностика арнайы құралдардың көмегімен жүргізіліп, мәселе нақты анықталады. Осындай жұмыс көлік иелеріне қауіпсіз әрі сенімді жол жүру мүмкіндігін береді.
Автобус және жүк көлігі механигі және дизель қозғалтқышы маманы
Бұл саладағы мамандар автобустар мен жүк көліктерінің қозғалтқыштарын тексеріп, дұрыс істемей тұрған жерін жөндейді. Олар дизель жүйесін реттеп, қажет болса бөлшектерін ауыстырады. Осындай жұмыс құрлық көліктерімен қатар кейде кеме моторларына да қатысты болуы мүмкін. Қазақстанда мұндай қызмет тасымалдау мен құрылыс саласында аса қажет, сондықтан жасөспірімдер үшін қызықты техникалық бағыт бола алады.
Қозғалтқыштардан басқа мобильді ауыр жабдық механигі
Бұл мамандық иесі кран, бульдозер, грейдер және конвейер тәрізді ірі техниканың ақауларын анықтайды. Ол гидравликалық жүйелерді реттеп, пневматикалық бөліктерді жөндейді. Негізгі мақсаты – құрылыс пен тау‑кен саласында жабдықтың қауіпсіз әрі тұрақты жұмысын қамтамасыз ету. Қазақстанда инфрақұрылым жобалары мен өндіріс орындары үшін мұндай білікті мамандар қажет.
Теміржол вагонын жөндеуші
Бұл мамандар пойыз бен метро вагондарын тексеріп, ақауларын табады және жөндейді. Олар доңғалақты түзетіп, тежегіш жүйесін реттейді, қажет болса вагон бөліктерін қайта құрастырады. Әрбір бөлшектің дұрыс жұмыс істеуі жолдағы қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Олардың еңбегі теміржол мен қоғамдық көліктің үздіксіз қозғалысына мүмкіндік береді.
Медициналық жабдықтарды жөндеуші
Бұл маман иелері биомедициналық және электромедициналық құрылғыларды сынақтан өткізіп, ақауларын түзетеді. Олар медициналық жабдықтың дұрыс жұмысын қамтамасыз етіп, қажет болса бөлшектерін реттеп береді. Мұндай техникаға жүрек қызметін тексеретін аппараттар немесе науқастарды бақылауға арналған құрылғылар жатады. Қазақстанда олар аурухана мен зертханада қолданылады, сондықтан маман еңбегі адамдардың саулығына тікелей ықпал етеді.
Құрал-сайман және қалып жасаушы
Бұл мамандық иелері алдымен сызбаларды зерттеп, металл дайындамаларды өлшеп-белгілейді. Олар станоктарды баптап, бөлшектерді кесу мен қалыптау жұмыстарын атқарады. Сонымен қатар дайын элементтерді дәл құрастырып, қалыптар мен кескіш құралдарды жасайды әрі жөндейді. Мұндай еңбек Қазақстандағы машина жасау зауыттарында және өндірістік құрал-сайман цехтарында қажет. Термин: «қалып» – металды белгілі пішінге келтіруге арналған арнайы құрал.
Архитектура және инженерия менеджері
Бұл мамандар құрылыс пен техника саласындағы жұмыстарды ұйымдастырып, жаңа жобалардың дамуына бағыт береді. Олар жоспар құруды, орындалу барысын бақылауды және әртүрлі топтардың бірлесіп әрекет етуін қамтамасыз етеді. Қазақстанда мұндай қызмет иелері тұрғын үй кешендерін жобалауда, өндірістік нысандарды салуда немесе зерттеу жұмыстарына жетекшілік етуде қажет. Олардың атқаратын рөлі заманауи технологияларды енгізуге және қалалардың дамуына ықпал етеді.
Логистика инженері
Бұл мамандар өнімдердің уақтылы жетуін қадағалайды. Олар тасымалдау бағыттарын есептеп, желі моделін құрады және шығындарды азайту тәсілдерін іздейді. Сонымен бірге қоймалардағы үдерістерді реттеп, ақпараттың дұрыс жетуін қамтамасыз етеді. Қазақстанда өндіріс орындары мен ірі сауда желілері олардың шешімдеріне сенім артады.
Ауыл шаруашылығы инженері
Бұл мамандар ауыл шаруашылығында техника мен ғылымды ұштастырады. Олар машиналарды жетілдіріп, электр желілерін тиімді етеді. Топырақты құнарлы сақтау және суды үнемдеу жолдарын іздейді. Қазақстанда олардың жұмысы өнім көлемін арттырып, табиғатты қорғауға ықпал етеді.
Биоинженер және биомедициналық инженер
Бұл сала мамандары инженерия, биология, химия және компьютерлік ғылымды біріктіріп пайдаланады. Олар жасанды ағзалар мен протездерді жасап, медициналық ақпараттық жүйелерді жетілдіреді. Жұмыста биомеханика қағидалары қолданылып, адамның қозғалысы мен дене құрылымы түсіндіріледі. Қазақстанда бұл бағыт денсаулық сақтау сапасын көтеруге және ауыл шаруашылығындағы процестерді тиімді етуге мүмкіндік береді.
Радиожиілік сәйкестендіру құрылғысының маманы
Бұл мамандар радиожиілікті сәйкестендіру жүйелерін жобалап, іске қосады. Олар құрылғыларды орнатып, тауардың қоймада не жолда қалай жылжып жатқанын көруге көмектеседі. RFID радиосигнал арқылы ақпаратты қашықтықтан береді, сондықтан штрихкодтан қолайлырақ. Қазақстанда мұндай жүйелер логистикада және дүкендерде қолданылады, себебі олар есепті жеңілдетіп, жеткізуді жылдамдатады.
Қоршаған орта инженері
Бұл мамандар табиғатты қорғау үшін түрлі инженерлік бағыттарды біріктіреді. Олар өндірістік қалдықтарды өңдеу жүйелерін жобалап, ластанған жерлерді қалпына келтіру жұмыстарын жүргізеді. Сумен, ауамен және топырақпен байланысты мәселелерді шешу үшін жаңа технологиялар қолданады. Қазақстанда олардың еңбегі өнеркәсіп пен энергетика салаларында ерекше маңызға ие.
Еңбек және қауіпсіздік инженері, тау-кен қауіпсіздігі инженерлері мен инспекторларын қоспағанда
Бұл маман өндірістік ортада адамдардың еңбек қауіпсіздігін күшейтуге көмектеседі. Ол механика, химия және психология туралы білімін пайдаланып, қауіпті жағдайларды тауып, алдын алу жолдарын жасайды. Қазақстанда кәсіпорындарда жабдықтардың қауіпсіздігін тексеріп, заң талаптарына сай болуын бақылайды. Мұндай жұмысшылар өнімнің сапасы мен жұмыс орнында денсаулыққа зиян келтірмеуді қадағалайды.
Өрттің алдын алу және қорғау инженері
Бұл мамандар өрттің пайда болу себептерін зерттеп, қауіптің алдын алу жолдарын қарастырады. Олар арнайы құрылымдық элементтерді таңдап, өртті ерте анықтайтын жабдықтарды жобалайды немесе ұсынады. Негізгі мақсаты – адамдардың қауіпсіздігін және ғимараттардың сақталуын қамтамасыз ету. Қазақстандағы зауыттарда, оқу орындарында және түрлі қоғамдық нысандарда олардың білімі қажет.
Өндірістік инженер
Бұл мамандар өндіріс жолында әр қадамды дұрыс ұйымдастыруға көмектеседі. Олар сапаны бақылауды қадағалап, қоймадағы қалдықтарды тиімді есептейді. Сондай-ақ, логистиканы және материалдардың қозғалысын оңтайландырып, шығындарды азайтуға үлес қосады. Қазақстанда олардың еңбегі машина жасау мен тағам өнеркәсібінде, сондай-ақ көлік саласында ерекше қажет.
Адам факторлары инженері және эргономист
Бұл саладағы мамандар адамның техникамен қалай жұмыс істейтінін зерттеп, қауіпсіз әрі қолайлы орта жасайды. Олар зауыттардағы жұмыс орнын немесе сыныптағы жабдықты талдап, дене мен ойға түсетін артық жүктемені азайтады. Мұндай шешімдер адамның мүмкіндігін барынша тиімді пайдалануға көмектеседі. Қазақстанда олар өндіріс, денсаулық сақтау және білім беру салаларында қажет.
Валидация инженері
Бұл саладағы мамандар өндірістік жабдық пен үдерістердің талапқа сай жұмыс істеуін бақылап, арнайы нұсқаулар жасайды. Олар өнімнің тазалығы мен қауіпсіздігін тексеріп, сапа деңгейінің стандарттарға сәйкес болуын қадағалайды. Жұмыс барысында құжат жүргізіп, сынақ нәтижелерін саралап, ақауларды табады. Қазақстанда мұндай мамандар фармацевтика мен тамақ өнеркәсібінде маңызды рөл атқарады.
Өндіріс инженері
Олар зауыттағы жүйелерді құрастырып, өндіріс барысын тиімді етеді. Жаңа өнімді шығару жеңіл болу үшін сызбаларды қарап, арзан әрі қолайлы жолдарын табады. Кейде өнеркәсіптік дизайнерлермен кездесіп, заттың пішіні мен бөлшектерін өзгертеді. Қазақстанда бұл мамандар машина жасау, металл өңдеу және тұрмыстық техника саласында керек.
Тау-кен және геологиялық инженер, оның ішінде тау-кен қауіпсіздігі инженері
Бұл саладағы мамандар жер асты зерттеу арқылы кен орындарының ерекшеліктерін анықтайды. Олар жерді бекіту әдістерін таңдап, өндіріс үрдістерін тиімді ұйымдастырады. Құрылғылардың жағдайын тексеріп, қауіпті аймақтарды бағалайды. Сонымен қатар, жұмысшылардың қауіпсіздігі үшін арнайы бағдарламалар құрып, оны іске асырады. Термин: "жер асты зерттеу" – жер қойнауының құрылымы мен құрамын анықтауға бағытталған инженерлік-геологиялық жұмыс.
Ядролық инженер
Бұл саладағы мамандар ядролық энергияны қалай қолдануға болатынын зерттейді. Олар реакторлардың жұмысын тексеріп, радиациядан қорғау тәсілдерін ойлап табады. Сондай-ақ радиоактивті қалдықтарды қалай сақтау және жою керек екенін зерттейді. Мұндай жұмыс Қазақстанда энергетикада және өндірістік қауіпсіздікті қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.
Мұнай инженері
Бұл мамандар мұнай мен газды жер қойнауынан алу жолдарын жетілдіреді және қажет болғанда жаңа құрал үлгілерін ұсынады. Олар бұрғылау барысын бақылап, әр қадамда техникалық кеңес береді. Жұмыстарында «қабат қысымы» секілді ұғымдарды ескеру маңызды, өйткені ол өндіріс көлемін дұрыс болжауға көмектеседі. Қазақстанда бұл сала кен орындарын игеруде, қондырғыларды дұрыс пайдалануда және қауіпсіздікті сақтауда ерекше рөл атқарады.
Микрожүйелер инженері
Бұл мамандар өте ұсақ деңгейде жұмыс істейтін құрылғыларды зерттеп, олардың жобасын жасайды және жаңа нұсқаларын әзірлейді. Олар дайын өнімнің қалай жұмыс істейтінін сынап, сапасын тексереді. Мұндай құрылғыларда бір мезгілде механикалық әрі электрондық бөлшектер болады. Қазақстанда бұл технологиялар байланыс саласында, медициналық диагностикалық құралдарда және өнеркәсіптік өндірісте кездеседі.
Фотоника инженері
Бұл саладағы мамандар жарыққа негізделген технологияларды ойлап табады және дамытады. Олар лазерлік құрылғыларды жобалап, талшықты-оптикалық жүйелердің жаңа түрлерін әзірлейді. Мұндай жұмыс байланыс желілерін жылдам әрі сенімді етуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, медициналық жабдықтардың жұмысын жақсартып, Қазақстандағы ғылыми тәжірибелерге жаңа бағыт береді.
Наножүйе инженері
Бұл мамандар көзге көрінбейтін, 1–100 нанометр аралығындағы ұсақ деңгейде жұмыс істейтін материалдар мен құрылғыларды жасайды. Олар физика, химия, биология және электр техникасы сияқты ғылымдарды біріктіріп қолданады. Осындай білімнің арқасында жаңа жүйелерді құрастырып қана қоймай, олардың өндірісін де қадағалайды. Қазақстанда мұндай зерттеулер дәрілерді денеге дәл жеткізуге және энергияны үнемдейтін материалдар ойлап табуға көмектесуде.
Электр және электроника сызбашысы
Бұл маман электр жабдықтарына арналған сымдар сызбаларын, плата құрастыру үлгілерін және құрылғылардың орналасу жобаларын жасайды. Оның еңбегі жаңа техника шығару кезінде, құрылғыларды құрастыру барысында және ақауды жөндеуде қолданылады. «Схема» дегеніміз — электр бөліктерінің қалай байланысатынын шартты белгілермен көрсететін сурет. Қазақстанда бұл жұмыс энергетика, машина жасау және құрылыс бағыттарында сұранысқа ие.
Механикалық сызушы
Бұл маман машиналар мен құрылғылардың сызбаларын өте дәл көрсетіп жасайды. Құжатта өлшемдер, бекіту жолдары және басқа да техникалық деректер болады. Осындай сызбалар өндірісте негізгі нұсқаулық ретінде пайдаланылады, сондықтан әр бөлік дұрыс жасалуы үшін маңызды. Қазақстанда олар машина жасау мен өнеркәсіп жабдықтарын құрастыру саласында қажет.
Аэроғарыштық инженерия және операциялар технигі
Бұл мамандар әуе мен ғарыш аппараттарын сынауда қолданылатын компьютерлік және байланыс жүйелерін орнатып, реттейді. Олар арнайы құралдардың көмегімен ұшуды қадағалап, жинақталған мәліметті түсіндіреді. Жұмыс кезінде шынайы жағдайға ұқсас симуляторлар пайдаланылады. Қазақстанда мұндай мамандар ғылыми-зерттеу орталықтарында және өндірістік зауыттарда қызмет атқарады.
Электр және электрондық инженерия технигі
Бұл маман электр мен электроника бойынша білімін пайдаланып, тізбектерді құрастырады және басқару құрылғыларын реттейді. Ол машиналарды жөндеп, олардың жұмысын сынақтан өткізеді. Мұндай жұмыс зауыттарда, энергетика нысандарында және өндірістік цехтарда қажет. Жиналған мәлімет кейін инженерлерге дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі.
Электромеханикалық және мехатроника технологы және технигі
Бұл мамандар түрлі автоматтандырылған және электрмеханикалық құралдарды іске қосып, олардың дұрыс жұмыс істеуін тексереді. Кейде олар ұшқышсыз құрылғылармен мұнай платформалары немесе егіс алқаптары сияқты нысандарда деректер жинайды. Сондай-ақ инженерлерге жаңа роботтық жүйелерді құрастыру мен сынақ жүргізуде қолдау көрсетеді. Қазақстанда бұл сала энергетикада, ауыл шаруашылығында және зауыттардағы өндірісте қолданылады.
Механикалық инженерия технигі
Бұл мамандар машина жасау саласында жұмыс істеп, түрлі жабдықтарды жетілдіруге көмектеседі. Олар инженерлердің басшылығымен машиналарды тексеріп, қажет жерін өзгертіп отырады. Кейде жаңа құрылғыларды дамыту үшін есептеулер жасап, дайын өнімнің қалай жұмыс істейтінін бағалайды. Қазақстанда мұндай мамандар өнеркәсіп орындарында, көлік пен энергетика саласында қажет болады.
Инженерия пәнінің оқытушысы, жоғары оқу орны
Бұл мамандар жоғары оқу орындарында жастарға инженерияның негіздерін үйретеді. Сабақтарда физикалық заңдар арқылы машиналардың, материалдардың және құралдардың қалай жұмыс істейтінін түсіндіреді. Оқытуда азаматтық немесе мұнай-газ саласындағы тақырыптар жиі кездеседі, кейде электр саласына да назар аударады. Сонымен қатар олар ғылыми зерттеулер жүргізіп, жаңа техникалық шешімдер іздейді.
Коммерциялық және өнеркәсіптік дизайнер
Бұл маман зауытта шығарылатын әртүрлі бұйымдардың сыртқы көрінісін және қолданыс ыңғайын ойластырады. Ол көлік, тұрмыстық техника және балалар ойыншықтары сияқты тауарларды жобалап, олардың пішіні мен материалына назар аударады. Жұмыс барысында жастардың қызығушылығын тудыратын дизайн табу үшін тұтынушылардың қалауын, нарық зерттеулерін және өнімді пайдалану тәсілдерін ескереді. Мұндай қызмет өнер, технология және күнделікті өмірді біріктіретін қызықты бағыт болып саналады.
Медициналық дозиметрист
Бұл маман иелері науқасқа сәуле қанша берілуі керегін есептеп, арнайы ем жоспарын жасайды. Дайын жоспардың дұрыс орындалуын бақылайды және дәрігерлер мен техникалық мамандармен бірге ақылдасады. «Доза» дегеніміз – ем кезінде ағзаға берілетін сәуленің нақты мөлшері. Қазақстанда мұндай қызмет онкологиялық орталықтарда қолданылып, адамдарға емді тиімді алуға көмектеседі.
Ортотист-протезист
Бұл маман адамдарға еркін қозғалуға көмектесетін құрылғыларды жасайды. Ол өлшем алып, арнайы тірек құралдарын немесе жасанды аяқ-қол мен бет бөліктерін дайындайды. Негізгі мақсат – науқасқа ыңғайлы, әрі дұрыс жарасатын құрал жасау. Мұндай жұмыс денсаулық сақтау мен оңалту орталықтарында маңызды орын алады.
Медициналық жабдықты дайындаушы
Бұл мамандар медициналық және зертханалық құралдарды дайындап, оларды толықтай тазалап, зарарсыздандырады. Әрі қарай аспаптарды орнатып, дұрыс жұмыс істеп тұрғанын тексереді. Кейде олар күнделікті зертханалық тапсырмаларды орындайды және құралдардың қауіпсіз жұмысын қадағалайды. Мұндай жұмыс ауруханалар мен ғылыми зертханаларда жиі қажет болады.
Қазандық құрастырушы
Бұл мамандар өнеркәсіпте қолданылатын қазандықтар мен қосымша құрылғыларды құрастырады, орнатады және жөндейді. Сызбаға қарап, металл плиталарды құрастырып, қазандық қаңқасын теңестіреді. Жұмыс кезінде қол және электр құралдарын, сондай-ақ деңгейлеу аспаптарын пайдаланады. Олар дайын қондырғылардың сынағына қатысып, қазандықтың қауіпсіз жұмысын қамтамасыз етуге көмектеседі.
Лифт және эскалатор монтаждаушысы және жөндеушісі
Бұл мамандар тұрғын үйлерде, өндіріс орындарында және сауда орталықтарында жұмыс істейді. Олар электрлік не гидравликалық лифтілерді құрастырып, эскалаторларды іске қосады. Құрылғы істен шыққан жағдайда жөндеу жүргізіп, қауіпсіздік талаптарын сақтайды. Осы еңбектің арқасында адамдардың қозғалысы ыңғайлы әрі жылдам болады.
Компьютерлер, банкоматтар және кеңсе машиналарын жөндеуші
Бұл саладағы мамандар компьютерлердің, мәтін өңдеу жүйелерінің және банкоматтардың дұрыс жұмысын қамтамасыз етеді, туындаған ақауларды табады, әрі жөндейді. Олар сондай-ақ көшіру жабдықтары мен факс аппараттарын орнатып, олардың үздіксіз жұмысын бақылайды. Жаңа құрылғы орнатылғанда, оны жүйеге қосып, қолдануға ыңғайлы етіп бейімдейді. Мұндай жұмыс банктерде және кеңселерде қажет болып, тұрақты сұранысқа ие.
Телекоммуникациялық жабдықтарды орнатушы және жөндеуші (желілік орнатушылардан басқа)
Бұл саладағы мамандар телефон, кабельді теледидар мен интернет жүйелерін орнатып, жұмысын қадағалайды. Олар орталық станцияда қосқыш пен тарату құрылғыларын реттейді немесе ауыстырады. Кейде үйлер мен кеңселерге барып, байланыс жабдығын жөндейді. Қазақстанда олардың жұмысы күнделікті тұрақты байланысқа сенімді болуға септігін тигізеді.
Электр станциялары, қосалқы станциялар және релелер жөндеушісі
Бұл маман электр станцияларындағы жабдықты және қосалқы станцияларда орналасқан реле құрылғыларын тексереді. Ол құралдарды сынақтан өткізіп, ақауларды тауып, қажет болған жағдайда жөндейді. Жүйенің тұрақты жұмысын қамтамасыз ету үшін жоспарлы қызмет көрсетуді орындайды. Қазақстанда мұндай жұмыс жарықтың үзілмеуі мен қалалардағы қауіпсіз энергия қамтамасыздығына тікелей ықпал етеді.
Аудиовизуалды жабдықтарды орнатушы және жөндеуші
Бұл мамандар теледидарды, стереожүйені немесе бейнекамераны орнатып, істен шықса жөндейді, әрі дыбыс пен бейненің дұрыс шығуын қадағалайды. Олар қызметін үйлерде ғана емес, концерт залдары мен мәдениет үйлері сияқты орындарда да атқарады. Кейде алдын ала тексеріс жүргізіп, ұсақ ақауларды түзетеді. Қазақстанда олардың еңбегі музыка кештерінде де, үйдегі күнделікті демалыста да маңызды.
Қауіпсіздік және өрт дабылы жүйелерін орнатушы
Бұл саладағы мамандар ғимараттарға қауіпсіздік пен өрт дабылы жүйелерін орнатып, оларды бағдарламалайды және қажет болғанда жөндейді. Жұмыстың бір бөлігі сымдарды дұрыс қосу мен датчиктердің жұмысын тексеруге байланысты, сондықтан ұқыптылық маңызды. Барлық әрекеттер арнайы нормаларға сай жасалуы тиіс. Қазақстандағы үйлерде, мектептерде және зауыттарда олардың еңбегі адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.
Автокөлік корпусының және оған қатысты жөндеуші
Бұл мамандар көліктің қираған қаңқасын түзетіп, сыртқы беттерін қалпына келтіреді. Олар бояуды жаңартып, металл бөліктерді бастапқы қалпына келтіреді. Көліктің «кузовы» деп аталатын сыртқы бөлігін ретке келтіру — олардың негізгі міндеті. Мұндай жұмыс жол апатынан кейін темір тұлпардың қайта әдемі әрі сенімді болып жүруіне көмектеседі.
Автокөлік әйнектерін орнатушы және жөндеуші
Бұл мамандар көліктің алдыңғы әйнегі немесе терезесі сынған кезде оны ауыстырады немесе жарықшақты жөндейді. Жұмыс кезінде арнайы құралдар қолданылады, әйнектің мықтап бекітілгені тексеріледі. Мұндай қызмет автосервис орталықтарында көп кездеседі және жүргізушілердің жолда қауіпсіз жүруіне көмектеседі. Жел әйнегі көруді айқындап, адамның алдыңғы жақтан келетін жел мен шаңнан қорғалуын қамтамасыз етеді.
Ферма жабдықтары механигі және қызмет көрсету технигі
Бұл салада жұмыс істейтіндер ауыл шаруашылығына қажетті техниканы тексеріп, жөндейді. Олар тракторлар мен комбайндардың ақауларын анықтап, реттеумен айналысады. Сүт өндіретін жабдық пен суару жүйелері де олардың бақылауында болып, тұрақты жұмыс істеуі қамтамасыз етіледі. Мұндай қызметтің арқасында шаруа қожалықтары өнімді уақытында жинап, сапасын сақтайды.
Моторлы қайық механигі және қызмет көрсету технигі
Бұл мамандар катерлер мен қайықтардың қозғалтқыштарын жөндеп, үздіксіз жұмысын қамтамасыз етеді. Олар электр тізбектерін тексеріп, механикалық бөлшектерді реттейді немесе ауыстырады. Отын беру мен салқындату жүйелері сияқты тетіктерді мұқият қадағалау қажет. Қазақстандағы демалыс аймақтарында және балық аулау орындарында олардың еңбегі сұранысқа ие.
Мотоцикл механигі
Бұл маман мотоцикл, скутер, мопед пен мотокросс техникасын тексеріп, ақауды анықтайды. Қозғалтқышты реттеп, тежегіш жүйесін дұрыс жұмыс істеуге келтіреді және электр бөліктерін қарайды. Көлік мүлдем жүрмей қалса, оны қайта құрастырады. Көбінесе мұндай жұмыстар автосервис орталықтарында немесе шағын шеберханаларда орындалады.
Сыртқы қуат жабдықтары және шағын қозғалтқыш механигі
Бұл саладағы мамандар шағын қозғалтқыштардың ақауын анықтап, оларды жөндейді. Олар шөп шабатын машина, бензинді ара сияқты құралдардың бөлшектерін реттеп, қажет болғанда ауыстырады. Сондай-ақ әуесқой спортқа арналған техника қозғалтқыштарын тексеріп, дұрыс жұмысын қамтамасыз етеді. Қазақстанда мұндай қызмет ауылдық жерлерге де, қалалық саябақтар мен коммуналдық шаруашылықтарға да маңызды.
Велосипед жөндеуші
Бұл маман әр велосипедті мұқият қарап, доңғалақтың майысқан жерлерін жөндейді, тежеуді реттейді және тізбекті майлайды. Қажет болса, ескі бөлшектерді жаңасына ауыстырады. Осындай қызмет велосипедтің қауіпсіз әрі ұзақ қолданылуын қамтамасыз етеді. Қызметке спорт клубтарында да, қалалық велопрокат орындарында да жиі жүгінеді.
Шина жөндеуші және ауыстырушы
Бұл салада жұмыс істейтіндер көліктің ескі не зақымданған дөңгелектерін ауыстырып, жөндейді. Олар шинаның сыртын мұқият қарап шығып, ауа қысымын тексереді және қажет болса дөңгелекті теңестіріп береді. Баланстау жүргізілген көлік жолда тұрақты әрі ыңғайлы жүреді. Мұндай қызметтер Қазақстанда қаладағы сервистерде де, трассалар бойындағы шағын шеберханаларда да маңызды орын алады.
Басқару және клапан орнатушы және жөндеуші (механикалық есіктерден басқа)
Бұл маман электр есептегіштерді орнатып, газ реттегіштерді тексереді және терморегуляторды реттей алады. Сондай-ақ қауіпсіздік клапандарын немесе ағын бөлшектерін ауыстырып, жүйенің дұрыс жұмысын қадағалайды. Оның негізгі мақсаты – қысым мен температураны тұрақты ұстау. Қазақстанда мұндай қызмет әсіресе энергетика мен тұрғын үйлерді жылумен қамтамасыз ететін мекемелерде сұранысқа ие.
Жылыту, ауаны баптау және тоңазытқыш жүйелерінің механигі және монтаждаушысы
Бұл мамандар жылыту, орталық салқындату және тоңазытқыш жүйелерін іске қосып, бұзылған жерлерін жөндейді. Олар маймен жұмыс істейтін қазандықтар мен ыстық ауа беретін пештердің қауіпсіз жұмысын қадағалайды. Сондай-ақ желдету жүйелері арқылы бөлмедегі ауаны таза әрі қолайлы етуге көмектеседі. Осындай қызметтер үйлерде, мектептерде және зауыттарда жиі қажет болады.
Үй тұрмыстық техникасын жөндеуші
Бұл мамандар тоңазытқыш, кір жуғыш машина, кептіргіш және пеш сияқты тұрмыстық техниканы жөндейді, әрі орнатады. Олар электрлік не газ жүйелеріндегі ақауларды табады және керек болса бөлшектерін ауыстырады. Қызметін тұрғын үйлерде де, жөндеу шеберханаларында да атқарады. Жаңа жабдықты қосқанда, қауіпсіздік пен қолайлылыққа мән береді.
Өндірістік машиналар механигі
Бұл маман зауыттар мен өндіріс орындарында техникамен айналысады. Ол жабдықтарды орнатып, қажет болса жөндеп, жұмысын реттейді. Кейде құбыр желілерін немесе ауыр машиналарды бөлшектеп, қайтадан құрастырады. Мұндай жұмыс өнеркәсіптегі үзіліссіз өндірісті сақтауға көмектеседі.
Машина құрастырушы
Бұл мамандар зауыттар мен фабрикаларда ауыр машиналарды орнатып, қажет болса бөлшектеп, жаңа орынға көшіреді. Олар сызбалар мен жоспарларды қарап, құрылғыларды нақты белгіленген жерге дұрыс қояды. Сызба арқылы әр бөлшектің қайда орналасуы тиіс екені анық көрінеді. Қазақстандағы металлургия, машина жасау және ірі кәсіпорындарда олардың еңбегі өндірістің қауіпсіз әрі тұрақты жүруіне көмектеседі.
Камера және фототехниканы жөндеуші
Бұл кәсіп иесі фотоаппараттар мен бейнекамераларды тексеріп, ақауларын қалпына келтіреді. Ол линзаларды тазалап, жарыққа сезімтал құрамдарды реттейді, сондай-ақ электрондық тетіктерді жөндейді. Мұндай жұмыс кәсіби бейнекамералар мен кино түсірілімдерінде маңызды рөл атқарады. Қазақстанда фотостудиялар мен шығармашылық орталықтарда осындай қызметке сұраныс бар.
Сағат жөндеуші
Бұл мамандар қолсағат пен қабырға сағаты секілді аспаптардың дұрыс жұмысын қамтамасыз етеді. Олар механизмдерді ашып, тазалап, тозған бөлшектерін алмастырады және жүрісін дәл реттейді. «Механизм» дегеніміз – уақытты өлшеуді басқаратын ұсақ бөлшектер тобы. Мұндай еңбек көбіне зергерлік шеберханалар мен тұрмыстық жөндеу орындарында кездеседі.
Жел турбинасы қызмет көрсету технигі
Бұл сала мамандары жел генераторларын тексеріп, ақауларды анықтап қана қоймай, жүйені дұрыс жұмыс істеуі үшін реттейді. Олар электрлік тетіктерді де, механикалық бөлшектерді де жөндейді, қажет болғанда гидравликалық жүйедегі олқылықтарды қалпына келтіреді. Арнайы қызмет көрсету кезінде қысымдағы сұйықтық арқылы қозғалысты жеткізетін жүйе дұрыс жұмыс істеуі үшін үнемі назарда болады. Қазақстанда жел энергиясын дамыту жолында олардың еңбегі ерекше маңызға ие, өйткені бұл қауіпсіз әрі тұрақты электр өндіруге негіз болады.
Монеталы, сауда және ойын автоматтарын жөндеуші
Бұл мамандар түрлі автоматтардың үздіксіз жұмысын қамтамасыз етеді. Олар джук-бокстар мен бейнеойын құрылғыларын жөндеп, қажет болса бөлшектерін ауыстырады. Сондай-ақ сусын мен тағам сататын аппараттарды тексеріп, қайта баптайды. Көбіне олардың жұмысы ойын-сауық орталықтары мен сауда орындарында атқарылады.
Құлыпшы және сейф жөндеуші
Бұл мамандар құлыптарды жөндеп, кілт әзірлейді және қажет болғанда сейфтің кодын өзгертеді. Сондай-ақ олар жаңа сейфтер орнатып, ескілерін қалпына келтіреді. Сейф құжаттар мен бағалы заттарды сақтауға қолданылады, ал құлыптардың дұрыс жұмыс істеуі қауіпсіздікті күшейтеді. Қазақстанда олардың көмегіне банктер, дүкендер мен үйлер жиі жүгінеді, себебі сенімді қорғау әркім үшін маңызды.
Такелажшы
Бұл мамандар ауыр заттарды орнату немесе жылжыту үшін арқан мен тізбектерді дұрыс бекітеді. Қажет болған кезде құралдарды жөндеп, жұмыс барысының қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Такелаж жүйелері зауыттарда және кеме жөндеу аймақтарында қолданылады. Қазақстанда олар мәдени шараларда сахнаны құруға да атсалысады.
Орнату, техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмыстарына көмекші
Бұл саладағы мамандар шеберлерге әртүрлі техникалық жұмыстарда сүйемел болады. Олар құралдар мен бөлшектерді жеткізеді, жұмыс орнын реттейді және қажет кезде материалдарды ұстап тұрады. Мұндай көмек көлік жөндеу орталықтарында, зауыттағы өндірістік машиналарды күтіп-баптауда немесе электр жүйелерін тексеруде маңызды рөл атқарады. Осындай қолдау арқылы жабдық ұзақ уақыт бойы сенімді әрі қауіпсіз жұмыс істейді.
Токарь
Бұл маман металлдан құрылымдық бөлшектер мен дәл аспаптарды жасау үшін түрлі станоктарды баптап, іске қосады. Ол күрделі құралдарды құрастырып, өзгертіп не жөндеп, өндірістік қондырғылардың бөлшектерін қайта қалпына келтіреді. Жұмыс барысында механика заңдылықтарын, есептеу әдістерін және металдың ерекшеліктерін пайдаланып, өлшем сызбаларын мұқият оқиды. Қазақстанда мұндай еңбек машина жасау зауыттарында, көлік және энергетика салаларымен байланысты кәсіпорындарда сұранысқа ие.
Металл және пластик үлгі жасаушы
Бұл мамандық иелері металл және пластик үлгілерін жасау үшін токарь, фрезерлеу мен гравюра станоктарын қолданады. Олар дәлдікті қажет ететін тесіктерді арнайы құрылғылар арқылы бұрғылап, шаблондарды әзірлейді. Осындай үлгілер жаңа өнімдердің алғашқы нұсқасын шығаруда және өндірісті сынауда қажет болады. Олардың жұмысы заттың өлшемі мен пішінін нақты көшіруге көмектеседі.
Металл және пластик үлгі жасаушы
Бұл маман металл және пластиктен жасалатын қалыптарға қажетті үлгілерді дайындайды. Ол бөлшектерді сызба бойынша белгілеп, машиналарда өңдеп, құрастырады. Жұмыс барысында құм өзегін қалыптауға арналған арнайы қорапшалар да қолданылады. Қазақстандағы зауыттар мен өндірістік орталықтарда мұндай қызмет дайын өнімнің сапасын жақсартуға көмектеседі.
Металл және пластик бойынша сызба жасаушы
Бұл мамандар металл немесе пластиктен жасалған табақ, плита, құбыр немесе құйма бетіне өлшемдер мен нүктелерді дәл түсіреді. Осындай белгілеулер кейін бөлшектерді кесу, бұрғылау және құрастыру кезінде қажет болады. Қазақстандағы машина жасау зауыттарында, кеме жөндеу орындарында және құрылыс нысандарында олардың еңбегі өнімнің сапасы мен дәлдігін сақтауға көмектеседі. Термин «құйма» қалыпқа құйылып, қатқан металл затты білдіреді.
Қозғалмайтын қондырғылар инженері және қазандық операторы
Бұл маман иелері ғимараттар мен өндіріс орындарына жылу мен электр қуатын жеткізетін қондырғыларды басқарады. Олар қазандықтар мен турбиналарды іске қосып, генераторлар мен қозғалтқыштардың дұрыс жұмыс істеуін қадағалайды. Мұндай іс ірі зауыттарда, кен орындарында және тұрғын үйлерде жүзеге асырылып, тұрғындарға тұрақты энергия мен ыстық су береді. Осындай еңбек қаланың инженерлік жүйелерін сенімді ұстап тұруға көмектеседі.
Кеме инженері
Бұл саладағы маман кеме қозғалтқыштары мен қазандықтарының дұрыс жұмысын қадағалайды және техникалық топтың әрекеттерін үйлестіреді. Ол палубадағы жабдықтарды, электр торабы мен санитарлық жүйелердің жағдайын тексереді. Сондай-ақ, тоңазытқыш қондырғыларының жұмысын бақылап, теңіздегі қауіпсіздікті қамтамасыз етуге атсалысады. Мұндай қызмет кеме сапарының сәтті әрі сенімді өтуіне үлкен үлес қосады.
Ұшақ ұшыру және қондыру офицері
Бұл саладағы мамандар ұшақтың ұшу мен қонуын қамтамасыз ететін катапульт пен арестинг құрылғыларын басқарады. Олар арнайы жүйелердің қауіпсіздігі мен дайындығын бақылап, визуалды қону жабдықтарының жұмысын тексереді. Қазақстанда теңіз авиациясы жоқ болса да, мұндай білім әскери техника сынағында және жаңа ұшақ үлгілеріне лайық жабдық таңдауда қажет. Сондай-ақ олар әскерилерге ұшыру мен қону рәсімдерін үйретеді.
Ұшақ ұшыру және қондыру маманы
Бұл саладағы мамандар ұшақ ұшуы мен қонуын қауіпсіз ету үшін катапульттар мен тежеу жүйелерін қолданады. Олар визуалды қону белгілерін орнатып, жұмысын үнемі тексереді. Арнайы құралдар арқылы жабдықтың жағдайын бақылап, қажет болғанда тосқауылдар мен кабель жүйелерін қосады. Термин: «аррестор» – қону кезінде ұшақты тоқтатуға арналған арнайы кабель.
Компьютерлік жүйелер инженері/сәулетшісі
Бұл маман күрделі бағдарламалардағы қателерді түзетіп, сервер мен желінің үздіксіз жұмысын қамтамасыз етеді. Ол деректердің қауіпсіздігін қадағалап, әртүрлі жүйелерді бір ортада біріктіреді. Интеграция арқылы әр түрлі бағдарламалар бір-бірімен үйлесімді жұмыс істейді. Мұндай қызметтер Қазақстандағы банктерде, ірі зауыттарда және университеттерде қажет.
Геодезист
Бұл мамандар жер телімдерінің нақты шекараларын өлшеп, мәлімет жинайды. Олар жер бедерінің пішіні мен биіктігін, нүктелердің орналасуын анықтап, карталар мен сызбалар құрастырады. Жұмыс барысында топография туралы білімді пайдаланып, жердің ерекшеліктерін көрсетеді. Қазақстанда олардың еңбегі құрылыс, жол жасау, жер кадастры мен кен орындарын зерттеуде қажет.
Геодезиялық өлшеуші
Бұл салада жұмыс істейтіндер Жердің кең аумақтарын өлшеп, нақты деректер жинайды. Олар жерсерік бақылауларын, ғаламдық навигациялық жүйелерді және лазерлік өлшеу әдістерін пайдаланады. Жиналған мәлімет жаңа карталар дайындауда, жолдар мен көпқабатты үйлер салу жоспарында қажет. Сондай-ақ жер телімдерінің шекарасын анықтау мен табиғи ресурстарды басқаруда да қолданылады.
Құрылыс инженері
Бұл мамандар жолдар, көпірлер мен әуежайлар сияқты нысандардың жобасын құрып, олардың қауіпсіз әрі сапалы салынуын қадағалайды. Сонымен қатар су құбыры мен кәріз жүйесін ұйымдастырып, тұрғындарға қолайлы жағдай жасайды. Жұмыс барысында есеп жүргізіп, сызба салып, материалдардың төзімділігін тексеру қажет. Қазақстанда олар көлік желісін кеңейтуге атсалысып, су ресурстарын тиімді пайдалануға үлес қосады.
Көлік инженері
Бұл мамандар елді мекендер арасындағы қатынасты жақсартуға көмектеседі. Олар жаңа жолдар мен көпірлердің жобасын құрып, құрылыстың тиімді өтуіне жағдай жасайды. Қолданыстағы көшелер мен трассаларды қайта жоспарлау арқылы қозғалыс кедергісіз әрі қауіпсіз бола түседі. Қазақстанда бұл сала замандастардың күнделікті өмірін жеңілдетіп, үлкен қалаларда кептелістерді азайтуға ықпал етеді.
Су/Кәріз инженерi
Бұл мамандар халыққа таза су жеткізуді қамтамасыз етіп, кәріз жүйелерінің дұрыс жұмысын бақылайды. Олар су тасқыны қаупін азайту үшін арнайы шаралар ойластырады және құбыр желілерін есептеп, жобалайды. Жұмыста судың қозғалысын дәл болжауға көмектесетін гидравликалық модельдер қолданылады. Қазақстанда мұндай жұмыс қалалардың жаңа инфрақұрылымын салуда және табиғатты қорғауда үлкен рөл атқарады.
Энергия инженері (жел және күн энергиясынан басқа)
Бұл мамандар жаңа ғимарат салғанда немесе ескісін жөндегенде энергияны дұрыс қолдануға үлес қосады. Олар электр жүйелерін, жылыту мен желдетуді және кондиционерді тиімдірек етеді. Сонымен қатар жарықтандыруды жақсартып, жасыл ғимараттар салуға қатысады. Қазақстанда олардың жұмысы үйлерде де, өндіріс орындарында да маңызды.
Жел энергиясы инженері
Бұл саладағы мамандар жел фермаларына арналған жерасты немесе әуе желілерін жобалайды және құрылыс алаңының техникалық сипаттамасын жасайды. Әр турбинадан келетін қуат арнайы жүйеге қосылып, энергия біркелкі таратылады. Жобалау процесінде сызбалар әзірленіп, желінің қауіпсіздігі мен тиімділігі ескеріледі. Қазақстанда мұндай жұмыс жаңартылатын энергия көздерін дамытуға және аймақтарды тұрақты электрмен жабдықтауға көмектеседі.
Күн энергиясы жүйелерінің инженері
Бұл мамандар әртүрлі ғимараттарда күннен қуат алу мүмкіндігін бағалап, оның қаншалықты тиімді болатынын анықтайды. Олар жаңа үйлерге де, бұрын салынған ғимараттарға да ыстық су мен жылу беретін жүйелерді жобалайды. Жұмыста жергілікті климаттың ерекшелігін, ғимараттағы энергия қажеттерін және арнайы физикалық заңдарды ескереді. Қазақстанда мұндай мамандық экологияға пайдалы әрі үнемді энергия көздерін дамытуға үлес қосады.
Робототехника технигі
Бұл мамандар зауыттарда және өндіріс алаңдарында роботтық жабдықтарды құрастырады, орнатады әрі сынақтан өткізеді. Олар автоматтандырылған жүйелердің үздіксіз жұмысын тексеріп, қажет болса жөндеу жұмыстарын жасайды. Мұндай еңбек өндірістегі процестерді жеделдетуге және қауіпсіздікті күшейтуге ықпал етеді. Қазақстанда олар машина жасау, тағам цехтары мен көлік өнеркәсібінде сұранысқа ие.
Қоршаған ортаны қорғау инженериясының технологы және технигі
Бұл мамандар инженерлер мен ғылыми қызметкерлердің жетекшілігімен табиғатты қорғауға арналған жабдықтарды сынап, олардың дұрыс жұмыс істеуін бақылайды. Олар қалдықтарды өңдейтін қондырғыларды бейімдеп, ластанған жерлерді қалпына келтіру шараларына қатысады. Сондай-ақ табиғатты тазалауға арналған құрылғыларды жетілдіру ісіне атсалысады. Қазақстанда олар өнеркәсіп орындарында, арнайы зертханаларда және экологиялық мекемелерде қызмет ете алады.
Нанотехнология инженер-технологы және технигі
Бұл мамандар өндірістік үдерістерді жүзеге асырып, арнайы жабдықтар арқылы ерекше құрамды материалдар мен құрылғыларды сынақтан өткізеді. Олар наноөлшемді объектілерді басқару үшін жоғары дәлдіктегі микроскоптарды пайдаланады. Наноөлшем – бір метрдің миллиардтан бір бөлігіне тең өте кішкентай өлшем. Қазақстанда бұл сала ғылыми орталықтарда, заманауи өндіріс орындарында және медициналық зертханаларда дамып келеді. Мұндай жұмыс бағыттары жаңа материалдар құруға және олардың сапасын арттыруға мүмкіндік береді.
Материалтанушы
Бұл мамандар табиғи және жасанды заттардың құрылымын зерттеп, олардың химиялық қасиеттерін түсіндіреді. Олар металдар, керамика, шыны және полимерлермен тәжірибе жасап, мықтылықты арттырудың немесе жаңа қасиет берудің жолдарын іздейді. **Құрама материал (композит)** – бірнеше затты біріктіру арқылы жасалған ерекше өнім. Мұндай еңбектің нәтижесі Қазақстандағы құрылыс, электроника және машина жасау салаларына пайдасын тигізеді.
Ядролық техник
Бұл мамандар ядролық физиктер мен инженерлерге зертханалық жұмыстарда және электр энергиясын өндіруде көмектеседі. Олар арнайы құрылғыларды іске қосып, техникалық жағдайын тексереді және сапасын бақылап отырады. Сонымен қатар радиация деңгейін өлшеп, қауіпсіз орта қалыптастыруға үлес қосады. Қазақстанда олар энергетика саласында да, ғылыми-зерттеу орталықтарында да қызмет атқарады.
Техникалық жазушы
Бұл маман түрлі техникалық құжаттарды құрастырады: мысалы, жабдықтың пайдалану нұсқаулығы мен техникалық қызмет көрсету ережелері. Сонымен қатар мәтінді бөлімдерге бөледі және беттеу үлгісін реттеуге қатысады. Өндіріс, мұнай-газ, машина жасау немесе ақпараттық технологиялар сияқты салаларда оның еңбегі кең қолданылады. Осы құжаттардың арқасында пайдаланушылар құрылғыларды дұрыс әрі қауіпсіз пайдаланып, жұмысын жеңіл меңгереді.
Аудио және бейне техник маманы
Бұл саладағы кәсіби адамдар микрофондар, дыбыс күшейткіштер, бейнекамералар мен мониторларды орнатады және олардың дұрыс жұмыс істеуін қадағалайды. Олар сымдарды қосып, дыбыс пульті арқылы әуенді ретке келтіреді. Жұмыс барысында техника тек орнатылып қана қоймай, іс-шара аяқталғанда қайта жиналады. Мұндай қызмет концерттерде, спорттық жарыстарда, ресми кездесулерде және подкаст жазылымдарында қолданылады.
Таратылым технигі
Бұл маман телерадио бағдарламалары үшін техникалық жүйелерді орнатып, олардың тұрақты жұмысын қамтамасыз етеді. Ол дыбыс пен бейне сапасын бақылап, қажет кезде деңгейін өзгертеді. Сондай-ақ спутниктік немесе микротолқынды жабдық арқылы хабар таратуға қатысады. Осындай еңбектің арқасында Қазақстандағы арналар көрермендер мен тыңдармандарға сапалы мазмұн ұсынады.
Дыбыс инженер-технигі
Бұл саладағы мамандар дыбысты жазуға, біріктіруге және өңдеуге арналған құрылғыларды орнатып, басқарады. Олар театр қойылымдарында, телебағдарламаларда және бейнефильмдерде әуен, дауыс пен арнайы дыбыс әсерлерін келісімге келтіреді. Монтаж кезінде әр дыбыс жолы реттеліп, қажетсіз бөліктер қысқартылып немесе ауыстырылады. Қазақстанда бұл мамандық телерадио саласында, мәдениет орталықтарында, сондай-ақ спорттық іс-шараларда маңызды орын алады.
Жарық технигі
Бұл мамандар сахнада немесе студияда жарықты орнатып, қажет болғанда қайта реттейді. Олар пульт пен арнайы жабдық арқылы жарықтың күшін қадағалайды. Шамдарды бағыттап, түрлі түсті сүзгілерді қосып, сахнаға ерекше әсер береді. Бұл жұмыс кино, телестудия және концерттер кезінде көріністі әсерлі көрсетуге көмектеседі.
Радиациялық терапевт
Бұл саладағы мамандар науқастарға сәулелік емді дәрігердің нұсқауы бойынша жүзеге асырады. Олар алдымен диагноз бен ем жоспарын қарап шығып, арнайы бекіту құралдары мен қорғаныс жабдықтарын әзірлейді. Кейін емдеу аймағын нақты табуға және сәулелендіру мөлшерін есептеуге қатысады. Мұндай жұмыс қатерлі ісіктерді тежеуге, әрі адамдарға өмір сүру сапасын жақсартуға көмектеседі.
Радиолог
Бұл мамандар арнайы құрылғылар арқылы ағзаның ішкі құрылымын көріп, денсаулықтағы өзгерістерді анықтайды. Олар рентген, магниттік-резонанстық томография және ультрадыбысты пайдаланып, диагноз қояды. Кейбір жағдайларда шағын медициналық процедуралар жүргізіп, үлгілер алуы мүмкін. Қазақстанда мұндай қызметтер негізінен ауруханалар мен заманауи диагностикалық орталықтарда көрсетіледі.
Ядролық медицина технологы
Бұл маман адамдардың денсаулығын тексеру үшін радиоактивті заттарды пайдаланады. Ол арнайы құралдармен науқасқа берілетін мөлшерді есептеп, дайын ерітінді жасайды. Қан көлемін немесе эритроциттердің өмір сүруін зерттей отырып, нақты нәтижелер алуға көмектеседі. Ядролық медицина Қазақстанда ауруларды ерте анықтауда маңызды бағыт болып саналады.
Радиологиялық технолог
Бұл мамандар денсаулық сақтау саласында бейнелеу зерттеулерін орындайды. Олар рентген түсіріп, компьютерлік томография жасайды және кейде ағзаға қауіпсіз заттарды енгізеді. Мұндай тексерулер ішкі мүшелердің жағдайын анық көрсетеді. Қазақстанда олар ауруханалар мен диагностикалық орталықтарда дәрігерлерге науқастарды дұрыс тексеруге көмектеседі.
Магниттік-резонанстық томография технологы
Бұл маман медициналық бейнелеу құрылғысын басқарып, суреттердің айқын шығуын қадағалайды. Ол тексеру алдында адаммен сөйлесіп, не істелетінін түсіндіреді және үстелге дұрыс жатқызады. Кейде арнайы дәріні тамыр арқылы енгізіп, ағзаның кей бөлігін анық көрсетуге көмектеседі. Бұндай қызмет Қазақстандағы ауруханаларда дертті дұрыс анықтауға мүмкіндік береді.
Көтерме және өндірістік сату өкілі, техникалық және ғылыми өнімдер бойынша
Бұл мамандық иелері биология, химия немесе электроника салаларына қатысты техникалық тауарларды ұйымдарға ұсынады. Олар өнімнің жұмыс істеу тәсілін түсіндіріп, тапсырыс беруге көмектеседі және келісімдерге қатысады. Көбіне күрделі құрылғылардың ерекшеліктерін сипаттап, ғылыми жабдықтың қай жерде қолданылатынын айқындайды. Қазақстанда оларды ауруханаларда, өндіруші зауыттарда немесе зертханалық құрал жеткізетін компанияларда кездестіруге болады.
Ауыл шаруашылығы техникасының операторы
Бұл салада жұмыс істейтіндер жер жыртып, тұқым сеуіп, өнім жинаумен айналысады. Олар малды азықтандыруға, айдап бағуға және қора тазалауға көмектеседі. Кейде шөпті престеп буу немесе астықты бастыру үшін арнайы жабдықты да қолданады. Қазақстанда мұндай мамандар егіншілікті дамытуға және мал шаруашылығын жақсартуға маңызды үлес қосады.
Ағаш кесу жабдықтарының операторы
Бұл маман орманда ағаштарды кесіп, бұтақтарды тазартуға арналған арнайы техниканы басқарады. Ол бульдозер қалағы мен арқанды жүйені пайдаланып, діңдерді құлатып әрі сүйреп жеткізеді. Кейде тіркемелі құрылғылар арқылы бөренелерді тиеп, түсіріп немесе жинауға қатысады. Грейппл секілді қондырғылар ірі ағаштарды жылжытып, Қазақстандағы орман шаруашылығында жұмысты жеңілдетеді.
Мұнара операторы, мұнай және газ
Бұл мамандар бұрғылау мұнарасындағы жабдықты басқарып, сұйықты ұңғымаға айдайтын сорғыларды іске қосады. Олар қысымды қадағалап, жұмыс барысының қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Бұрғылау ерітіндісі жыныстарды сыртқа шығарып, қазаншұңқыр қабырғасын ұстап тұрады. Осындай еңбек Қазақстандағы мұнай-газ өндірісінде пайдалы қазбаларды барлауға және игеруге мүмкіндік береді.
Мұнай және газ бұрғылау қондырғысының операторы
Бұл саладағы жұмыс иелері мұнай мен газды іздеу немесе өндіру кезінде күрделі бұрғылау жабдықтарын басқарады. Олар ұңғымалар қазып, жер астынан арнайы цилиндр түріндегі өзек үлгілерін шығарады. Бұл үлгілер арқылы геологтар жер қабатын зерттеп, пайдалы қазбалардың орналасуын анықтайды. Мұндай мамандардың еңбегі Қазақстандағы мұнай-газ өндірісіне қажетті маңызды қадамдардың бірі болып саналады.
Қызмет көрсету қондырғысының операторы, мұнай және газ
Бұл мамандар мұнай және газ кен орындарында жабдықтарды басқарып, ұңғымадан мұнайдың ағынын арттырады немесе тұрып қалған құбырлар мен құралдарды шығарады. Олардың жұмысына арнайы «фишинг» деп аталатын операциялар да кіреді, ол бөгде затты ұңғымадан алуға көмектеседі. Мұндай қызмет өндірістің тоқтамай жүруін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, олардың тәжірибесі қауіпсіздік пен жұмыстың тұрақтылығына ықпал етеді.
Мұнай мен газдан басқа жер бұрғылаушы
Бұл маман жер қабатында түрлі бұрғылау қондырғыларымен жұмыс істейді. Ол жерасты суын немесе тұз кенін табу үшін тесіктер жасап, зерттеу кезінде табиғи үлгілерді алады. Мұндай үлгі жердің құрамын анықтауға мүмкіндік береді және геологтарға пайдалы ақпарат береді. Бұл қызмет құрылыс пен кен өндіруде қажет, сондай-ақ жарылыс жұмыстарын дайындауда қолданылады.
Механиктер, орнатушылар және жөндеушілердің бірінші деңгейдегі жетекшісі
Бұл маман зауыттарда немесе сервистік орындарда техник мамандардың жұмысын үйлестіреді. Ол тапсырмаларды бөліп, олардың уақтылы әрі дұрыс орындалуын қадағалайды. Кейде клиенттерге қандай қызмет алу тиімді екенін түсіндіріп береді. Мұндай қызмет иелерін көлік жөндейтін орталықтардан немесе тұрмыстық техника шеберханаларынан кездестіруге болады. Жұмыс барысын нақты реттеу арқылы командада тәртіп пен нәтижеге қол жеткізуге көмектеседі.
Механикалық есік жөндеуші
Бұл мамандар ғимараттарға автоматты есік жүйелерін орнатып, оларды үнемі тексеріп отырады. Олар гидравликалық есіктерді реттейді және гараж қақпаларын жөндейді. Көбіне қызметі сауда орталықтарында, өндіріс орындарында немесе тұрғын үйлерде сұранысқа ие. Олардың еңбегі күнделікті өмірде қолайлы әрі қауіпсіз орта құруға көмектеседі.
Машина жөндеуші
Бұл саладағы мамандар өндіріс орындарында машиналардың ұзақ әрі тұрақты жұмысын қадағалайды. Олар құрылғыларды майлап, уақыт өткенде тозған бөлшектерді ауыстырады. Сонымен қатар жоспарлы тексерістер арқылы ақауларды ерте анықтап, істен шығудың алдын алады. Қазақстандағы зауыттарда олардың еңбегі өнімнің сапасын сақтауға және жұмыстың тоқтап қалмауына көмектеседі.
Отқа төзімді материалдар жөндеуші
Бұл маман зауыттардағы пештерді, қазандықтарды, конвертерлерді және балқыту шөміштерін қалпына келтіреді немесе жаңадан құрастырады. Ол ішкі қабырғаларды жөндеп, отқа төзімді қоспаларды қолдана отырып, жабындыны ауыстырады. Осындай жұмыс металлургия мен энергетика саласында жиі қажет. Нәтижесінде өндірістегі жылу қондырғылары сенімді әрі ұзақ уақыт қызмет етеді.
Электр желісі монтаждаушысы және жөндеушісі
Бұл мамандар ауыл мен қалада жарық беретін сымдар мен кабельдерді орнатып, ақауларын жөндейді. Қажет болса, олар бағаналар мен биік мұнараларды да тұрғызады. Мұндай желілер станциядан үйлерге, мектептерге және дүкендерге электр жеткізеді. Қазақстандағы елді мекендер осы еңбектің арқасында тұрақты жарық пен энергия алады.
Телекоммуникация желісінің монтаждаушысы және жөндеушісі
Бұл мамандық иелері байланыс желілерін тартып, зақымданған кабельдерді жөндейді. Олар талшықты-оптикалық сымды орнатып, арнайы құрылғылар арқылы қосылыстың сапасын бақылайды. Жарық сигналын өткізетін өте жұқа әйнек немесе пластик талшық интернет жылдамдығы мен телефон байланысын жақсартуға көмектеседі. Қазақстанда олардың еңбегі адамдардың тұрақты онлайн қарым-қатынасы мен сапалы байланысын қамтамасыз етеді.
Музыкалық аспаптарды жөндеуші және күйге келтіруші
Бұл маман әртүрлі музыкалық аспаптарды қайта жөндеп, олардың әуезді дыбыс беруіне көмектеседі. Ол ішекті, үрмелі немесе ұрмалы аспаптардың бөлшектерін қалпына келтіреді және дыбысты дұрыс шығуы үшін оларды реттейді. Кейде фортепианоны күйге келтіріп, оның үнін стандартқа сәйкестендіреді. Қазақстандағы өнер мектептері мен мәдениет үйлерінде мұндай еңбек орындаушылардың сапалы дайындалуына ықпал етеді.
Жалпы техникалық қызмет көрсету және жөндеу жұмысшысы
Бұл маман әртүрлі ғимараттар мен жабдықтардың дұрыс жұмыс істеуі үшін маңызды рөл атқарады. Ол құбырларды жалғап, дәнекерлеу жұмыстарын орындайды және электр немесе механикалық құрылғыларды жөндейді. Кейде жаңа қондырғыларды орнатып, оларды туралап баланстайды. Мұндай қызмет зауыттарда, мектептерде, ауруханаларда немесе кеңселерде қажет болып, күнделікті өмірді қауіпсіз әрі жайлы етуге көмектеседі.
Коммерциялық сүңгуір
Бұл мамандар су астында арнайы ауамен жабдықталған жүйе арқылы немесе баллон көмегімен жұмыс істейді. Олар дәнекерлеу, бұрғылау сияқты жұмыстар жасап, түрлі құрал-жабдық орнатады. Кейде су астындағы құрылымдарды тексеріп, тәжірибе жүргізеді немесе теңіз тіршілігін суретке түсіреді. Қазақстанда олардың еңбегі кеме жөндеу мен порт айлақтарындағы техникалық жұмыстарда жиі қолданылады.
Сигнал және жол ауыстырғыштарын жөндеуші
Бұл мамандар теміржолдағы электрлі шлагбаумдар мен бағдаршамдық жүйелерді орнатып, тексеріп және жөндейді. Олар бағыттамаларды уақтылы қарап, ақауларды сынақ арқылы анықтайды. Әрбір құрылғы дұрыс істемесе, пойыз қозғалысына қауіп төнуі мүмкін, сондықтан техникалық бақылау өте маңызды. Осындай қызметтің арқасында пойыздар бір жолдан екіншісіне қауіпсіз ауысып, қозғалыс ретімен жалғаса береді.
Геотермалдық техник
Бұл мамандар жер қойнауындағы жылумен жұмыс істейді. Олар электр қуатын шығаратын қондырғыларды бақылайды және ақау шықса жөндеп береді. Сонымен қатар үйлер мен кеңселерге орнатылатын жылу сорғыларын тексеріп, күтіп ұстайды. Қазақстанда мұндай мамандар жасыл энергияны дамытуға үлес қосып жүр.
Ұшақ құрылымы, беттері, жабдықтау және жүйелер құрастырушысы
Бұл мамандар ұшақтың қанаттарын, құйрығын, фюзеляжын және қонуға арналған тіректерін жинап, бекітеді. Олар бөлшектерді дәл қосып, басқару жабдықтары мен желдету жүйелерін орнатады. Әрбір қадам ұшудың қауіпсіздігі мен тұрақтылығына әсер етеді. Қазақстанда мұндай жұмыс әуе қатынасының дамуына үлкен үлес қосады.
Электромеханикалық жабдық құрастырушысы
Бұл жұмыс иелері электр мен механиканы біріктіретін құрылғыларды жинап, реттеумен айналысады. Олар сервомеханизмдер мен гироскоптарды құрастырып, динамометрлер мен магниттік барабандарды да сәйкестендіреді. Қозғалысты іске қосатын арнайы тетіктер — актуаторлар да олардың қолынан өтеді. Мұндай мамандық Қазақстандағы өнеркәсіп пен тұрмыстық техника өндірісінде маңызды орын алады.
Қозғалтқыш және басқа машиналар құрастырушысы
Бұл маман зауытта немесе цехта қозғалтқыш пен турбинаны біріктіріп, дайын механизм жасайды. Ол бөлшектердің дұрыс орнығып тұрғанын тексеріп, қателік шықса түзетеді. Жиналған машина құрылыс пен тау-кенде, тоқыма фабрикасында немесе қағаз өндіретін кәсіпорында қолданылады. Осындай жұмыс барысында техниканың сенімді жұмыс істеуі қамтамасыз етіледі.
Құрылымдық металл құрастырушы және орнатушы
Бұл мамандар металлдан жасалған бөліктерді дайындап, оларды дұрыс орнату және бір-біріне сәйкестендірумен айналысады. Олар бөлшектерді кесіп, пішіндеп, дәнекерлеп, конструкцияны мықты етеді. Мұндай жұмыс үлкен ғимарат қаңқасын тұрғызғанда немесе көпір жасағанда қажет. Қазақстанда мұндай еңбек зауыттар мен құрылыс алаңдарында жиі кездеседі.
Уақыт өлшеу құрылғыларын құрастырушы және реттеуші
Бұл мамандар өте мұқият жұмыс істеп, уақыт өлшейтін құрылғыларды жинайды және реттейді. Олар цифрлық сағаттағы немесе басқа тұтынушылық құрылғылардағы ұсақ бөлшектердің дәлдігін тексереді. Нәзік бөліктерді құрастыру кезінде кішкене қателік те құрылғының дұрыс жүрмеуіне әкелуі мүмкін. Қазақстанда мұндай мамандарды тұрмыстық техника зауыттарында немесе зертханалық құрал-жабдық шығаратын өндірістерде кездестіруге болады.
Металл және пластик кесу, тескіш және престеу станоктарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл маман зауыттағы металл мен пластикпен жұмыс істейтін арнайы станоктарды баптап, басқарады. Ол кесу, тесу, ию және түзеу сияқты процестерді орындап, құралдардың ақаусыз жүруін қадағалайды. «Штамптау» деп аталатын әдіс арқылы материалдан қажет пішіндер алынады. Мұндай жұмыс Қазақстандағы машина жасау мен құрылыс материалдарын шығаруда жиі кездеседі.
Бұрғылау және бұрғылау станоктарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман металл мен пластик бөлшектерінде бұрғылау, кеңейту және тегістеу сияқты жұмыстарды орындайды. Ол станокты дұрыс баптап, бұйымдағы тесіктердің өлшемін дәл сақтайды. «Реамдау» деп аталатын тәсіл тесікті нақтылап, оның бетін тегіс етеді. Мұндай міндеттер машина жасау кәсіпорындары мен құрылыс өндірісінде жиі қажет болады.
Тегістеу, жылтырату және өңдеу станоктарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман зауытта металл мен пластик бөлшектерін өңдеуге қатысады. Ол арнайы құралды дұрыс баптап, артық шығатын кішкентай бөліктерді кетіреді және қырларын анық етіп шығарады. Сондай-ақ бөлшектерді тегістеп, жылтыратып, сапасын жақсартады. Мұндай жұмыс машина жасау мен тұрмыстық техника өндірісінде қажет.
Токарь және жону станоктарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман станоктарды дұрыс баптап, үздіксіз жұмысын бақылайды. Ол металл мен пластмассадан жасалған сымдар немесе шыбықтарды жонып, бұрғылап немесе ойық салады. Жону барысында бөлшектің артық материалы алынып, қажетті пішін қалыптасады. Мұндай еңбек қосалқы бөлшектер шығаратын өндірістерде де, жөндеу шеберханаларында да қажет.
Фрезерлеу және жону станоктарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман металл мен пластмассадан жасалған бөлшектерді өңдейтін станоктарды баптап, іске қосады және жұмыс процесін бақылайды. Ол кесу құралдарын дұрыс орнатып, дайындаманы өлшеміне сай өңдеп, оған ойық немесе ерекше пішін бере алады. Фрезерлік жұмыс кезінде айналмалы кескіш артық қабатты алып тастайды, ал ажарлау арқылы беті тегіс болады. Мұндай еңбек машина жасау зауыттарында, құрылыс техникасын өндіруде және әртүрлі металл бұйымдарын дайындауда қажет.
Металл және пластик бойынша көп станокты баптаушы, оператор және қызмет көрсетуші
Бұл маман зауытта металл мен пластиктен бөлшек өндіру үшін бірнеше түрлі кесу және қалыптау құрылғыларын басқарады. Ол машиналарды алдын ала баптап, олардың дұрыс жұмыс істеуін тексереді. Қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтау қажет, себебі роботтар мен құралдар жоғары жылдамдықпен қозғалады. Мұндай еңбек машина жасау мен тұрмыстық техника өндірісінде маңызды рөл атқарады.
Дәнекерлеуші
Бұл сала мамандары металды арнайы құралдармен пісіреді, кеседі немесе қыздыру арқылы біріктіреді. Олар жалын арқылы бөлшектерді қажетті формаға келтіреді және бұйымдағы ойықтар мен тігістерді толтырады. Мұндай жұмыс машина жасау мен құрылыс орындарында жиі кездеседі, себебі ол берік әрі сенімді өнім шығаруға көмектеседі.
Дәнекерлеу, дәнекерлеу және пісіру машиналарын баптаушы, оператор және қызмет көрсетуші
Бұл мамандар металл бөлшектерін біріктіру үшін дәнекерлеу, пісіру немесе қыздыру қондырғыларын баптап, басқарады. Олар арнайы жабдықтармен және лазерлі кесу құрылғыларымен жұмыс істеп, металдың дәл формасын жасайды. Жоғары температурада металды қыздыру арқылы оның беріктігін күшейтеді. Мұндай еңбек Қазақстандағы құрылыс, машина жасау және металл өңдеу салаларында үлкен маңызға ие.
Жылу өңдеу жабдықтарын баптаушы, оператор және қызмет көрсетуші, металл және пластик
Бұл маман металл мен пластик бөлшектерді қыздыру арқылы өңдейді. Ол пештерді, жалынмен шынықтыру жабдықтарын немесе вакуумдық құрылғыларды реттеп, жұмысқа қосады. Жиі қолданылатын әдістердің бірі – шынықтыру, ол қаттылығын арттырып, ұзақ пайдалануға мүмкіндік береді. Мұндай жұмыс Қазақстандағы зауыттарда, әсіресе машина жасау өндірісінде қажет.
Құрал қайраушы
Бұл маман металл заттарды тегістеп, жылтыратады және өткірлейді. Ол арнайы станоктарда құралды өңдеп, оның сапасы мен дәлдігін күшейтеді. Мұндай жұмыс машина жасау мен құрылыс өндірісінде сұранысқа ие. Тегістеу кезінде бұйымның артық бөлігі алынып, оған нақты пішін мен өткірлік беріледі. Бұл еңбек шыдамдылық пен ұқыптылықты талап етеді.
Синтетикалық және шыны талшықтарды экструзиялау және қалыптау машинасының операторы
Бұл мамандар өндірісте қолданылатын арнайы машиналарды басқарады. Олар сұйық полимер немесе вискозаны өңдеп, ұзын жіп тәрізді талшық қалыптастырады. Экструзия деп аталатын әдіс материалды қысыммен өткізіп, жаңа пішін жасауға мүмкіндік береді. Қазақстанда мұндай жұмыс тоқыма саласында және шыны талшықтан жасалған құрылыс материалдарын шығаруда қолданылады.
Ағаш модель жасаушы
Бұл салада жұмыс істейтіндер ағаштан бұйымдардың толық көлемдегі не шағын үлгілерін дәл жасап шығарады. Олар макеттерді құрастырғанда ағаш қондырғыларын дайындайды, өлшемдерді есептеп, бөлшектерге дұрыс пішін береді. Мұндай шеберлік көбіне инженерия мен дизайнда қолданылады, сондықтан Қазақстанда жаңа өнімді сынау алдында жиі қажет болады.
Ағаш үлгі жасаушы
Бұл саладағы маман ағаштан құйма жасауға арналған үлгілерді ойластырып, жоспарлайды және құрастырады. Ол ағашты кесіп, өлшемдерін дәл есептеп, бөлшектерді құм қалыпқа сай етіп жинайды. Үлгі уақытша пішін ретінде қолданылады, кейін сол арқылы балқытылған металл құйылады. Мұндай жұмыс металлургия мен машина жасау өндірісінде үлкен рөл атқарады, себебі дұрыс дайындалған үлгісіз сапалы құйма шығару мүмкін емес.
Электр станциясының операторы
Бұл маман электр стансасындағы қондырғыларды басқарып, олардың тұрақты жұмысын бақылайды. Ол турбиналарды реттеп, генераторлар мен қосалқы жабдықтардың дұрыс істеуін қадағалайды. Генератор механикалық күшті электр қуатына айналдырады, ал турбина осы процеске қозғалыс береді. Мұндай қызмет елдімекендер мен зауыттардың жарық пен энергияға үздіксіз қол жеткізуіне қажет.
Гидроэлектр станциясының технигі
Бұл мамандар су электр станцияларындағы жұмыс барысын басқарады және энергия өндірілуін қадағалайды. Олар турбина, сорғы, клапан сияқты жабдықтарды іске қосып, олардың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Жабдықтың көрсеткіштерін бақылап, қажет болғанда түзетулер енгізеді және жөндеу жұмыстарын орындайды. Қазақстанда су ресурстарын тиімді пайдалану үшін олардың еңбегі маңызды рөл атқарады.
Су және ағынды суларды тазарту қондырғылары мен жүйелерінің операторы
Бұл мамандар су мен ағынды сулардың тазарту жүйелерін басқарады. Олар арнайы тақталар арқылы сорғы мен сүзгілердің жұмысын қадағалап, барлық жабдықтың ретімен жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Нәтижесінде халыққа таза ауыз су беріледі, ал тұрмыстық және өндірістік қалдық сулар қауіпсіз деңгейде төгіледі. Мұндай қызмет экологияны сақтауға және қалалардағы тұрмыс жағдайын жақсартуға тікелей әсер етеді. Термин: «технологиялық процесс» – белгілі мақсатқа жету үшін рет-ретімен орындалатын іс-әрекеттер жиынтығы.
Химиялық зауыт және жүйе операторы
Бұл мамандар химиялық процестерді толық басқарып, зауыттағы машиналардың жүйелі жұмысын қамтамасыз етеді. Олар қысым мен температураны бақылап, қажет кезінде параметрлерді реттейді. Сонымен қатар шикізаттың үздіксіз берілуі мен дайын өнімнің шығуын қадағалайды. Қазақстандағы мұнай-химия комбинаттарында және тыңайтқыш зауыттарында олардың еңбегі өндірістің сапасы мен қауіпсіздігі үшін шешуші рөл атқарады.
Газ зауытының операторы
Бұл маман газды өңдеп, оны тұрғындарға тұрақты жеткізуге үлес қосады. Ол компрессорларды басқарып, негізгі құбырлардағы қысымды белгіленген деңгейде ұстайды. Жұмыс барысында әр көрсеткіш бақылауға алынып, қауіпсіздік талаптары қатаң сақталады. Осындай еңбектің арқасында энергия жүйесі әлдеқайда сенімді жұмыс істейді.
Мұнай сорғы жүйесінің операторы, мұнай өңдеу зауытының операторы және өлшеуші
Бұл қызмет иелері мұнай өңдеу қондырғыларын басқарып, олардың дұрыс жұмыс істеуін бақылайды. Олар қоймадағы мұнай көлемін өлшеп, сынақтар жүргізеді. Сондай-ақ құбыр жүйесіндегі қысымды реттеп, ағынды қадағалайды. Осындай міндеттер Қазақстандағы энергетика тұрақтылығына үлес қосады.
Медициналық құрал-жабдық технигі
Бұл маман әртүрлі медициналық құрылғыларды жасап, жөндейді және олардың адамның денесіне сай болуын қадағалайды. Ол протездер, брейстер мен табанға арналған тіректерді дайындайды, сондай-ақ олардың күнделікті қолдануға ыңғайлы және сенімді болуын қамтамасыз етеді. Мұндай құралдар қозғалысы шектеулі жандарға жүріп-тұруды жеңілдетеді немесе отадан кейін тезірек сауығуға көмектеседі. Қазақстанда мұндай қызмет түрі медициналық орталықтар мен арнайы клиникаларда қолданылады, сондықтан ол адамдардың өмір сапасын жақсартуға үлкен үлес қосады.
Офтальмологиялық зертхана технигі
Бұл мамандар линзаларды кесіп, тегістеп, жылтырата алады. Олар дайын элементтерді көзілдіріктің қаптамасына орналастырады және линзаны дәл келтіреді. Оптикалық бөлшектер жарықтың бағытын өзгертуге көмектеседі, сондықтан көзге дұрыс бейне түседі. Қазақстанда олардың еңбегі медициналық мекемелерде де, оптика салондарында да қажет, өйткені олар тұрғындарға сапалы көзілдірік пен линзалар ұсынады.
Жартылай өткізгіш өңдеу технигі
Бұл саладағы мамандар электронды құрылғылардың негізін құрайтын материалдармен жұмыс істейді. Олар кремний кесектерін арнайы пешке салып, кристалл өсіру камерасындағы параметрлерді қадағалайды. Сондай-ақ рентген құрылғысын қолданып, кристалл осін анықтайды және кесілген пластиналарды химиялық ерітінділерде тазартып, жылтыратады. Қазақстанда мұндай мамандар электроника зауыттарында, ғылыми зертханаларда және жаңа технологияларды дамыту бағыттарында қажет.
Компьютерлік сандық басқарылатын құрал операторы
Бұл маман өндірістегі станоктарды арнайы бағдарлама арқылы іске қосып, металл, пластмасса, ағаш немесе тас бөлшектерін дәл өңдейді. Ол жұмыс алдында құралдарды баптап, өлшемдердің дұрыс шығуын тексереді және процесте ақауларға жол бермеуге тырысады. Мұндай жұмыс машина жасау мен өндірістік салада жиі кездеседі. Бағдарламамен басқару құралдардың қозғалысын автоматты түрде реттеуге мүмкіндік береді.
Компьютерлік сандық басқарылатын құрал бағдарламашысы
Бұл қызмет өндіріске арналған станоктардың жұмысын басқару бағдарламаларын жазумен байланысты. Мұндай адам материалдарды кесу немесе өңдеу үдерісін компьютер арқылы дәл реттеп, зауыттағы үрдісті жылдам әрі сапалы етеді. Қажет болса, ол құралды баптап немесе оған техникалық қызмет көрсете алады. Бұл мамандық машина жасау мен металл өңдеу саласында жиі қажет.
Тас кесуші және оюшы, өндіріс
Бұл саладағы шеберлер тасты сызба мен үлгіге қарап өңдейді. Олар қасбеттерде, ескерткіштерде және сәндік бөлшектерде қолданылатын пішіндерді жасайды. Жұмыс барысында қашау арқылы қатты материалға өрнек не қажет форма беріледі. Мұндай еңбек сәулет пен құрылысқа ғана емес, қолданбалы өнерге де пайдалы.
Шыны үрлеуші, қалыптаушы, иіп өңдеуші
Бұл кәсіп иесі балқытылған әйнекті үлгіге қарап бағыттайды. Ол қызған материалды созып, иіп не қалыпқа құйып, жаңа пішін шығарады. Осы әдістер арқылы шам плафондары, үйге арналған ыдыстар және әшекей бұйымдар жасалады. Суыған кезде әйнек берік әрі жарқырап көрінеді.
Жол қозғалысы технигі
Бұл саладағы мамандар жолдағы көлік қозғалысын зерттеп, ағымның көлемін және орташа жылдамдықты анықтайды. Олар бағдаршам жұмысының тиімділігін бағалап, көшелерде жарық жеткілікті ме екенін тексереді. Мұндай деректер жол қауіпсіздігін көтеруге көмектеседі және жаңа көшелерді жоспарлау кезінде қолданылады. Қазақстан қалаларындағы жолдарды ыңғайлы әрі қауіпсіз ету үшін олардың еңбегі маңызды.
Авиация инспекторы
Бұл маман ұшақтардың жағдайын және техникалық қызмет көрсету тәртіптерін мұқият бақылайды. Ол әуе навигациялық құралдары мен байланыс жабдықтарының дұрыс жұмысын тексеріп, ережелерге сәйкестігін анықтайды. Негізгі міндеті – ақаулардың алдын алу және қауіпсіз сапарға жағдай жасау. Қазақстанда мұндай жұмыс әуе компаниялары мен әуежайларда жүзеге асырылады және ол жолаушылардың сенімділігін арттырады.
Газ компрессоры және газ айдау станциясының операторы
Бұл мамандар бу, газ немесе электр қозғалтқышымен жұмыс істейтін үлкен компрессорларды басқарады. Олар табиғи газ, бутан, азот пен сутекті сығып, тасымалдауға жауап береді. Жұмыс барысында қысымды бақылап, жабдықтың қауіпсіздігін тексереді және ақау шықса, уақытында шешім қабылдайды. Қазақстанда мұндай қызмет энергетика мен мұнай-газ өндірісінде қажет.
Сорғы операторлары, ұңғыма сорғыларынан басқа
Бұл жұмыс иесі арнайы сорғыларды басқарып, сұйықтықтар мен газдардың дұрыс бағытта қозғалуын қамтамасыз етеді. Ол қысымды реттеп, қондырғының үздіксіз жұмысын бақылап отырады. Сорғы арқылы мұнай, химиялық қоспалар немесе басқа материалдар өндіріс үдерісіне жеткізіледі. Мұндай іс көбіне зауыттарда және Қазақстандағы ірі өндіріс орындарында қажет.
Әуе экипажының офицері
Бұл әскери саладағы мамандар ұшудың әр кезеңін басқарып, тапсырмалардың дұрыс орындалуын қадағалайды. Олар ұшақтағы байланыс пен радар жүйесін қолдана отырып, спутник арқылы ақпарат алмасады және қажет жағдайда қарсылас сигналын бұғаттайды. Сондай-ақ қару-жарақ пен қорғаныс жүйелерін іске қосып, әр рейс алдында және кейін техниканы мұқият тексереді. Олардың міндетіне барлау жүргізу, жүк пен әскерді жеткізу, сонымен бірге іздестіру-құтқару шараларын үйлестіру кіреді.
Артиллерия және зымыран офицері
Бұл мамандар әскер құрамындағы сарбаздармен және қару жүйелерімен жұмыс істейді. Олар шайқас жоспарын жасап, артиллерияны және әуе шабуылына қарсы кешендерді дұрыс орналастырады. Кейде байланыс жүйелерін басқарып, оқ-дәріні қауіпсіз сақтау мен күзеттеуді қадағалайды. Қазақстан Қарулы Күштерінде олардың еңбегі елдің қорғанысын күшейтуге көмектеседі.
Әуе экипажының мүшесі
Бұл қызмет өкілдері ұшақ бортында түрлі міндеттерді атқарып, тапсырманың орындалуына үлес қосады. Олар байланыс пен анықтау құралдарын басқарып, қажет болса қарсы тараптың сигналдарын бөгейді. Ұшар алдында, әуеде және қонғаннан кейінгі тексерулерді жүргізіп, қауіпсіздік шараларын қадағалайды. Сондай-ақ жолаушылар мен жүктің салмағын есептеп, ұшақтың дұрыс теңгерімін қамтамасыз етеді. Қазақстанда олардың рөлі әскери дайындықты арттырып қана қоймай, іздестіру-құтқару жұмыстарына да қажет.
Артиллерия және зымыран экипажының мүшесі
Бұл маман елдің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған жауынгерлік міндет атқарады. Ол зеңбірек, гаубица және зымырандарды дәлдеп, қолдануға әзірлейді. Сонымен бірге оқ-дәрілер мен торпедолардың жағдайын тексеріп, олардың дұрыс сақталуын қадағалайды. Міндетіне қаруларға жоспарлы қызмет көрсету және қатынасты қамтамасыз ететін байланыс құралдарын пайдалану да кіреді. Бұл қызмет Қазақстан армиясының қорғаныс қабілетін нығайтуға ықпал етеді.
Сапаны бақылау жүйесінің менеджері
Бұл маман кәсіпорындағы сапаға қатысты ережелерді жасап, олардың дұрыс орындалуын бақылайды. Ол арнайы бағдарламалар арқылы өндірістегі және зертханадағы нәтижелерді қадағалап, өнімнің талапқа сай болуын қамтамасыз етеді. Жұмыс барысында сапа саясатын жоспарлау мен оны жүзеге асыру маңызды рөл атқарады. Қазақстанда мұндай мамандар тамақ өнеркәсібі, фармацевтика немесе машина жасау саласында жиі кездеседі.
Геотермалдық өндіріс менеджері
Бұл маман геотермалдық электр станциясында өндірістік үдерістерді басқарады. Ол турбиналар мен насостардың жұмысын қадағалап, қауіпсіз әрі тұрақты режимде жүруін қамтамасыз етеді. Қажет жағдайда жабдықтарды тексеріп, жөндеу шараларын ұйымдастырады. Қазақстанда мұндай қызмет баламалы қуат көздерін дамытуға және экологияны қорғауға байланысты жаңа жобаларда маңызды рөл атқарады.
Гидроэлектр өндірісінің менеджері
Бұл мамандық иелері су электр станциясында өндіріс процесінің дұрыс жүруін қадағалайды. Олар турбина мен генератордың қауіпсіз жұмысын тексеріп, құрылғылардың тоқтаусыз қызметін қамтамасыз етеді. Мұндай жұмыс жасыл энергияны дамытуға және су ресурстарын тиімді пайдалануға ықпал етеді. Қазақстанда электр қуатын экологиялық таза жолмен өндіру қоғам үшін маңызды бағыт болып табылады.
Су ресурстары маманы
Бұл маман судың қорын сақтау мен оның таза болуын қадағалайды. Ол жаңа су көздерін зерттеп, барын дұрыс қолдану жолдарын ұсынады. Сонымен бірге, экология мен ауыл шаруашылығына байланысты жобаларға қатысады. Осындай жұмыс адамдарға қажетті ауызсу мен табиғатты қорғауға көмектеседі.
Жел энергиясы операцияларының менеджері
Бұл маман жел станциясындағы күнделікті процестерді басқарумен айналысады. Ол қызметкерлердің жұмысын бақылап, техникалық қызметті уақытында ұйымдастырады және қаржы шығындарын қадағалайды. Сондай-ақ болашаққа жоспар құрып, жел генераторларының ұзақ уақыт бойы тұрақты жұмыс істеуіне көңіл бөледі. Қазақстанда баламалы қуат көздерінің дамуы үшін мұндай сала ерекше маңызға ие.
Жел энергиясын дамыту менеджері
Бұл маман жел энергиясына қатысты жаңа жобаларды дамытып, олардың тиімділігін бағалайды. Ол қоршаған ортаға әсерін тексеріп, мемлекеттен қажетті рұқсаттарды рәсімдейді әрі бизнес ұсыныстарын дайындайды. Кейде жобаның құрылысы басталғанда оның дұрыс жүріп жатқанын бақылап отырады. Негізгі бағыт – Қазақстандағы жел қуатын орынды пайдалану арқылы болашаққа пайдалы энергия көзін қалыптастыру.
Сақтандыру бағалаушысы, автокөлік зақымдары
Бұл маман көлікті тексеріп, зақымданған бөліктерді анықтайды және жөндеудің толық құнын есептейді. Ол сақтандыру құжаттарын рәсімдеп, онда шығын мөлшерін және жөндеу ұсыныстарын енгізеді. Кейде автосервиспен кездесіп, шығын көлемін келіседі. Қазақстанда мұндай қызмет жүргізушілерге сақтандыру өтемақысын уақытында және әділ алуға мүмкіндік береді.
Компьютерлік желі сәулетшісі
Бұл мамандар жергілікті (LAN), ауқымды (WAN), интранет сияқты желілерді жобалап, іске қосады. Олар желі қуаттылығын есептеп, модель жасайды және ұзақ мерзімге жоспар құрады. Қауіпсіздік үшін деректерді қорғау жүйелерін енгізеді. Қазақстанда олардың жұмысы интернет-провайдерлерге, ірі компанияларға және мемлекеттік мекемелерге өте қажет.
Ақпараттық қауіпсіздік инженері
Бұл маман компьютерлік желілер мен мәліметтерді қорғауды қамтамасыз етеді. Ол қауіпсіздік ережелерін құрып, оларды іске асырады, ал желілерді қорғауда брандмауэр сияқты құралдарды қолданады. Қауіп төндіретін осал тұстарды анықтап, вирустар мен заңсыз кіру әрекеттеріне жедел жауап береді. Қажет болғанда жүйеде болған бұзушылықтарды зерттеп, арнайы талдау жүргізеді. Қазақстанда бұл салаға ірі компаниялар мен маңызды мекемелерде ерекше қажеттілік бар.
Блокчейн инженері
Бұл мамандар орталықсыздандырылған желілердің жұмысын қолдап, олардың сенімділігін тексереді. Олар төлем жүйелері, құжат алмасу және цифрлық дауыс беру сияқты салаларда қауіпсіз шешімдер құрастырады. Әзірленген үлгілер деректердің өзгеріссіз сақталуына және ашық болуына мүмкіндік береді. Қазақстанда мұндай жұмыс қаржы технологияларын дамытуға, әрі электронды қызметтердің қауіпсіздігін арттыруға әсер етеді.
Архитектуралық және құрылыс сызбашысы
Бұл саладағы маман ғимараттың құрылымын, бөлме өлшемдерін немесе көпір мен жолдың сызбасын нақты көрсетеді. Жұмыс барысында ол жер бедерінің карталарын құрастырып, биіктіктер мен белгілерді белгілеуге көңіл бөледі. Қазақстанда мұндай мамандар тұрғын үйлерді, өндірістік ғимараттарды және ірі инфрақұрылымдық жобаларды жоспарлауда маңызды рөл атқарады. Олардың білімі құрылыс материалдарын дұрыс қолдануға және сызбалардың дәлдігін қамтамасыз етуге көмектеседі.
Құрылыс инженериясының технологы және технигі
Бұл сала өкілдері инженерлердің бағыт-бағдарымен жұмыс істеп, құрылыс нысандарын жоспарлауға және жобалауға атсалысады. Олар көпірлер мен жолдарға арналған сызбаларды дайындап, техникалық құжаттар жасайды. Сондай-ақ құрылыстың талапқа сай жүргізілуін бақылауға көмектеседі. Қазақстанда мұндай мамандардың еңбегі жаңа тұрғын үйлер мен инфрақұрылымдық желілердің дамуына қажет.
Өндірістік инженерия технологы және технигі
Бұл маман зауыттар мен фабрикаларда өндірісті дұрыс жоспарлауға атсалысады. Ол инженерлік қағидалар негізінде цехтардың орналасуын талдап, процестерді тиімді ету жолдарын қарастырады. Жұмыс барысында уақыт пен қозғалысты өлшеп, стандартты өндіріс көрсеткіштерін анықтайды. Қазақстанда бұл қызмет иелері машина жасау, тамақ өнеркәсібі және басқа өнеркәсіп салаларында қажет.
Геодезия және картография технигі
Бұл маман жерді өлшеп, карта жасауға ақпарат жинайды. Ол инженер немесе жерге өлшеу жасаушының нұсқауымен есеп жүргізіп, спутниктік суреттер мен әуе фотосуреттерін қолдана алады. Құрылыста, кен өндіруде және жердің шекарасын анықтауда қажет деректерді жиі дайындайды. Сондай-ақ карталардың дәлдігі мен толықтығын тексеруге қатысады.
Физик
Бұл мамандар табиғаттағы құбылыстарды зерттеп, тәжірибелер нәтижесінде жаңа ғылыми тұжырымдар жасайды. Байқаудан жинаған деректерді талдап, олар физикалық заңдарды күнделікті өмірде қолданудың тәсілдерін ұсынады. Теориялар құбылыстарды түсінуге ғана емес, болашақты болжауға да көмектеседі. Қазақстанда олардың жұмысы энергетика мен жаңа материалдар әзірлеу саласында маңызды рөл атқарып, жастардың ғылымға қызығуын арттыруға ықпал етеді.
Химик
Бұл мамандар зертханада заттардың құрамын тексеріп, сандық және сапалық талдау жүргізеді. Олар тәжірибелер арқылы жаңа өнімдерге қажетті деректер жинап, өндірістегі сапаны қадағалайды. Сапалық зерттеу зат ішінде қандай элементтер барын көрсетсе, сандық талдау олардың мөлшерін анықтайды. Қазақстанда мұндай жұмыс биотехнология, мұнай-химия, фармацевтика және экологиялық бақылау салаларында маңызды орын алады.
Өндірістік эколог
Бұл салада жұмыс істейтіндер табиғи экожүйелердің жұмысын зерттеп, оның үлгісін өндірістік жүйелерге қолданады. Олар физика мен әлеуметтік ғылымдағы білімді біріктіріп, ресурстарды тиімді пайдалану жолдарын ұсынады. Мысалы, тауар өндіру кезінде қалдықты азайтып, қайта өңдеу тәсілдерін дамытады. Қазақстанда олар экологиялық жобаларға қатысып, тұрақты дамуға ықпал етеді.
Қашықтықтан зондтау ғалымы және технологы
Бұл саладағы мамандар қашықтан зондтау тәсілдерін пайдаланып, Қазақстандағы жер ресурстарын және қала дамуын зерттейді. Олар спутниктер мен ұшқышсыз құрылғылардан алынған бейнелерді талдап, карталарды нақтылайды. Кейде жаңа сенсорлар құрастырып немесе бұрыннан бар жүйелерді жетілдіріп, қосымша мүмкіндіктер жасайды. Мұндай жұмыс экологияны бақылауда және төтенше жағдайлардың алдын алуда маңызды рөл атқарады.
Көлік жоспарлаушы
Олар жаңа көлік жобаларын бастамас бұрын зерттеулер жүргізіп, қаладағы қозғалыс қалай жүріп жатқанын мұқият қарайды. Жиналған деректерді талдау арқылы адамдардың қай бағытқа жиі баратынын анықтайды. Қозғалысты болжау үшін арнайы модельдер мен компьютерлік сызбалар жасайды. Қазақстанда мұндай жұмыс кептелістерді азайтып, автобустар мен метроның кестесін тиімді жоспарлауға мүмкіндік береді.
Тағамтану технигі
Бұл мамандық иелері тағам зертханасында сынақтар жасап, азық-түлік пен сусындардың сапасын тексереді. Олар физикалық және химиялық қасиеттерді анықтап, жаңа өндіріс тәсілдерін жетілдіруге көмектеседі. Сонымен бірге өнімнің қаптамасын жақсартып, сақталу мерзімін ұзарту бағытында зерттеулерге қатысады. Қазақстанда мұндай жұмысшылардың еңбегі тамақ өнеркәсібінде және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуде үлкен маңызға ие.
Химиялық техник
Бұл мамандар зертханада қатты, сұйық және газ түріндегі заттарды тексеріп, олардың құрамын анықтайды. Олар ғалымдарға жаңа өнімдер жасау мен өндірісте сапаны қадағалауда көмектеседі. Мұндай жұмыс заттардың сапалық әрі сандық талдауына негізделген. Қазақстанда бұл сала өнеркәсіпте, экологияда және өндірістік қауіпсіздікті сақтауда маңызды орын алады.
Қоршаған орта және денсаулықты қорғау технигі
Бұл маман қоршаған ортаның ахуалын қадағалап, зертхана мен далада сынақтар жүргізеді. Ол су, топырақ және ауа үлгілерін жинап, олардың құрамындағы зиянды заттарды анықтауға көмектеседі. Осындай жұмыс адамдардың денсаулығына әсер етуі мүмкін ластаушы көздерді табуға мүмкіндік береді. Қазақстандағы экологиялық ұйымдар мен зертханаларда мұндай мамандарға сұраныс артып келеді.
Геологиялық техник
Бұл мамандар зерттеушілер мен инженерлерге ерекше құралдарды қолдануға көмек береді. Олар бұрғылау кезінде шыққан шлам мен қиынды зерттеп, жерасты жыныстарының құрамын анықтайды. Сондай-ақ ұңғымадағы қысым мен температура деректерін жазып, арнайы кестелер жасайды. Қазақстанда олардың еңбегі кен өндіру мен мұнай-газ барлау жұмыстарында маңызды орын алады.
Гидрологиялық техник
Бұл мамандар жер асты мен жер үсті суларының қозғалысын бақылап, олардың мөлшері мен деңгейін өлшейді. Далада арнайы жабдықты қолданып, су үлгілерін жинап, оларды зертханаға өткізеді. Сондай-ақ құрал-саймандарды дұрыс жұмыс істеуі үшін күтім жасайды. Қазақстанда мұндай жұмыс ауыл шаруашылығына да, табиғатты қорғауға да қажет.
Ядролық бақылау технигі
Бұл мамандар сынақтардан алынған үлгілерді жинап, арнайы зертханада зерттейді. Олар радиацияның адамдарға, өндіріс орындарына және қоршаған ортаға әсерін бақылайды. Радиация атом ядросының ыдырауынан туындайтын бөлшектер мен толқындардан тұрады. Қазақстанда олардың еңбегі энергетика және экология бағыттарында маңызды рөл атқарады.
Сапа бақылау талдаушысы
Бұл мамандар өндіріс барысында шикізаттан бастап, дайын өнімге дейін тексеріп, сапаның талаптарға сай болуын қадағалайды. Олар зертханада құралдармен жұмыс істеп, кейде өнімнің тұрақтылық сынамаларын орындайды. «Сапа» ұғымы өнімнің белгіленген стандарттарға сәйкес келуін білдіреді. Қазақстанда олардың еңбегі тамақ және фармацевтика саласында ерекше қажет.
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау маманы
Бұл мамандар жұмыс орындарында денсаулыққа қауіпті жағдайларды анықтап, оларды қалай азайтуға болатынын зерттейді. Олар химиялық заттардан, шу сияқты физикалық факторлардан немесе биологиялық қауіптен қорғау әдістерін ұсынып, бағдарламалар жасайды. Сонымен бірге, еңбек қауіпсіздігі ережелерінің орындалуын бақылап, заң талаптарының сақталуын тексереді. Қазақстанда олар зауыттарда, қызмет көрсету орталарында және мемлекеттік мекемелерде еңбек етеді.
Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау технигі
Бұл маман жұмыс орнында қауіпсіздікті тексереді және деректер жинайды. Ол химиялық заттар, физикалық жағдайлар, биологиялық әсерлер мен денеге жайсыздық тудыратын жағдайларды бақылайды. Жиналған ақпарат арнайы бағдарламалар арқылы талданып, тәуекелдерді азайтуға көмектеседі. Мұндай жұмыс зауытта, құрылыста немесе үлкен кәсіпорындарда қажет.
Кәсіптік/техникалық білім беру оқытушысы, жоғары оқу орнынан кейінгі
Бұл маман орта білімнен кейінгі колледждер мен кәсіби орталықтарда оқытады. Ол құрылыс пен көлік ісі, сондай-ақ механика немесе шаштараз ісі секілді салаларда дәріс және тәжірибелік сабақ жүргізеді. Осындай сабақтарға қатысқан жастар белгілі бір кәсіпті меңгеріп, нақты жұмыс орнында қажет болатын дағдыларға ие болады. Соның арқасында олар өндіріс пен қызмет көрсету саласында еңбекке дайын болып шығады.
Орта мектептегі кәсіптік/техникалық білім беру мұғалімі
Бұл маман орта буын оқушыларына түрлі кәсіби бағыттарды таныстырып, техника мен құрал-жабдықтарды қалай қолдануды үйретеді. Ол сабақта қауіпсіздік ережелерін түсіндіріп, тәжірибелік тапсырмаларды орындату арқылы білімді бекітеді. Мұндай дайындық жасөспірімдерге өз қызығушылықтарын анықтап, болашақта таңдауға болатын салалар туралы ой қалыптастырады. Қазақстан мектептерінде бұл бағыт еңбекке баулу мен технология пәндерінің мазмұнында көрініс табады.
Кәсіптік/Техникалық білім беру мұғалімі, орта мектеп
Бұл маман иелері жоғары сынып оқушыларына техникалық және кәсіптік салалардағы пәндерді үйретеді. Сабақтарда құрал-жабдықты қолданудың жолдары мен қауіпсіздік ережелері қарастырылады. Мұндай дайындық жастарға әртүрлі еңбек бағытын көруге және өз қызығушылығын анықтауға жағдай жасайды. Қазақстанда бұл тәжірибе болашақ мамандықты таңдауда сенімді шешім қабылдауға қолдау көрсетеді.
Мұражай техник-маман және консерватор
Бұл мамандар мұражай қорындағы жәдігерлерді жөндеп, сақтап, көрмеге дайындайды. Олар қазба қалдықтары, қаңқа бөліктері, өсімдік үлгілері немесе киімдер және өнер туындыларымен жұмыс істей алады. Сондай-ақ заттарды тіркеп, сипаттап, экспозицияға орналастырады. Мұндай іс Қазақстандағы мәдени мұраны қорғап, мұражайларға келушілерге құнды дүниелерді таныстыруға мүмкіндік береді.
Медиа техникалық директор/менеджер
Бұл маман телерадио өндірісінде түрлі техникалық бөлімдердің жұмысын реттейді. Ол бейнетүсірілім мен өңдеуді, дыбыс пен жарықтың дұрыс қолданылуын бақылайды. Сонымен қатар инженерлік қызмет пен техникалық күтімді ұйымдастырып, бағдарламаның эфирге сапалы шығуын қамтамасыз етеді. Қазақстандағы телеарналар мен радио студияларында олардың еңбегі ақпараттың көрермен мен тыңдарманға уақтылы әрі айқын жетуіне ықпал етеді.
Теледидар, бейне және кино камера операторы
Бұл маман камера арқылы көріністерді түсіріп, кадрдың дұрыс шығуына жауап береді. Ол фокус пен жарықты реттеп, бейнені анық әрі көрнекі етеді. Мұндай жұмыс телебағдарламаларда, деректі жобаларда және кино саласында қажет. Қазақстанда олар телеарналарда, студияларда және шығармашылық орталықтарда жұмыс істейді.
Респираторлық терапевт
Бұл маман тыныс алуы қиын науқастарға көмектесіп, олардың жағдайын бағалайды және арнайы ем жүргізеді. Ол әртүрлі процедураларды бастап, олардың қалай өтетінін бақылайды. Сонымен бірге науқастардың жағдайын жазып отырады және тыныс алуға арналған аппараттарды құрастырып, тексеріп, қолданады. Қазақстанда мұндай қызметкерлер көбіне ауруханаларда және өкпе ауруларын емдеу бөлімшелерінде жұмыс істейді.
Анестезия мейіргері
Бұл мамандар ота кезінде науқастарға жансыздандыру жасап, оның тынысы мен жүрек соғысын ұдайы бақылайды. Есін жиғаннан кейін адамның жағдайын тексеріп, өмірлік көрсеткіштердің қалыпқа келуіне назар аударады. Олар хирургтар мен тіс дәрігерлерінің жұмысын жеңілдетіп, қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. Қазақстандағы медициналық орталықтарда олардың еңбегі әсіресе хирургия мен стоматология саласында айрықша қажет.
Медициналық және клиникалық зертхана технологы
Бұл мамандар зертханада қан, зәр немесе тін үлгілерін тексеріп, дәрігерлерге дұрыс диагноз қоюға көмектеседі. Олар аурудың алдын алу мен емдеу жолдарын анықтауда маңызды рөл атқарады. Кейде жас қызметкерлерді үйретіп, зерттеу сапасын қадағалайды. Қазақстанда олар ауруханаларда, жеке клиникаларда немесе ғылыми орталықтарда еңбек етеді.
Цитогенетикалық технолог
Бұл мамандар хромосомаларды қарап, белгілі бір ауруларды түсінуге көмектеседі. Олар қан, амниотикалық сұйықтық және сүйек кемігі үлгілерін зерттейді. Жұмыста дәстүрлі әдістермен қатар флуоресцентті будандастыру немесе геномдық салыстыру тәсілдері қолданылады. Қазақстанда көбіне аурухана мен зертханаларда еңбек етеді.
Цитотехнолог
Бұл мамандар жасушаларды бояп, әйнекке орналастырып, микроскоппен қарайды. Олар қатерлі ісік белгілерін, гормондық өзгерістерді және басқа да ауруларды таба алады. Мұндай зерттеу Қазақстанда онкология мен гинекология саласында дұрыс диагноз қоюға мүмкіндік береді. Жасөспірімдер үшін бұл сала ғылым мен денсаулықты біріктіретін қызық мамандық болып саналады.
Гистотехнолог
Бұл маман адам тіндерін өңдеп, оларды микроскоппен қарауға арналған арнайы препараттар жасайды. Ол денсаулық пен ауру себептері туралы білімін пайдаланып, жаңа зертханалық әдістерді тексереді және қажет болса құралдардағы ақауларды түзетеді. Гистология жасушалар мен тіндердің құрылымын зерттейтін ғылым болып саналады. Мұндай жұмыс көбіне медициналық зертханаларда, диагностикалық орталықтарда немесе ғылыми-зерттеу орындарында жүреді.
Гистология технигі
Бұл мамандар тін үлгілерін өте жұқа етіп кесіп, микроскоппен қарауға ыңғайлы слайдтарға айналдырады. Олар арнайы бояулар қолдану арқылы жасушалардың құрылымын айқын көрсетеді. Мұндай жұмыс дәрігерлерге ауруларды анықтауға және дұрыс диагноз қоюға мүмкіндік береді. Сонымен қатар ғылыми зерттеулерге қатысып, жаңа тәсілдерді сынақтан өткізуге көмектеседі.
Кардиоваскулярлық технолог
Бұл маман жүрек пен тыныс алу жүйесінің жұмысын тексеруге қатысады. Ол электрокардиограмма жасап, жүрекке катетер қоюдағы көмекші рөл атқарады. Сондай-ақ өкпенің сыйымдылығын өлшейтін сынақтарды жүзеге асырады. Жиналған деректер дәрігерге адамның жағдайын жақсырақ түсініп, қажетті емді белгілеуге жәрдем береді.
Диагностикалық медициналық сонографист
Бұл салада жұмыс істейтіндер ультрадыбыстық аппаратпен ағзалардың суретін түсіріп, дәрігерге маңызды деректер ұсынады. Олар қан тамырларын зерттеп, жүрек пен бауырдың құрылымын анық көруге көмектеседі. Ультрадыбыстық зерттеу дыбыс толқындары арқылы жасалып, ол ауыртпай және тез орындалады. Қазақстандағы ауруханалар мен емханаларда мұндай зерттеу кеңінен жүргізіледі.
Нейродиагностикалық технолог
Бұл мамандар адамның миы мен жүйке жүйесін зерттеумен айналысады. Олар электроэнцефалограмма жасап, шақырылған потенциалдар мен полисомнограмма секілді әдістерді қолданады. Кейде жүйке өткізгіштігін анықтайтын сынақтар жүргізеді. Олардың еңбегі неврология бөлімдерінде және ұйқы орталықтарында қажет.
Офтальмологиялық медициналық технолог
Бұл саладағы мамандар көз дәрігерімен бірге жұмыс істеп, тексеру жүргізеді және көздің арнайы суреттерін түсіреді. Олар шағын операция кезінде құралдарды дайындауға көмектеседі және тазалық ережесін сақтайды. Кейде науқастарға көз тамшыларын дұрыс пайдалануды көрсетіп, линзаларды тағу жолын түсіндіреді. Қазақстанда мұндай қызметкерлер негізінен ауруханалар мен офтальмология орталықтарында жұмыс істейді.
Хирургиялық көмекші
Бұл мамандар хирургқа операция кезінде маңызды көмек көрсетеді. Олар тіндерді жылжытуға немесе алып тастауға, катетер қоюға және жараны тігуге қатысады. Сондай-ақ қан тоқтатуға, құралдарды қолдануға және жараға таңғыш салуға атсалысады. Қазақстанда олар ауруханалардағы хирургиялық бөлімдерде жұмыс істей отырып, отаның қауіпсіз және нәтижелі өтуіне көмектеседі.
Эндоскопия технигі
Бұл мамандар дәрігерлер мен медбикелерге эндоскопиялық тексерістерде көмектеседі. Олар стерильді аймақты сақтап, құралдарды алдын ала дайындайды және қолданғаннан кейін де дұрыс күтіп ұстайды. Кейде зерттеу үшін үлгі алып, оны талдау бөліміне жеткізеді. Қазақстанда мұндай қызметкерлер гастроэнтерология мен хирургия бөлімдерінде жиі жұмыс істейді.
Зиянкестермен күрес маманы
Бұл мамандар ғимараттарда немесе олардың айналасында пайда болатын зиянкестерді жоюмен айналысады. Олар арнайы химиялық ерітінділерді қолданады, кейде улы газдарды жіберіп, түрлі қақпандар орнатады. Зиянкестердің қатарына жәндіктер мен кеміргіштер кіреді, ал олардың жұмысы тұрғындардың денсаулығын қорғауға көмектеседі. Сондай-ақ бұл қызмет ғимараттарды таза әрі қауіпсіз ұстауға ықпал етеді.
Пестицидтерді өңдеуші, бүріккіш және қолданушы, өсімдіктер бойынша маман
Бұл саладағы мамандар ауыл шаруашылығы мен көгалдандыруда өсімдіктерді қорғауға көмектеседі. Олар ағаштар мен бұталарға, сондай-ақ көгалдар мен егістікке арнайы сұйықтықтар немесе ұнтақ түрінде дәрілерді қолданады. Қоспаларға шөпті құртуға арналған гербицидтер мен зиянкес жәндіктерге қарсы инсектицидтер кіреді. Мұндай жұмыс үшін арнайы оқудан өтіп, қауіпсіздік ережелерін сақтау қажет.
Кино көрсетуші
Бұл мамандар кинотеатрда фильмнің сапалы көрсетілуін қадағалайды. Олар бейнені экранға шығаратын құрылғыларды баптап, дыбысты реттейді және қойылым барысында ақаулар болмауын бақылайды. Жұмыс барысында сандық файлды немесе таспаны алдын ала дайындап, дыбыстың айқындығын тексереді. Қазақстандағы ірі қалалардағы кинотеатрларда олар жасөспірімдер жиі баратын мәдени ортаның тыныс-тіршілігіне үлес қосады.
Күн энергиясы сату өкілі және бағалаушысы
Бұл мамандар алдымен адамдардың күн энергиясына қызығушылығын тыңдап, қандай жабдық қажет екенін түсінеді. Кейін олар әртүрлі панельдер мен құрылғыларды таныстырады, соған қоса шамаланған шығынды есептейді. Қазақстанда мұндай жұмыс жасыл технологиялар мен тұрақты энергетика бағытында жиі кездеседі. Бағасын білу тұрғындар мен кәсіпкерлерге дұрыс таңдау жасауға мүмкіндік береді.
Ағаш кесуші
Бұл мамандар орманда ағашты ерекше тәсілдермен құлатуды меңгерген. Олар балта мен араны пайдаланып, ағаштың құлау бағытын есептейді және төңіректегі табиғатқа артық зиян келтірмеуге тырысады. Арнайы ойық жасап кесу олардың қауіпсіз жұмыс істеуіне көмектеседі. Мұндай еңбек сүрек алу үшін ғана емес, орманды сақтап, кейін қалпына келтіруге де қажет.
Жол төсеу және тығыздау жабдықтарының операторы
Бұл мамандар арнайы техниканы қолданып, жолдарға асфальт не бетон төсейді. Олар қиыршық тас пен топырақты нығыздап, жамылғының берік болуына жауап береді. Жұмыс барысында нығыздау сияқты әдістер пайдаланылады. Қазақстанда олардың еңбегі қала көшелерін, әуежай ұшу-қону жолақтарын және автотұрақтарды салуда қажет.
Қада қағушы оператор
Бұл мамандар ауыр механизмдерді пайдаланып, жерге ұзын бағандарды қағады. Мұндай бағандар ғимараттардың, көпірлердің немесе пирстердің іргетасын берік етеді. Қондырғы кейде жағалауды қорғайтын қабырғаларда да қолданылады. Қазақстанда олар құрылыс пен жол-көлік жобаларында маңызды рөл атқарады.
Операциялық инженер және басқа құрылыс жабдықтарының операторы
Бұл мамандар бульдозер, трактор немесе фронтальды тиегіш сияқты ауыр техниканы басқарып, жерді қазу, тегістеу және бетон құю жұмыстарын атқарады. Олар жолдар мен тұрғын үйлердің құрылысына қатысып, өндірістік нысандардың салынуына көмектеседі. Арнайы техника адамның күшін үнемдеп, жұмыстың жылдам әрі сапалы орындалуына әсер етеді. Қажет болғанда, олар құрылыс жабдықтарын қарап шығып, жөндеу жұмыстарын да жасайды. Қазақстанда мұндай жұмысшы қолы жаңа жолдар мен заманауи ғимараттар тұрғызуда өте қажет.
Электрик
Бұл мамандар үйлерде, мектептерде және өндіріс орындарында сымдарды тартып, құрал-жабдықты орнатады және бұзылған жерлерін жөндейді. Әр жұмыс белгіленген қауіпсіздік талаптарына сай атқарылады. Олардың міндетіне көше шамдарын қосу, домофон жүйелерін орнату немесе басқару құрылғыларын реттеу кіреді. Қазақстанда мұндай еңбек құрылыс саласында да, коммуналдық қызметте де кең қолданылады.
Механикалық оқшаулаушы
Бұл сала мамандары құбырлар мен ауа арналарына оқшаулағыш материалдар орнатып, температураны бірқалыпты сақтауға көмектеседі. Негізгі міндеті – жылудың кетуін азайтып, жабдықтардың сенімді, әрі ұзақ жұмыс істеуін қамтамасыз ету. Мұндай жұмыс арқылы ғимараттағы энергия үнемделіп, адамдарға қолайлы жағдай жасалады. Қазақстанда бұл қызмет құрылыс пен өнеркәсіп нысандарында кеңінен қолданылады.
Сантехник
Бұл мамандар су, бу немесе ауа жүретін құбыр жүйелерін құрастырып, қажет кезде жөндейді. Олар ғимараттарға жылу мен салқындату жабдықтарын орнатып, басқару тетіктерін іске қоса алады. Сонымен қатар өртке қарсы су бүріккіш құрылғыларын құрастыру да олардың міндетіне кіреді. Қазақстандағы жаңа үйлердің салынуы мен зауыттардағы жұмыс қауіпсіздігі осы қызметке жиі тәуелді.
Күн жылу жүйелерін орнатушы және техник
Бұл мамандар күн сәулесін пайдаланып, суды қыздыратын жүйелерді орнатады немесе жөндейді. Олар құбырларды жалғап, судың айналуына арналған сорғыларды іске қосады. Сондай-ақ сақтау багының жұмысын тексеріп, оның қауіпсіздігін қадағалайды. Қазақстанда мұндай жүйелерді тұрғын үйлерде де, зауыттар мен үлкен ғимараттарда да көруге болады.
Жұқа металл өңдеуші
Бұл маман металл парақтарынан түрлі бұйымдарды жасап, ғимараттарда қолдануға дайындайды. Ол желдету арналары мен дренаж құбырларын орнатып, пешке арналған қаптамаларды құрастырады. Жұмыс барысында металлды кесіп, ию немесе түзету үшін станоктарды пайдаланады. Кейде бөлшектерді біріктіру үшін дәнекерлеу жасайды және соңында тігістерді тексеріп, беттерін тегістейді. Осылайша дайындалған жүйелердің сенімді әрі ұзақ қызмет етуіне үлес қосады.
Құрылымдық темір және болат жұмысшысы
Бұл мамандар жаңа ғимараттарға берік сүйеніш жасау үшін темір мен болаттан жасалған арқалықтар мен колонналарды орнатып, оларды біріктіреді. Олар сондай-ақ зауытта дайындалған металл құрылымдарды құрастырып немесе үлкен қоймаларды тұрғыза алады. Қазақстандағы заманауи көпқабатты үйлер мен өндірістік нысандар олардың еңбегінсіз салынбайды. Осындай жұмыс арқылы тұрғындарға ыңғайлы әрі берік ғимараттар пайда болады.
Құрылыс және ғимарат инспекторы
Бұл маман ғимараттар мен құрылыстардың сапасын қадағалап, олардың талаптарға сай екенін анықтайды. Инженерлік білімді қолдана отырып, қабырғалардың беріктігін, электр жүйесінің қауіпсіздігін және су құбырларының дұрыс орнатылуын тексереді. Мұндай жұмыс адамдардың қауіпсіздігі үшін маңызды. Қазақстанда көбіне жаңа көпқабатты үйлер мен мектептерді пайдалануға беру алдында осындай бақылау жасалады.
Энергия аудиторы
Бұл маман ғимараттардағы энергияның қалай жұмсалатынын зерттейді. Ол жарықтандыруды, жылу оқшаулауын және құрылғылардың жұмысын бағалайды. Кей жағдайларда ірі ғимараттар үшін терең аудит жасап, үнемделетін қаражатты есептейді. Қазақстанда мұндай жұмыс экология мен құрылыстың тиімді дамуына үлес қосады.
Теміржол жолдарын төсеу және күтіп ұстау жабдықтарының операторы
Бұл мамандар теміржол жолдарын төсеп, жөндеп әрі күтіп ұстайды. Олар балласт тазалайтын машиналар мен жол төсегін нығайтатын техниканы қолданады. Жұмыстың мақсаты – пойыз қозғалысының қауіпсіздігін қамтамасыз ету және жолдың мықты болуын бақылау. Қазақстанда бұл кәсіп көлік саласында да, зауыт аумақтарындағы өндірістік рельстер мен кен орындарында да қажет.
Септик танк қызметкері және кәріз құбырларын тазалаушы
Бұл мамандар септик жүйелерін тазалап, су ағатын жолдарды жөндейді. Олар жерасты құбырларындағы жарықтарды қалпына келтіріп, қажет болса дренаж бөліктерін ауыстырады. Кейде резервуар қабырғаларын сылап, жүйенің сенімді жұмысын қамтамасыз етеді. Осындай еңбек арқасында ауылда да, қалада да тұрғындар таза әрі қауіпсіз ортада өмір сүре алады.
Ауа райына бейімдеу орнатушысы және технигі
Бұл мамандар үйлерді қыс мезгілінде жылы әрі жайлы ұстауға көмектеседі. Олар терезелерді жөндеп, құбырларды оқшаулайды, сондай-ақ жылыту мен желдету жүйелерін тексереді. Кейде энергияны қалай дұрыс пайдалану керегін анықтап, тұрғындарға артық шығынды азайту жолдарын көрсетеді. Қазақстанда мұндай жұмыс жеке үйлерде ғана емес, мектептер мен балабақшаларда да маңызды болып саналады.
Экскавация және тиеу машинасы мен драглайн операторы, ашық кен өндіру
Карьерде жұмыс істейтін маман үлкен техникамен жерді қазып, қопсыған материалдарды көлікке тиеп отырады. Ол шөміш пен басқа да қазғыш құралдарды басқарып, жер қабаттарын жылдам қазуды қамтамасыз етеді. Мұндай жұмыс көбінесе ашық кен орындарында қажет, мысалы, көмір немесе құрылыс тастарын өндіру кезінде. Қазақстандағы ірі кәсіпорындарда бұл мамандық маңызды рөл атқарады.
Жарылғыш заттармен жұмыс істейтін маман
Бұл салада жұмыс істейтіндер жарылғыш заттарды дұрыс орналастырып, оларды іске қосу арқылы тау жыныстарын қопсытады немесе ескі ғимараттарды бұзады. Сонымен қатар, олар қоймаларда арнайы сақтау тәртібін сақтап, есеп жүргізеді. «Детонация» сөзі жарылғыштың өте жылдам химиялық реакция арқылы іске қосылуын білдіреді. Қазақстанда мұндай мамандардың еңбегі тау-кен орындарында, жол құрылысы барысында және әскери жаттығуларда қажет.
Үздіксіз кен қазу машинасының операторы
Бұл мамандар кеніштерде жүретін арнайы техниканы басқарып, көмір мен әртүрлі рудаларды қопарады. Олар алынған материалды конвейерлерге, вагонеткаларға немесе жүк көліктеріне тиеп отырады. Негізгі мақсат – қазба жұмысын тоқтатпай жүргізіп, шикізатты үздіксіз жеткізу. Мұндай жұмыс өндірістің тұрақты әрі қауіпсіз жүруіне көмектеседі.
Тау-кен төбе бекітуші
Бұл маман шахтада арнайы техниканы қолданып, төбеге болттар орнатады. Ол құралды дәл басқарып, тау жынысын мықтап ұстатып, жұмыс орнының қауіпсіздігін күшейтеді. Шахтадағы төбені бекіту – кеңістік құлап кетпес үшін жасалатын негізгі шаралардың бірі. Мұндай іс көмір немесе металл өндіруде жиі қолданылады, себебі шахтадағы әрбір қадам кеншілердің өміріне әсер етеді.
Жерасты кен тиеу және тасымалдау машинасының операторы
Бұл кәсіби жұмыс иелері жер астында көмір, руда немесе жынысты арнайы техниканың көмегімен жылжытады. Олар шахтада шаттл-вагон мен конвейерді пайдаланып, кенді қажет жерге жеткізеді. Кей жағдайда жинақтаушы қолдары бар машиналарды және кабельмен жұмыс істейтін тартқыш құрылғыларды іске қосады. Мұндай мамандар Қазақстандағы шахталарда тау-кен өндірісінің үздіксіз жүруіне үлес қосады.
Тас жарушы
Бұл мамандар карьерде үлкен тастарды бөліп, оларды дұрыс пішінге келтіреді. Олар көбіне пневматикалық балға немесе кескіш ара сияқты құралдарды пайдаланады. Мұндай жұмыс жолға төсеуге, ғимарат тұрғызуға және әсемдеу жұмыстарына қажет тастарды алуға көмектеседі. Карьер – ашық жерде жүргізілетін өндіріс орны, онда табиғи тас дайындалады.
Мұнай және газ саласындағы жұмысшы
Бұл саладағы жұмысшылар мұнай мен газ өндіру кезінде қондырғыларды құрастырады немесе жөндейді. Олар қол және электр құралдарын пайдаланып, құбырларды бекітеді не бөлшектерді ауыстырады. Кейде қосымша жұмыстарды атқарып, өндіру барысының тоқтап қалмауына көмектеседі. Мұндай міндеттер Жаңаөзен, Теңіз сияқты кен орындарында жиі кездеседі.
Орама ораушы, таспалаушы және әрлеуші
Бұл мамандар сымдарды арнайы қалыппен орап, катушка жасайды. Олар трансформатор мен генератордың ішінде кездесетін өзектерді дайындайды. Сондай-ақ қозғалтқыш пен басқару жабдықтарында қолданылатын бөліктерді құрастырады. Осындай жұмыс электр құрылғыларының дұрыс әрі ұзақ қызмет етуіне көмектеседі.
Электр және электрондық жабдықтарды құрастырушы
Бұл маман электр мен электрон бөлшектерін бір жүйеге жинап, қажет болса оларды қайта реттейді. Ол компьютерлерді, сынаққа арналған құрылғыларды, телеметрия жүйелерін, электр қозғалтқыштарын және аккумуляторларды құрастырады. Мұндай жұмыс көбіне өндіріс орындарында кездеседі, сонымен қатар байланыс пен энергетика саласында да керек. Телеметрия деректерді датчик арқылы қашықтан жинап, орталыққа жеткізуге мүмкіндік береді.
Шыны талшықты ламинаттаушы және құрастырушы
Бұл мамандық иелері шыныталшық қабаттарын қалыпқа тегіс жайып, оларды шайыр арқылы қатайтады. Сол арқылы қайықтың палубасы мен корпусы сияқты бөлшектер дайындалады. Сондай-ақ олар жеңіл көліктерге немесе арбаша секілді шағын техникаларға арнап сыртын қалыптастырады. Мұндай жұмыс көбіне көлік жасау мен кеме өндірісінде қолданылады.
Экструзия және сызу станогының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман зауыттағы станоктарды баптап, олардың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Ол термопластик пен металды өңдеп, түтік, сым немесе шыбық жасап шығарады. Мұндай бұйымдар машина жасау саласына да, құрылысқа да қажет. Жұмыс барысында материал қысым күшімен қалыптан өткізіліп, нақты формаға келтіріледі.
Металл және пластик қалыптау станогының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл жұмыста адам металл мен пластиктен жасалған бөлшектерге пішін беру үшін соғу машиналарын баптап, іске қосады. Ол бөлшектерді жіңішкертіп немесе нақты өлшемге келтіріп, дұрыс формаға жеткізеді. Қалыптау кезінде материалға қысым түсіріліп, қажетті нәтиже алынады. Мұндай еңбек Қазақстандағы машина жасау зауыттарында және металл өңдеу саласында жиі кездеседі.
Прокаттау машинасының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл жұмыстағы адамдар металл мен пластикті өңдейтін станоктарды баптап, олардың дұрыс жұмыс істеуін қадағалайды. Олар материалды тегістеп, қалыңдығын азайтады немесе арнайы иілімдер мен өрнектер жасайды. Мұндай міндеттер көбіне зауыттарда, құрылыс материалдарын шығаруда және машина жасау саласында қажет. Қазақстандағы өндіріс орындарында бұл мамандарсыз дайын өнімнің сапасын сақтау мүмкін емес.
Металл қорыту пешінің операторы
Бұл саладағы мамандар металлды балқытып, оны тазарту үшін әртүрлі пештерді басқарады. Олар газ, мұнай, көмір немесе электрмен істейтін пештерді бақылап, болаттың нақты түрін алуға жағдай жасайды. Негізгі жұмыстардың қатарында пештің температурасын дәл реттеу және қоспаның сапасын қадағалау бар. Қазақстандағы зауыттарда мұндай еңбек қара және түсті металл өндіруде маңызды рөл атқарады.
Металл құюшы
Бұл маман қолмен басқарылатын құрылғылар арқылы балқытылған металдың ағынын реттеп, оны арнайы қалыптарға құяды. Жұмыс нәтижесінде құйма немесе құйма тақталар дайындалады, олар кейін өндірісте пайдаланылады. Құю процесі металлға белгілі бір пішін беруге көмектеседі. Мұндай іс көбіне металлургия мен машина жасау саласында қажет.
Құйма қалыптаушы
Бұл мамандар металл құюға арналған құм не балауыз қалыптарын жасайды. Олар алдын ала пішіндерді жинақтап, өндіріс цехына береді. Қалып метал құйғанда оның пішінін анықтайды, сондықтан жұмыс өте жауапты. Қазақстанда мұндай еңбек металлургия зауыттарында және машина жасау өндірісінде қажет.
Қалыптау, өзек жасау және құю машинасының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл маман металл немесе пластмасса өнімдерін жасау үшін машиналарды дайындайды және жұмысын бақылайды. Ол қалыпты орнатып, құрылғы параметрлерін дәлдейді және құю үдерісін қадағалайды. Арнайы пішін бөлшекке нақты өлшем мен форма береді. Мұндай еңбек жолы машина жасау мен көлікке қажет бөлшектерді, тұрмыстық техника немесе құрылысқа арналған заттарды шығаруда маңызды рөл атқарады.
Қаптау машинасының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі, металл және пластик
Бұл мамандар металл не пластик бұйымдарды ерекше қондырғыларда қаптайды. Олар мысалы, хром немесе мырышты ерітіндіде пайдаланып, затты соған батырады. Осылайша бұйым ұзаққа шыдамды болып, әдемі көрінеді. Қазақстанда мұндай еңбек көлік немесе тұрмыстық техника шығаратын зауыттарда кездеседі.
Тоқыма ағарту және бояу машинасының операторы
Бұл мамандық иелері маталарды ағарту, бояу немесе жуу үшін арнайы станоктарды басқарады. Жұмыс барысында олар талшықтардың сапасын бақылап, түстің біркелкі әрі берік шығуын қадағалайды. «Талшық» дегеніміз – мата тоқуға арналған жіңішке жіпке ұқсас өнім. Мұндай кәсіп Қазақстандағы тоқыма фабрикаларында, әсіресе жеңіл өнеркәсіп орындарында қолданылады. Негізгі мақсат – дайын матаның түр-түсін тартымды етіп, сапасын арттыру.
Тоқыма кесу машинасының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл мамандар тоқыма цехында маталарды кестеуге арналған станоктарды баптап, олардың үздіксіз жұмысын бақылап тұрады. Олар пышақтардың өткірлігін тексеріп, матаның қалыңдығына қарай кесу тәртібін реттейді. Осындай еңбектің арқасында мектеп формасы, төсек жабдықтары және күнделікті тұрмысқа қажет маталар дұрыс пішіледі. Қазақстандағы жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары үшін олардың жұмысы дайын өнімнің сапасын айқындайды.
Тоқыма және тоқу машиналарын баптаушы, оператор және қызмет көрсетуші
Бұл мамандар фабрикаларда тоқыма машиналарын баптап, іске қосады және олардың дұрыс жұмыс істеуін бақылайды. Олар жіпті енгізіп, ілмектерді жасап, мата құрылымының біркелкі шығуын қадағалайды. Мұндай еңбек киім, тұрмыстық бұйым немесе өндірістік материалдар жасауға қажет. Қазақстанда бұл сала сән индустриясы мен жеңіл өнеркәсіптің дамуына үлес қосады.
Тоқыма иіру, бұрау және созу машиналарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл маман иірілген жіп пен әртүрлі талшықтарды өңдейтін арнайы машиналарды басқарады. Ол жіпті ширату, орау және талшық шоғырларын созу арқылы мата өндірісіне қажет сапаны сақтайды. Мұндай жұмыс мақта, жүн, зығыр және синтетикалық талшық дайындалатын фабрикаларда кездеседі. Арнайы құрылғыларда талшық шоғы біркелкі әрі мықты жіпке айналады.
Жиһаз жасаушы ағаш шебері
Бұл салада жұмыс істейтіндер ағашты кесіп, тегістеп, нақты пішін береді. Олар станоктарда жұмыс істеп, бөлшектерді құрастырып, дайын бұйым жасайды. Қолданатын құралдардың қатарында электр арасы, фугавальный және ойық салатын станоктар бар. Мұндай мамандық жиһаз жасауда, құрылыс пен ағаш бұйымдарын өндіруде маңызды рөл атқарады.
Ағаш кесу станогының баптаушысы және операторы
Бұл мамандар ағаш кесетін станоктарды орнатып, олардың қауіпсіз және тұрақты жұмысын бақылап отырады. Олар өлшемдердің дәлдігін тексеріп, кейде сандық басқару жүйесімен жабдықталған құралдарды пайдаланады. Қазақстанда мұндай жұмыс жиһаз жасайтын цехтарда және құрылыс материалдарын өндіретін кәсіпорындарда жиі қажет болады. Осылайша әртүрлі мақсатқа сай дайын ағаш бөлшектері шығарылады.
Ағаш өңдеу станоктарын баптаушы, оператор және қызмет көрсетуші (аралау станоктарынан басқа)
Бұл мамандар ағаш өңдеу цехтарында бұрғылау станоктары, токарлық білдектер, тегістегіштер мен басқа құралдарды іске қосады. Олар бөлшектердің өлшемі мен пішінін қадағалап, жұмыс сапасын сақтайды. Кейде өндірісте дәлдікті арттыру үшін сандық басқарылатын қондырғыларды пайдаланады. Қазақстанда олар жиһаз жасайтын зауыттар мен тұрмыстық бұйымдар шығаратын кәсіпорындарда еңбек етеді.
Электр қуатын таратушы және диспетчер
Бұл саладағы қызметкерлер электр қуаты мен будың қозғалысын реттеп, тұтынушыларға үзіліссіз жеткізілуін қамтамасыз етеді. Олар желілердегі жүктемені бақылайды, қажет болса энергияны басқа бағыттарға қайта бөледі. Негізгі жұмыс – беріліс пен тарату үдерістерін жоспарлау және қадағалау. Қазақстанда мұндай міндеттер жылу электр станцияларында және қалалық тарату желілерінде ерекше маңызға ие.
Химиялық жабдық операторлары және қызмет көрсетуші
Бұл мамандық иелері химиялық үдерістерді жүзеге асыратын қондырғыларды басқарады. Олар реакторларда жүретін өзгерістерді бақылап, бу қабықшалы қазандардың дұрыс жұмысын қамтамасыз етеді. Девулканизатор сияқты құрылғыларды қолдану арқылы өндірісте қажетті жағдай жасайды. Мұндай жұмыс көбіне Қазақстандағы химия және мұнай-химия зауыттарында атқарылады.
Сұйықтықтарды, газдарды немесе қатты заттарды бөлу, сүзу, тазарту, тұндыру және айдау машиналарының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл мамандар сүзгі-пресстерді, центрифугаларды немесе буландыру ыдыстарын қолдана отырып, өндірістік процестердің тұрақты жүруін қамтамасыз етеді. Олар қоспалардан сұйықтықты, газды немесе қатты заттарды бөліп, соңғы өнімді тазалайды. Мұндай жұмыс тамақ саласында, соның ішінде сүт өнімдерін өңдеуде, сондай-ақ химия мен сусындар өндірісінде маңызды орын алады. Сүзгілеу – қажетсіз бөлшектерді ұстап қалып, өнім сапасын жақсартуға көмектесетін тәсіл.
Ұсақтау, ұнтақтау және жылтырату машиналарының операторы
Бұл маман өндірісте қолданылатын күрделі жабдықтарды орнатып, олардың жұмысын басқарады. Ол көмір, әйнек, дән немесе тас сияқты материалдарды ұсақтап, кейде жылтыратуға жауапты. Әр кезеңде қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтап, жабдықтың тоқтаусыз жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Мұндай жұмыс әсіресе Қазақстандағы тау-кен саласында және азық-түлік кәсіпорындарында маңызды орын алады.
Араластыру және Блендерлеу Машиналарының Операторы
Бұл мамандар өндіріс орындарында арнайы машиналарды баптап, жұмыс барысын қадағалайды. Олар химикаттар мен сұйықтықтарды, бояу пигменттерін немесе басқа да қоспаларды белгілі бір тәртіппен араластырады. Негізгі мақсат – дайын өнімнің сапасын біркелкі ету және қателіктерге жол бермеу. Мұндай жұмыс химия зауыттарында, тамақ өндірісінде және құрылыс материалдарын дайындауда қажет.
Экструзиялау, қалыптау, престеу және нығыздау машиналарының реттеушісі, операторы және қызметшісі
Бұл маман зауытта өнімге пішін беретін аппараттарды баптап, олардың жұмысын бақылайды. Ол әйнек қалыптау машиналары немесе сабын илеу құрылғылары арқылы шикізатты қажетті формаға түсіреді. Нәтижесінде кірпіш, плитка, әйнек бұйымдары немесе тұрмыстық химия заттары дайындалады. Мұндай жұмыс құрылыс материалдары мен күнделікті қолданылатын өнімдерге тікелей қатысты.
Пеш, күйдіру пеші, пеш, кептіргіш және қазан операторлары мен қызметшісі
Бұл мамандар түрлі пештер мен қазандарды басқарып, материалдарды қажетті деңгейде қыздырады не кептіреді. Олардың күнделікті жұмысында әйнекті арнайы өңдеп шыныны мықты ету, ағашты сапалы кептіру, резеңкені қатайту немесе сабынды қайнату секілді үдерістер бар. Мұндай дайын өнімдер құрылысқа, тұрмысқа және өндірістің басқа салаларына қолданылады. Жұмыс барысында энергияны дұрыс пайдалану мен қауіпсіздік ережелерін сақтау ерекше маңызды.
Инспектор-тексеруші
Бұл саладағы мамандар зауыттарда дайындалған бөлшектерді мұқият тексеріп, сапасын бағалайды. Олар шикізаттан сынама алып, салмағын өлшейді және арнайы құралдар арқылы стандартқа сәйкестігін анықтайды. Жұмыс барысында микрометр секілді дәл өлшейтін аспаптар қолданылады, ол өте кішкентай ауытқуларды көруге мүмкіндік береді. Қазақстандағы өндіріс орындарында олардың еңбегі өнімнің сапалы шығуына тікелей әсер етеді.
Зергер және асыл тас пен металл өңдеуші
Бұл мамандар алтын мен күміс сияқты бағалы металдардан әшекей жасайды және асыл тастарды өңдейді. Олар сақина, сырға немесе алқаны жөндейді және өлшемін өзгертеді. Сондай-ақ бұйымның сапасы мен бағасын анықтай алады. Мұндай жұмыс сәнге қызығатын жастар үшін тартымды.
Гауһар және асыл тас өңдеуші
Бұл мамандар бағалы тастар мен гауһарларды өңдеп, олардың сапасын тексереді. Арнайы құралдар көмегімен тастарды қырлап, жылтыратады, осылайша зергерлік бұйымдар немесе өндірістік құралдар жасауға жарамды етеді. «Фасеттеу» кезінде тас белгілі бір бұрыштармен қырланып, жарықты әдемі шағылыстыруға мүмкіндік береді. Қазақстанда мұндай жұмыс зергерлік шеберханалар мен өңдеу кәсіпорындарында кездеседі.
Тіс зертханашысы
Бұл маман жасанды тістерді жасап, қажет болса оларды жөндейді. Ол толық және жартылай протездерді қалыптап, арнайы тіс аппараттарын түзетумен шұғылданады. Мұндай жұмыс адамдардың тісін қалыпқа келтіріп, күлуіне сенімділік береді. Қазақстанда бұл қызмет стоматология орталықтарында жиі қолданылады.
Қаптау, бояу және бүрку машинасының баптаушысы, операторы және қызмет көрсетушісі
Бұл маман түрлі бұйымдардың бетіне қорғаныш немесе әшекей қабат жағып, арнайы станоктарды баптап басқарады. Әйнек, мата, керамика, металл, ағаш сияқты материалдарға лак, эмаль немесе тотқа қарсы қоспа түсіреді. Сондай-ақ көлік жөндеу орталықтарында машиналардың сыртын сырлауға қатыса алады. Қазақстанда осындай жұмыс көбіне машина жасау мен жиһаз өндірісінде қажет.
Оюшы және гравер
Бұл мамандар металл, ағаш не резеңке сияқты материалдардың бетіне сурет пен жазуды ойып түсіреді. Олардың ісінде пантограф секілді құралдарды пайдаланып өрнек көшіру немесе электрондық платалардағы сызбаларды дәл қашау жиі кездеседі. Гравюра тәсілі қолмен де, арнайы қондырғымен де орындалады. Қазақстанда мұндай еңбек зергерлік әшекейде, жарнамалық бұйымда немесе техника бөлшектерін даярлауда қажет.
Қалыптаушы, пішіндеуші және құюшы (металл мен пластиктен басқа)
Бұл мамандар саз, шыны және гипс сияқты материалдардан әртүрлі бұйымдар жасайды. Олар қалыпқа құю, қашау және пішін беру арқылы заттарға ерекше түр береді. Мысалы, плитка, құбыр немесе шам әзірлеу кезінде олардың қолтаңбасы анық көрінеді. Осындай жұмыс құрылыста да, өнеркәсіпте де, қолөнерде де маңызды рөл атқарады.
Қыш шебері
Бұл маман иленген сазды өңдеу үшін қондырғыларды, мысалы, жиггер немесе құмырашы дөңгелегін пайдаланады. Ол пішін қалыптастырып, бұйымды кептіруге және кейінгі кезеңдерге дайындайды. Керамика осының нәтижесінде жасалып, ыдыс-аяқтан бастап сәндік заттарға дейін қолдануға жарайды. Қазақстанда мұндай еңбек тұрмыста да, құрылысқа арналған керамикалық материалдар өндірісінде де маңызды орын алады.
Әуе кемесінің ұшқышы
Бұл мамандар жолаушылар мен жүкті тұрақты бағыттар бойынша тасымалдайтын әуе кемесін басқарады. Ұшар алдында олар ұшақтың техникалық жағдайын тексеріп, бүкіл бағыт жоспарын анықтайды. Ұшу кезінде жылдамдық пен биіктікті реттеп, диспетчерлермен байланыс орнатады. Қазақстанда олар азаматтық авиация саласында еңбек етіп, әр әуе кемесіне арнайы куәлік арқылы рұқсат алады.
Коммерциялық ұшқыш
Бұл маман арнайы куәлік арқылы әуе кемесін басқаруға мүмкіндік алады. Ол белгіленбеген бағыттарда ұшақпен не тікұшақпен жолаушыларды немесе жүктерді жеткізеді. Кейде туристерге әуе серуенін жасайды немесе науқастарды жедел жеткізу үшін әуе жеделжәрдемін басқарады. Ұшуда ол биіктікті қадағалап, бағытты дұрыс ұстап, командамен байланыс ұстайды.
Автокөлік және су көлігіне қызмет көрсету қызметкері
Бұл маман көлік пен су көліктеріне қызмет көрсетеді. Ол мотор майын ауыстырып, антифриз қосады, сондай-ақ шамдар мен әйнек сүрткіштерді алмастырады. Қызметтің бір бөлігі – жанармай құю, майлау және дөңгелектерді жөндеу немесе ауыстыру. Мұндай жұмыс көліктің ақаусыз жүруіне көмектеседі. Қазақстанда олар автосервис пен жанармай құю бекеттерінде жиі кездеседі.
Ұшаққа қызмет көрсету маманы
Бұл мамандар ұшақтарға күн сайын қажетті қызмет көрсетеді. Олар жанармай құяды, мұздан арылту жұмыстарын жасайды, су мен салқындатқышты толықтырады. Сондай-ақ кәріз ыдыстарын босатып, әуе кемесінің сыртын жуады және жылтыратады. Осындай жұмыс арқылы ұшақтың келесі сапарға уақытылы және қауіпсіз дайындалуына жағдай жасалады.
Көлік инспекторы
Бұл мамандар көлік құралдарының қауіпсіздігін қадағалап, жолаушылар мен жүктің дұрыс тасымалдануына жауап береді. Олар пойыз вагондарын қарап, жүк құжаттарының дұрыстығын тексереді және рельстердің жағдайын бағалайды. Осындай тексерістер апаттардың алдын алып, жол қозғалысының қауіпсіздігін күшейтеді. Мұндай жұмыс теміржолдан бөлек, басқа көлік салаларында да жүргізіледі.
Авиациядан басқа көлік құралдары, жабдықтары және жүйелерінің инспекторы
Бұл маман көліктер мен жабдықтардың дұрыс жұмысын бақылайды. Ол техникалық жағдайын тексеріп, қауіпсіздік ережелерін сақтауды қадағалайды. Сондай-ақ ақауларды анықтап, оларды жоюға ұсыныс береді. Мұндай жұмыс қоғамдық көлік пен жүк тасымалы үшін өте маңызды, себебі ол жолдағы қауіпсіздікті қамтамасыз етеді.
Конвейер операторы
Бұл маман зауыттар мен қоймаларда материалдарды конвейер жүйесі арқылы реттеп басқарады. Ол тасымалдың бағытын анықтап, қажет болғанда жылдамдығын өзгерте алады. Жұмыс өнімдердің қауіпсіз әрі уақтылы жеткізілуіне мүмкіндік береді. Қазақстандағы өндіріс орындары мен логистикалық орталықтарда мұндай қызмет процестердің дұрыс ұйымдасуына ықпал етеді.
Кран және мұнара операторы
Бұл мамандық иелері крандар мен мұнаралы жабдықтарды басқарып, ауыр материалдарды көтеріп, жылжытады. Олар трос пен буманы пайдаланып, құрылыс материалдарын немесе өндірістік жабдықтарды қажетті орынға жеткізеді. Мұндай жұмыс көбіне құрылыс алаңдарында және ірі өнеркәсіп жобаларында жүргізіледі. Буманың қозғалмалы бөлігі кранға жүктің бағытын дұрыс көрсетуге көмектеседі.
Драгалау операторы
Бұл мамандар өзендер мен көлдерде судың асты бөлігін қазып, арнаны тереңдетеді. Арнайы қондырғы көмегімен құм мен қиыршық тасты шығарып, жолды ашық ұстайды. Мұндай жұмыс кеме қатынасының үзілмеуіне және су жолдарының қауіпсіз болуына мүмкіндік береді. Қазақстандағы үлкен өзендерде олардың еңбегі тасымалды жеңілдетіп, су аймақтарын ретке келтіруге көмектеседі.
Көтергіш және лебедка операторшысы
Олар қуатты кабель арқылы ауыр жүктерді көтеріп, қозғалтуға жауап береді. Жұмыс барысында тростың дұрыс тартылғанын және ілмектердің қауіпсіз бекітілгенін қадағалайды. Тартқыш құрылғы арқанды айналдыру арқылы жүкті биіктікке шығарып немесе белгілі бір бағытқа тартып апарады. Мұндай еңбек құрылыста, үлкен қоймаларда және кен өндіру аймақтарында қажет.
Ұңғыма сорғы операторы
Бұл мамандар мұнай алаңында қуатты сорғыларды және қосымша жабдықтарды басқарып, ұңғымадан мұнай мен газдың үздіксіз ағуын қамтамасыз етеді. Олар қысымды бақылап, жүйенің дұрыс жұмыс істеуін қадағалайды. Қажет жағдайда жабдықты іске қосып, ақауларды болдырмауға тырысады. Мұндай қызмет Қазақстандағы өндірістің үздіксіздігі мен энергетикалық қауіпсіздігіне ықпал етеді.
Цистерна, жүк көлігі және кеме тиеуші
Бұл салада жұмыс істейтіндер көмір, құм немесе астық сияқты заттарды үлкен көліктерге не кемелерге тиеп-түсіріп отырады. Олар арнайы техника қолданып, жүктің дұрыс орналасуын қадағалайды. Кейде ыдыстардан үлгі алып, ақау бар-жоғын тексереді. Қазақстанда бұл қызмет зауыттарда, теміржол бекеттерінде және порттарда қажет.
Бронды шабуылдаушы көлік офицері
Бұл мамандар танк, жеңіл броньды техника және амфибиялық көліктердің қозғалысын басқарады. Олар экипажға атыс жүйесін дұрыс пайдалануға көмектесіп, заманауи байланыс пен навигацияны үйлестіреді. Ұрыс кезінде жеке құрам мен жабдықтың тасымалын ұйымдастырады, алдау және қорғаныс бағыттарын белгілейді. Қазақстан Қарулы Күштерінде бұл бағыт елдің қауіпсіздігін қорғауға маңызды үлес қосады.
Басқару және бақылау орталығының офицері
Бұл саладағы мамандар байланыс жүйелерін басқарып, әуе, теңіз және құрлық күштерінің үйлесімді әрекетіне жағдай жасайды. Олар табиғи апаттарда немесе әскери қатер кезінде жоспар дайындап, құтқару топтарының жұмысына бағыт береді. Бақылау құралдарынан алынған деректерді тексеріп, қажет болса жоғары басшылыққа жеткізеді. Қазақстанда мұндай қызмет елдің қауіпсіздігіне және шұғыл жағдайларға дайындыққа ерекше маңыз береді.
Арнайы жасақ офицері
Бұл қызмет иелері шағын әрі таңдаулы топтарды басқарып, әуе, құрлық және теңіз арқылы күрделі тапсырмаларды орындайды. Олар барлау жүргізіп, рейдтер ұйымдастырады, сондай-ақ тұтқындағыларды босату секілді маңызды міндеттерді атқарады. Қосымша дайындықтары жүзу, парашютпен секіру мен төтенше жағдайда өмір сүру дағдыларын қамтиды. Қазақстанда олардың білімі елдің қорғанысын күшейту мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталады.
Қарулар мамандары/экипаж мүшелерінің бірінші деңгейдегі жетекшісі
Бұл мамандар қару-жарақпен жұмыс істейтін топтың ісін ұйымдастырады және әр қадамның талапқа сай орындалуына назар аударады. Олар оқу-жаттығулардың қалай өтетінін реттеп, сарбаздардың дайындық деңгейін бағалайды. Қажет жағдайда қаруды қолдану немесе жөндеу жұмыстарына өздері де атсалысады. Әскери бөлімшеде тәртіпті сақтау мен жалпы үйлесімділік үшін олардың жауапкершілігі ерекше маңызды.
Бронды шабуылдаушы көлік экипажының мүшесі
Бұл мамандар әскери жаттығулар мен міндеттерде маңызды рөл атқарады. Олар ауыр танктермен және жеңіл броньды көліктермен қозғалып, қажет болса суда да жүре алатын амфибиялық техниканы басқарады. Қарулы жағдайларда нысанаға алу жүйелерін қолданады, ал байланыс пен навигация жабдықтарын үнемі дұрыс ұстап тұрады. Сонымен қатар сарбаздарды және қажетті құралдарды жеткізіп, қосымша қаруларды пайдаланады.
Арнайы жасақ сарбазы
Бұл мамандар ерекше дайындықтан өтеді және жасырын тапсырмаларды жүзеге асырады. Олар әуе, құрлық немесе теңіз арқылы түрлі барлау жүргізіп, рейдтер мен құтқару шараларына қатысады. Міндеттеріне жарылғыш заттарды залалсыздандыру, күрделі техникамен байланыс орнату және әскерді оқыту кіреді. Қазақстанда мұндай бөлімшелер елдің қауіпсіздігін қорғауда, терроризмге қарсы әрекеттер мен төтенше жағдайларда маңызды рөл атқарады.
