ІТ және бағдарламалық жасақтама
IT және бағдарламалау – бүкіл әлем қолданатын цифрлық технологиялар жасалатын сала. Мұнда бағдарламашылар және бағдарламалық жасақтама әзірлеушілері жұмыс істейді, олар қосымшалар, ойындар және веб-сайттар үшін код жазады.
Веб-әзірлеушілер – интернет-ресурстарды жасайтын мамандар.
Компьютерлік жүйелер мен деректер аналитиктері – ақпараттағы заңдылықтарды тауып, компанияларға шешім қабылдауға көмектесетін мамандар.
Маңызды бағыт – киберқауіпсіздік: ақпараттық қауіпсіздік аналитиктері, деректерді қорғау инженерлері, тестілеушілер рұқсатсыз кіруден және цифрлық криминалистика мамандары жүйелерді бұзылудан және деректердің басқаларға жария болуынан қорғайды. Деректер мен желілер әкімгерлері, жүйелер мен желілер архитекторлары техникалық инфрақұрылымның тұрақты жұмысын қамтамасыз етеді. Сапа тестілеушілері бағдарламаларды шығар алдында тексереді, ал IT-жобаларды басқару менеджерлері командалардың жұмысын үйлестіреді.
Осы категорияға сонымен қатар пайдаланушыларды қолдау мамандары, компьютерлік жабдық инженерлері, блокчейн инженерлері, биоинформатиктер, геоинформациялық жүйелер мен қашықтықтан зондтау мамандары кіреді. Бұл мамандықтарды технологияларға қызығушылық, аналитикалық ойлау және тез өзгеретін ортада үздіксіз оқуға дайындық біріктіреді. IT саласындағы мансап әлемнің кез келген нүктесінде жұмыс істеу, жоғары табыс табу және миллиондаған адамдардың өмірін өзгертетін өнімдер жасау мүмкіндігін ашады.
Компьютер және ақпараттық жүйелер менеджері
Бұл маман электронды деректерді өңдеуді ұйымдастырады және ақпараттық жүйелердің үздіксіз жұмысын бақылайды. Ол жүйелік талдау жасап, бағдарламалаумен айналысатын адамдардың жұмысын үйлестіреді. Ақпараттық жүйелер мәліметті жинап, өңдеп, сақтап, қажет болғанда қолжетімді етеді. Қазақстанда мұндай мамандар мемлекеттік мекемелерде, жоғары оқу орындарында және ірі компанияларда жұмыс істеп, жаңа технологияларды дұрыс қолдануға ықпал етеді.
Компьютерлік жүйелер талдаушысы
Бұл маман ғылым мен инженериядағы деректерді талдап, бизнеске қатысты күрделі мәселелерді шешуге үлес қосады. Ол компьютерлік жүйелердің жұмысын жақсартып, оларды өзара байланыстырады. Бар жүйелердің мүмкіндіктерін тексеріп, жұмыс тәртібі мен уақыт шектеулерін бағалайды. Қажет болған жағдайда жаңа бағдарламаларды қарап, қолайлысын ұсынады.
Ақпараттық қауіпсіздік талдаушысы
Бұл маман компьютерлік жүйелерге шабуыл жасалмауын қадағалайды. Ол жүйедегі осал тұстарды зерттеп, қауіпсіздікті күшейтетін шешімдер ұсынады. Қажет кезде бағдарламаларды жаңартып, деректердің дұрыс қорғалуын қамтамасыз етеді. Қазақстанда мұндай мамандар банктерде, мемлекеттік органдарда және ірі компанияларда құпия ақпаратты сақтау үшін қажет.
Компьютерлік желіге қолдау көрсету маманы
Бұл мамандар жергілікті және ауқымды желілерді тексеріп, бұлттық жүйелер мен серверлердің тұрақты жұмысын қамтамасыз етеді. Олар желіде пайда болатын ақауларды тауып, интернеттің баяулауын немесе байланыстың үзілу мәселесін шешеді. Сондай-ақ желілерді бағалап, үзіліссіз жұмыс істеуін бақылайды. Қазақстанда оларды байланыс операторлары, мемлекеттік мекемелер және ірі компаниялардың техникалық бөлімдері жиі қажет етеді.
Компьютерлік желі сәулетшісі
Бұл мамандар жергілікті (LAN), ауқымды (WAN), интранет сияқты желілерді жобалап, іске қосады. Олар желі қуаттылығын есептеп, модель жасайды және ұзақ мерзімге жоспар құрады. Қауіпсіздік үшін деректерді қорғау жүйелерін енгізеді. Қазақстанда олардың жұмысы интернет-провайдерлерге, ірі компанияларға және мемлекеттік мекемелерге өте қажет.
Дерекқор әкімшісі
Бұл маман деректер қорларын реттеп, жаңа жүйелерді іске қосады және оларды тексеріп отырады. Ол ақауларды зерттеп, өнімділікті жақсарту жолдарын табады, сонымен бірге деректер көлемін басқаруға назар аударады. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін арнайы шараларды қолданады. Қазақстанда мұндай қызмет ақпараттық технологияға қызығатын жасөспірімдерге болашақта маңызды мүмкіндік береді.
Желілік және компьютерлік жүйелер әкімшісі
Бұл маман ұйымға тиесілі жергілікті және кең ауқымды желіні орнатып, оның үздіксіз жұмысын қамтамасыз етеді. Ол серверлердің жағдайын бақылап, жүйелік журналдарды қарап шығады және деректердің көшірмесін уақтылы жасауын қадағалайды. Сондай-ақ бағдарламаларды орнатып, жаңартып, лицензиялардың заңды қолданылуын тексереді. Мұндай қызмет ақпараттық жүйелердің тұрақтылығы мен қауіпсіздігін сақтауға көмектеседі.
Компьютер бағдарламашысы
Бұл мамандар компьютерлік қосымшалардың тұрақты жұмысын қамтамасыз ету үшін кодты жазады, өзгертеді және тексереді. Олар көбіне бағдарламалық жобаға арналған техникалық сипаттамаларға сүйенеді. Сондай-ақ деректерді сақтау, іздеу және қайта шығару үшін арнайы жүйелер жасайды. Осындай қызмет қазақстандық ІТ саласында ерекше сұранысқа ие болып келеді.
Бағдарламалық жасақтама әзірлеуші
Бұл маман адамдардың қажеттілігін саралап, оған сай бағдарламалық шешімдер дайындайды. Ол жаңа қосымшаларды жобалап, қолданыстағы жүйелерді жетілдіреді. Кейде деректер қорымен жұмыс істеп, ақпараттың дұрыс сақталуын қадағалайды. Сондай-ақ инженерлермен бірігіп, құрылғылар мен бағдарламаларды үйлестіруге атсалысады.
Бағдарламалық қамтамасыз ету сапасын қамтамасыз ету талдаушысы және тестілеуші
Бұл маман түрлі бағдарламаларды тексеріп, олардың дұрыс жұмыс істеуін бақылайды. Жүйеге енгізілген өзгерістерді сынап, қателерді арнайы жүйеге белгілейді. Жиналған ақауларды дерекқорға енгізіп, оларды түзету үшін әзірлеушілерге хабарлайды. Кей жағдайларда жаңа өнім жасақталар алдында талқылауға қатысып, оның талаптар мен уақытша жоспарға сәйкес болуына кеңес береді.
Веб-әзірлеуші
Бұл маман иелері интернеттегі сайттар мен веб-қосымшаларды жасайды және іске қосады. Олар деректер базасын ұйымдастырып, кодтың ережелерге сәйкестігін тексереді, әрі оны әртүрлі құрылғылар мен браузерлерге бейімдейді. Сонымен қатар жүйенің жұмысын жылдамдатып, сервердегі процестерді реттейді. Қазақстанда мұндай мамандар электрондық қызметтерді жетілдіруге және онлайн платформаларды дамытуға ықпал етеді. Термин: *интерфейс* – пайдаланушы мен бағдарлама арасындағы байланыс ортасы.
Ену тестілеушісі
Бұл мамандар кибершабуылдарды арнайы жағдай ретінде жасап, желі жүйелерінің қорғанысын тексереді. Олар хакерлер қолданатын тәсілдерге ұқсас әдістерді пайдаланып, құпия деректерге кіруге және маңызды жүйелерді бұзуға тырысады. Осындай сынақтардың арқасында ұйымдар өз жүйелеріндегі әлсіз жерлерін ерте байқайды. Қазақстанда бұл қызметке банктер, мемлекеттік құрылымдар және үлкен бизнес топтары жиі жүгінеді.
Ақпараттық қауіпсіздік инженері
Бұл маман компьютерлік желілер мен мәліметтерді қорғауды қамтамасыз етеді. Ол қауіпсіздік ережелерін құрып, оларды іске асырады, ал желілерді қорғауда брандмауэр сияқты құралдарды қолданады. Қауіп төндіретін осал тұстарды анықтап, вирустар мен заңсыз кіру әрекеттеріне жедел жауап береді. Қажет болғанда жүйеде болған бұзушылықтарды зерттеп, арнайы талдау жүргізеді. Қазақстанда бұл салаға ірі компаниялар мен маңызды мекемелерде ерекше қажеттілік бар.
Денсаулық сақтау информатикасы маманы
Бұл маман денсаулық сақтау орындарында қолданылатын компьютерлік жүйелердің жасалуына және жетілдірілуіне қатысады. Жаңа жүйені іске қосқанда қызметкерлерге түсіндіріп, туындаған мәселелерді шешуге көмектеседі. Оның еңбегі арқылы дәрігерлер мен мейірбикелер науқастардың деректерін тез тауып, қажет ақпаратты оңай пайдаланады. Мұндай сала ауруханаларда заманауи цифрлық құралдардың дұрыс жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
Компьютер және ақпараттық зерттеу ғалымы
Бұл саладағы мамандар компьютерлік ғылымдардың негізгі теорияларын зерттеп, жаңа шешімдер ойлап табады. Олар бағдарламалық жасақтама мен құрылғылардағы қиындықтарды шешу үшін арнайы әдістер мен алгоритмдер жасайды. Қазақстанда мұндай жұмыс цифрландыруды ілгерілетуге, білім жүйесін жақсартуға және қаржы саласында қауіпсіздікті күшейтуге көмектеседі. Жасөспірімдерге бұл бағытты білу заманауи технологияларға жақындап, болашақ мамандығын саналы түрде таңдауға мүмкіндік береді.
Компьютер пайдаланушыларын қолдау маманы
Бұл маман жастар мен ересектерге компьютерді дұрыс қолдануға көмек береді. Ол тікелей сөйлесу, телефон немесе электрондық пошта арқылы сұрақтарға жауап беріп, қиындықтарды шешеді. Негізгі жұмысына бағдарламаларды орнату, басып шығару мәселелерін түзету және пошта қызметін іске қосу кіреді. Мұндай қолдау мектептерде, университеттерде және түрлі мекемелерде сұранысқа ие.
Дерекқор сәулетшісі
Бұл мамандар ірі ұйымдарда дерекқор жүйелерінің жобасын әзірлейді және деректер қоймаларының жұмысын жақсартады. Олар үлкен кестелерді құрып, көпөлшемді желілерді модельдейді. Сондай-ақ жаңа жүйелерді бар қоймамен біріктіріп, ақпаратты жылдамырақ өңдеуге мүмкіндік береді. Осындай жұмыс нәтижесінде компаниялар деректерге сеніп, дұрыс шешімдер қабылдай алады.
Деректер қоймасының маманы
Бұл маман ұйымдардағы мәліметтер қоймасын жобалап, модельдейді және оны жұмысқа енгізеді. Ол деректерді бағдарламалар арқылы өңдеп, қойманың дұрыс конфигурациясын қамтамасыз етеді. Мұндай база әртүрлі жүйелерден жиналған ақпаратты бір жерге жинап, сақтайды. Қазақстанда бұл саладағы кәсіби мамандар банктерде, университеттерде және мемлекеттік мекемелерде деректерге негізделген шешімдер қабылдауға үлес қосады.
Веб әкімші
Бұл мамандар интернеттегі ортаны құрып, оны іске қосады және жүйелі түрде дамытады. Олар сайттар мен қосымшаларды тексеріп, сапаны қадағалау арқылы тұрақты жұмысын қамтамасыз етеді. Тестілеу барысында қателер табылып, түзетіледі. Қазақстанда олар білім беру платформаларын жақсартып, мемлекеттік қызметтегі онлайн жүйелердің дұрыс жұмыс істеуіне көмектеседі.
Құжаттарды басқару маманы
Бұл салада жүргендер ұйымдарға электрондық құжаттарды тіркеп, сақтап және қажет болғанда жылдам табуға көмектеседі. Олар арнайы жүйелер арқылы құжаттарды бөлісуді жеңілдетіп, артық ақпаратты уақытында жоюға назар аударады. Құжаттың жасалып, кейін мұрағатқа жіберілуіне дейінгі бүкіл жолы олардың бақылауында болады. Қазақстандағы колледждер мен университеттерде мұндай жұмыс оқу орындарының құжаттық қауіпсіздігін күшейтіп, күнделікті істердің дұрыс орындалуына мүмкіндік береді.
Сандық криминалист сарапшысы
Бұл маман компьютерлік қылмыстарды тексеріп, сандық медиадағы немесе жүйелік жазбалардағы деректерді зерттейді. Ол табылған дәлелдерді сақтап, құқық қорғау органдарына ұсынады. Сонымен қатар, ақпараттық жүйелердегі осал тұстарды анықтап, оларды жабу жолдарын көрсетеді. Мұндай жұмыс кибершабуылдардың алдын алу мен алаяқтық істерін ашуға көмектеседі.
Блокчейн инженері
Бұл мамандар орталықсыздандырылған желілердің жұмысын қолдап, олардың сенімділігін тексереді. Олар төлем жүйелері, құжат алмасу және цифрлық дауыс беру сияқты салаларда қауіпсіз шешімдер құрастырады. Әзірленген үлгілер деректердің өзгеріссіз сақталуына және ашық болуына мүмкіндік береді. Қазақстанда мұндай жұмыс қаржы технологияларын дамытуға, әрі электронды қызметтердің қауіпсіздігін арттыруға әсер етеді.
Компьютерлік жүйелер инженері/сәулетшісі
Бұл маман күрделі бағдарламалардағы қателерді түзетіп, сервер мен желінің үздіксіз жұмысын қамтамасыз етеді. Ол деректердің қауіпсіздігін қадағалап, әртүрлі жүйелерді бір ортада біріктіреді. Интеграция арқылы әр түрлі бағдарламалар бір-бірімен үйлесімді жұмыс істейді. Мұндай қызметтер Қазақстандағы банктерде, ірі зауыттарда және университеттерде қажет.
Компьютерлік ғылымдар оқытушысы, жоғары оқу орны
Бұл мамандар жоғары оқу орындарында студенттерге ақпараттық технологияның негіздерін үйретеді. Сабақ барысында бағдарламалау мен компьютер жүйесінің құрылысын түсіндіріп, заманауи әдістерді қолдануға бағыт береді. Онымен қоса, олар ғылыми ізденістер жүргізіп, деректерді талдау немесе жүйе жобалау тақырыптарын зерттейді. Қазақстанда бұл саладағы мамандар жаңа буынға ақпараттық мәдениетті қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.
Денсаулық сақтау ақпараттық технологиялары маманы және медициналық тіркеуші
Бұл мамандар денсаулықты қорғау саласында компьютерлік жүйелерді жетілдіруге атсалысады. Олар науқастардың емделу және кейінгі бақылау деректерін жинап, талдайды. Арнайы базаға диагноздар мен емдеу тарихын енгізіп, аурулардың дамуын бақылауды жеңілдетеді. Сондай-ақ медицина қызметкерлеріне жүйені түсіндіруге және мәселелерді шешуге көмектеседі.
Телекоммуникация инженер-специалисі
Бұл маман сымды, сымсыз және спутниктік байланыс жүйелерін жобалап, оларды дауыс, бейне мен деректерді жеткізу үшін баптайды. Ол орнату жұмыстарын қадағалап, жүйенің қызмет көрсетуі мен техникалық күтімін ұйымдастырады. Жабдықты конфигурациялау кезінде нақты жағдайға сәйкес бейімдеу жүргізіледі. Қазақстанда мұндай мамандар телекоммуникация және ақпараттық технологиялар бағытында сұранысқа ие.
Деректер ғалымы
Бұл мамандар үлкен көлемдегі мәліметтерді жинап, оларды талдау үшін арнайы әдістерді қолданады. Олар деректерді өңдеу тілдері мен визуализация құралдары арқылы бастапқы ақпаратты түсінікті қорытындыға айналдырады. Жұмыс барысында деректерді модельдеу, мәтінді өңдеу және машинамен оқыту тәсілдері пайдаланылады. Қазақстанда олардың еңбегі экономиканы болжауда, денсаулық сақтау саласындағы зерттеулерде және компаниялардың шешім қабылдау үдерісінде маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ, интерактивті есептер арқылы нәтижелерді көрсетіп, оларды түсіндірумен айналысады.
Компьютерлік жабдық инженері
Бұл мамандар компьютердің құрылғыларын зерттеп, жобалап, жаңа үлгілерін жасайды. Олар өндіріс барысына бақылау қойып, дайын бөлшектердің дұрыс орнатылуын тексереді. Компоненттерге процессор немесе жады модулі сияқты маңызды бөлшектер жатады. Қазақстанда бұл бағыт ақпараттық технология саласында, өндірістік кәсіпорындарда және ғылыми зертханаларда қолданылады.
Биоинформатика ғалымы
Бұл саладағы мамандар биологиялық мәліметтерді компьютерлік тәсілдер арқылы зерттеп, геном мен ақуыздарға қатысты деректерді талдайды. Олар деректер қорын жасап, алгоритмдер ойлап табады, бұл күрделі ақпаратты түсінікті етуге көмектеседі. Қазақстанда олардың еңбегі фармацевтика мен медициналық технологияда қолданылып, жаңа дәрілерді жасауға және ауруларды ерте табуға мүмкіндік береді. Кейде жұмыстары биотехнология саласында да қолданылады.
Арнайы эффектілер суретшісі және аниматор
Бұл маман кино, бейнеойын, жарнама мен музыкалық бейнебаяндарға арналған әсерлі бейнелерді жасайды. Ол компьютерлік бағдарламалар арқылы анимация құрастырып, бейнематериалдарға арнайы эффектілер қосады. Анимация қозғалысты кезекпен орналасқан суреттер мен кадрлар арқылы көрсетіледі. Қазақстанда мұндай мамандар кино өндірісінде, медиа студияларда және ойын құрастыратын орталықтарда жұмыс істей алады.
Медиа техникалық директор/менеджер
Бұл маман телерадио өндірісінде түрлі техникалық бөлімдердің жұмысын реттейді. Ол бейнетүсірілім мен өңдеуді, дыбыс пен жарықтың дұрыс қолданылуын бақылайды. Сонымен қатар инженерлік қызмет пен техникалық күтімді ұйымдастырып, бағдарламаның эфирге сапалы шығуын қамтамасыз етеді. Қазақстандағы телеарналар мен радио студияларында олардың еңбегі ақпараттың көрермен мен тыңдарманға уақтылы әрі айқын жетуіне ықпал етеді.
Баспаға дейінгі техник
Бұл маман мәтін мен суреттерді тексеріп, оларды дұрыс бетке орналастырады. Ол дизайнерлер мен тапсырыс берушілер жіберетін материалды қате жібермей өңдейді. Жұмыс барысында сандық не фототиптеу тәсілдерін қолданады. Қазақстанда мұндай еңбек баспахана мен медиа саласында қажет.
Компьютерлік сандық басқарылатын құрал бағдарламашысы
Бұл қызмет өндіріске арналған станоктардың жұмысын басқару бағдарламаларын жазумен байланысты. Мұндай адам материалдарды кесу немесе өңдеу үдерісін компьютер арқылы дәл реттеп, зауыттағы үрдісті жылдам әрі сапалы етеді. Қажет болса, ол құралды баптап немесе оған техникалық қызмет көрсете алады. Бұл мамандық машина жасау мен металл өңдеу саласында жиі қажет.
Басқару және бақылау орталығының офицері
Бұл саладағы мамандар байланыс жүйелерін басқарып, әуе, теңіз және құрлық күштерінің үйлесімді әрекетіне жағдай жасайды. Олар табиғи апаттарда немесе әскери қатер кезінде жоспар дайындап, құтқару топтарының жұмысына бағыт береді. Бақылау құралдарынан алынған деректерді тексеріп, қажет болса жоғары басшылыққа жеткізеді. Қазақстанда мұндай қызмет елдің қауіпсіздігіне және шұғыл жағдайларға дайындыққа ерекше маңыз береді.
Басқару және бақылау орталығының маманы
Бұл мамандар әуе, құрлық және теңіз күштерінің әрекеттерін үйлестіруге көмектесіп, байланыс үзілмей жетуін қадағалайды. Олар әуе қорғаныс жүйелерін бақылап, жағдайды бағалап, басшылыққа ұсыныстар береді. Қиын сәттерде, мысалы, табиғи апаттар кезінде жедел жоспарларды іске асырады. Қазақстанда олардың жұмысы ел қауіпсіздігі мен тұрақтылығы үшін ерекше маңызға ие.
Іздеу маркетингінің стратегі
Бұл мамандар интернеттегі мазмұн мен қызметтердің көбірек байқалуына ықпал етеді. Олар адамдардың іздеу жүйесіне қандай сөздер енгізетінін бақылайды және соның негізінде ниетін талдайды. Жиналған деректерге сүйеніп, нәтижені бағалап, жақсарту жолдарын қарастырады. Мұндай жұмыс қазақстандық жастардың күнделікті қолданатын цифрлық кеңістігінде ерекше мәнге ие.
Веб және сандық интерфейс дизайнері
Бұл мамандар сайттар мен қосымшалардың бейнесін жасап, олардың қолданысын ыңғайлы етеді. Олар беттердің құрылымын, мәзірлерді және суреттерді жобалап, әртүрлі құрылғыда дұрыс жұмыс істеуін тексереді. Сондай-ақ сайттың іздеу жүйелерінде табылуын жақсартып, қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Қазақстанда олардың еңбегі білім беру платформаларында, интернет-дүкендерде, медиа және ойын-сауық жобаларында кең қолданылады.
Географиялық ақпараттық жүйелер технологы және технигі
Бұл маман ғалымдар мен сарапшыларға географиялық ақпараттық жүйелер дерекқорын жинақтауға және өзгертуге көмектеседі. Сондай-ақ кейде арнайы қосымшаларды бейімдеп, пайдаланушыларға қолдау көрсетеді. Географиялық ақпараттық жүйе карта деректерін сандық мәліметтермен байланыстырып, талдау жасауға жол ашады. Мұндай жұмыс Қазақстанда экологияны қорғау, жер кадастрын жүргізу және қала жоспарлауында қолданылады.
Ақпараттық технологиялар жобасының менеджері
Бұл маман ақпараттық технология саласындағы жобаларды реттеп, олардың басталуынан соңына дейін бақылайды. Ол мамандардың жұмысына бағыт беріп, компания мен техникалық топтың арасында түсіністік орнатады. Жоба кезеңдерін алдын ала жоспарлап, олардың кәсіпорынға әсерін бағалайды. Сондай-ақ, әрбір кезеңнің мерзімі мен шығынын бақылап, жұмыстың талапқа сай орындалуын қамтамасыз етеді. Термин: «жоба кезеңі» – бұл жұмыстың жоспар бойынша белгілі бір бөлігін орындау мерзімі.
Бизнес талдау сарапшысы
Бұл маман ірі көлемдегі деректерді өңдеп, қаржылық жағдай мен нарықтағы өзгерістерді түсінуге мүмкіндік береді. Ол ақпаратты дерекқорлардан алып, тұрақты есептер құрастырады. Сонымен бірге деректер арасынан үлгілер мен үрдістерді анықтап, оларды болашақтағы жағдайды болжау үшін қолданады. Мұндай жұмыс Қазақстандағы банктерде, өндіріс орындарында және мемлекеттік құрылымдарда маңызды рөл атқарады.
Клиникалық деректер менеджері
Бұл мамандар медициналық зерттеулерден жиналған деректерді жинап, оларды электронды жүйеде реттеп сақтайды. Ақпараттың нақты екеніне көз жеткізіп, әртүрлі мәліметтерді салыстырады. Кейіннен байқалған өзгерістер мен үрдістерді есеп түрінде көрсетеді. Қазақстанда мұндай жұмыс емдеу сапасын бақылап, зерттеу нәтижелерін дұрыс бағалауға көмектеседі.
Биоинформатика технигі
Бұл мамандар биоинформатика тәсілдерін қолданып, ғалымдарға дәрі-дәрмек жасау, биотехнология және медициналық технология бағыттарында жәрдемдеседі. Олар молекулалық деректерді талдау мен бейнелеуге арналған арнайы құралдарды пайдаланады. Сонымен қатар геномдық және басқа биологиялық ақпаратты сақтайтын дерекқорларды жасап, оларды үнемі жетілдіріп отырады. Қазақстанда мұндай жұмыс биомедицина мен денсаулық сақтау саласында дамып келеді, сонымен бірге зертханалық зерттеулерде ерекше маңызға ие.
Картограф және фотограмметрист
Бұл мамандар жерсеріктік суреттер мен аэрофототүсірілімдерді қолдана отырып, деректерді жинап, карталарды жасайды. Олар кеңістік ақпаратын талдап, оны цифрлық форматта ұсынады. Жұмыс барысында геоақпараттық жүйелерді пайдаланып, түрлі мәліметтерді өңдейді. Қазақстанда олардың білімі қала жоспарын әзірлеу, әлеуметтік зерттеулер жүргізу мен оқу процесінде қолданылады.
Радиожиілік сәйкестендіру құрылғысының маманы
Бұл мамандар радиожиілікті сәйкестендіру жүйелерін жобалап, іске қосады. Олар құрылғыларды орнатып, тауардың қоймада не жолда қалай жылжып жатқанын көруге көмектеседі. RFID радиосигнал арқылы ақпаратты қашықтықтан береді, сондықтан штрихкодтан қолайлырақ. Қазақстанда мұндай жүйелер логистикада және дүкендерде қолданылады, себебі олар есепті жеңілдетіп, жеткізуді жылдамдатады.
Аэроғарыштық инженерия және операциялар технигі
Бұл мамандар әуе мен ғарыш аппараттарын сынауда қолданылатын компьютерлік және байланыс жүйелерін орнатып, реттейді. Олар арнайы құралдардың көмегімен ұшуды қадағалап, жинақталған мәліметті түсіндіреді. Жұмыс кезінде шынайы жағдайға ұқсас симуляторлар пайдаланылады. Қазақстанда мұндай мамандар ғылыми-зерттеу орталықтарында және өндірістік зауыттарда қызмет атқарады.
Қашықтықтан зондтау ғалымы және технологы
Бұл саладағы мамандар қашықтан зондтау тәсілдерін пайдаланып, Қазақстандағы жер ресурстарын және қала дамуын зерттейді. Олар спутниктер мен ұшқышсыз құрылғылардан алынған бейнелерді талдап, карталарды нақтылайды. Кейде жаңа сенсорлар құрастырып немесе бұрыннан бар жүйелерді жетілдіріп, қосымша мүмкіндіктер жасайды. Мұндай жұмыс экологияны бақылауда және төтенше жағдайлардың алдын алуда маңызды рөл атқарады.
Дәлме-дәл ауыл шаруашылығы технигі
Бұл салада жұмыс істейтін адамдар жерді картаға түсіріп, навигация деректерін қолданады. Олар зиянкестерді ерте байқап, тек нақты жерге ғана дәрі себеді. Сонымен бірге өнімділік карталарын жасап, әр аумаққа суаруды жеке есептейді. Қазақстанда мұндай тәсілдер шығынды азайтып, егіннің сапасын арттыруға көмектеседі.
Қашықтықтан зондтау технигі
Бұл мамандар қашықтықтан зондтау технологиясын пайдаланып, табиғи ресурстарды зерттеуге және қала құрылысына қажет деректерді жинайды. Олар ұшу жоспарын құрып, сенсорларды баптайды, осылайша ғылыми топтарға дайын ақпарат ұсынады. Қашықтықтан зондтау Жер бетін немесе атмосфераны спутник пен ұшақ арқылы бақылауға мүмкіндік береді. Қазақстанда бұл әдіс орман алқаптарының жағдайын бағалауда, ауыл шаруашылығы өнімділігін жоспарлауда және қалалардың дамуын қадағалауда қолданылады.
Фильм және бейне редакторы
Бұл мамандар түсірілген бейнелерді өңдеп, көріністердің тәртібін қалыптастырады. Олар кейде режиссер немесе продюсермен бірге жұмыс істеп, кадрларды біріктіреді. Дыбыс жолдары бейнемен сәйкестендіріліп, ырғақ пен әсер беріледі. Мұндай еңбек кино, теледидар мен жарнамада маңызды рөл атқарады.
Медициналық транскрипционист
Бұл маман дәрігерлер мен медбикелердің жазбаларын тыңдап, оларды толық мәтінге айналдырады. Ол қабылдау хаттамалары, ота жайлы мәліметтер және диагностикалық зерттеулер сияқты деректерді өңдейді. Қысқартуларды түсінікті сөздерге ауыстырып, мәтінді қателерден тазартады. Соңғы құжат электронды не қағаз түрінде дәрігерлерге тексеруге беріледі.
Үстелдік баспагер
Бұл маман арнайы бағдарламаларды қолдана отырып мәтінді әдемілеп рәсімдейді және суреттерді үйлестіріп қояды. Нәтижесінде кітап, журнал немесе жарнамалық буклет оқуға ыңғайлы әрі баспаға дайын болып шығады. Мұндай жұмыс жарнама агенттіктерінде, баспа үйлерінде және оқулық дайындау саласында жиі кездеседі. «Баспа өнімдері» деп көпшілікке арналған мәтін мен бейнеден құралған материалдар аталады.
Компьютерлер, банкоматтар және кеңсе машиналарын жөндеуші
Бұл саладағы мамандар компьютерлердің, мәтін өңдеу жүйелерінің және банкоматтардың дұрыс жұмысын қамтамасыз етеді, туындаған ақауларды табады, әрі жөндейді. Олар сондай-ақ көшіру жабдықтары мен факс аппараттарын орнатып, олардың үздіксіз жұмысын бақылайды. Жаңа құрылғы орнатылғанда, оны жүйеге қосып, қолдануға ыңғайлы етіп бейімдейді. Мұндай жұмыс банктерде және кеңселерде қажет болып, тұрақты сұранысқа ие.
Әуе экипажының мүшесі
Бұл қызмет өкілдері ұшақ бортында түрлі міндеттерді атқарып, тапсырманың орындалуына үлес қосады. Олар байланыс пен анықтау құралдарын басқарып, қажет болса қарсы тараптың сигналдарын бөгейді. Ұшар алдында, әуеде және қонғаннан кейінгі тексерулерді жүргізіп, қауіпсіздік шараларын қадағалайды. Сондай-ақ жолаушылар мен жүктің салмағын есептеп, ұшақтың дұрыс теңгерімін қамтамасыз етеді. Қазақстанда олардың рөлі әскери дайындықты арттырып қана қоймай, іздестіру-құтқару жұмыстарына да қажет.
